દિલીપકુમારનો ઇન્ટરવ્યૂ લેવા પહોંચેલા સુનીલ દત્ત બન્યા હીરો:નરગિસ માટે આગમાં પણ કૂદી પડ્યા હતા, દેવાને કારણે કાર પણ વેચાઈ ગઈ, ઘર પણ ગીરવી રાખી દેવું પડ્યું હતું

4 દિવસ પહેલાલેખક: ઈફત કુરૈશી
  • કૉપી લિંક

અભિનેતા, દિગ્દર્શક, નિર્માતા, રાજકારણી અને સામાજિક કાર્યકર સુનીલ દત્તની આજે 18મી પુણ્યતિથિ છે. ભારત-પાકિસ્તાનનાં રમખાણોમાં માંડ-માંડ બચેલા દત્ત સાહેબની હીરો બનવાની સફર જ ફિલ્મી છે. રેડિયો માટે દિલીપકુમારના ઇન્ટરવ્યૂની રાહ જોતાં તેમને તેમની પ્રથમ ફિલ્મ મળી, પરંતુ જ્યારે તેમણે ફિલ્મોમાં પ્રવેશ કર્યો ત્યારે તેમની પ્રતિભાએ તેમને સફળતા પર લાંબા સમય સુધી નિર્ભર રહેવા ન દીધા. ફિલ્મો ઉપરાંત દત્ત સાહેબ રાજનીતિમાં પણ એક્ટિવ રહ્યા હતા. તેમનો પુત્ર સંજય દત્ત બોમ્બબ્લાસ્ટમાં ફસાઈ જવાથી કુખ્યાત બન્યો. બીજાને પ્રોત્સાહિત કરનાર લાચાર સુનીલ દત્તે પોતાના પુત્રને બચાવવા માટે પોતાનું ઘર અને વાહનો વેચી દીધાં.

આજે ડેથ એનિવર્સરી પર વાંચો સુનીલ દત્તની લવસ્ટોરી, કરિયર, ફિલ્મી સફર સાથે જોડાયેલી કેટલીક પસંદગીની વાતો-

5 વર્ષની ઉંમરે પિતાનો છત્રછાયા ગુમાવી
સુનીલ દત્તનો જન્મ 6 જૂન 1929ના રોજ પંજાબના જેલમ જિલ્લાના નાકા ખુર્દમાં થયો હતો. દીવાન રઘુનાથ અને કુલવંતી દેવીએ બ્રાહ્મણ પરિવારમાં જન્મ સમયે સુનીલનું નામ બલરાજ દત્ત પાડ્યું હતું. માત્ર 5 વર્ષની ઉંમરે તેમણે પિતા છ્ત્રછાયા ગુમાવી દીધી હતી. 18 વર્ષની ઉંમરે તેમને ભારત-પાકિસ્તાનના ભાગલા વખતે ઘણો સંઘર્ષ કરવો પડ્યો હતો. બધા હિન્દુઓનો પીછો કરવામાં આવી રહ્યો હતો અને તેમની નિર્દયતાથી હત્યા કરવામાં આવી રહી હતી. એ સમયે તેના પિતાના મિત્ર યાકુબે તેના પરિવારને પોતાના ઘરમાં આશરો આપીને બધાનો જીવ બચાવ્યો હતો.

રેશ્મા ઔર શેરા ફિલ્મના સેટ પર સુનીલ દત્ત, નરગિસ દત્ત, અમિતાભ બચ્ચન, વહીદા રહેમાન, વિનોદ ખન્ના અને અમરીશ પુરી.
રેશ્મા ઔર શેરા ફિલ્મના સેટ પર સુનીલ દત્ત, નરગિસ દત્ત, અમિતાભ બચ્ચન, વહીદા રહેમાન, વિનોદ ખન્ના અને અમરીશ પુરી.

ખર્ચ કાઢવા માટે ટ્રાન્સપોર્ટેશન કંપનીમાં નોકરી
જ્યારે ભારત-પાકિસ્તાનના ભાગલા પડ્યા ત્યારે સુનીલ દત્તનો આખો પરિવાર પાકિસ્તાન રહેતો હતો, પરંતુ તેમનો પરિવાર ભારતમાં જ રહ્યો હતો. સુનીલ તેના પરિવાર સાથે હરિયાણાના યમુનાનગરના મંડોલી ગામમાં સ્થાયી થયો હતો. 1947માં સુની​​​​​​લે આર્મીમાં સાર્જન્ટ તરીકે એક વર્ષ સેવા આપી હતી. લખનઉથી સ્નાતક થયા બાદ તેઓ મુંબઈની જયહિંદ કોલેજમાં ગયા હતા. ઘરનો ખર્ચ પૂરો કરવા માટે તેમણે ટ્રાન્સપોર્ટેશન કંપની 'બેસ્ટ'માં નાઈટ શિફ્ટમાં કામ કરવાનું શરૂ કર્યું. અહીં તેઓ તમામ બસોની દેખરેખ રાખતા હતા. પૈસાની અછતને કારણે તેઓ કુર્લામાં એક નાના રૂમમાં રહેતા હતા.

60ના દાયકામાં એક ચેરિટી શોમાં વહીદા રહેમાનને સ્ટેજ પરથી ઉતારતો સુનીલ.
60ના દાયકામાં એક ચેરિટી શોમાં વહીદા રહેમાનને સ્ટેજ પરથી ઉતારતો સુનીલ.

કોલેજના દિવસો દરમિયાન રેડિયોમાં 25 રૂપિયામાં નોકરી મળી
સુનીલ દત્તે કોલેજના દિવસોમાં થિયેટરમાં રસ દાખવ્યો હતો. તેમના મજબૂત અવાજ અને ઉર્દૂમાં ઊંડી પકડને કારણે તેઓ ખૂબ પ્રશંસા મેળવતા હતા. નાટક દરમિયાન તેમના અવાજથી પ્રભાવિત થઈને રેડિયો પ્રોગ્રામિંગ હેડે તેમને રેડિયો ચેનલમાં નોકરીની ઓફર કરી હતી. તેઓ સહજતાથી સંમત થયા હતા. નોકરી દરમિયાન તેઓ ફિલ્મી દુનિયાના સ્ટાર્સના ઇન્ટરવ્યૂ લેતા હતા, જેના માટે તેમને 25 રૂપિયા મળતા હતા.

નરગિસનો ઇન્ટરવ્યૂ લેતી વખતે દત્ત સાહેબ કોઈ પ્રશ્ન પૂછી શક્યા નહિ સુનીલ દત્ત એક વખત નરગિસનો ઇન્ટરવ્યૂ લેવા આવ્યા હતા, જે-તે સમયની સૌથી લોકપ્રિય એક્ટ્રેસ હતાં. આ સમયે તેઓ એટલા નર્વસ હતા કે તેઓ નરગિસને કોઈ પ્રશ્ન પૂછી શક્યા નહીં. નરગિસે નર્વસ દત્ત સાહેબને શાંત કર્યા અને ઇન્ટરવ્યૂ થઈ શક્યો હતો. કોણ જાણતું હતું કે રેડિયો માટે ઇન્ટરવ્યૂ લેતો આ સામાન્ય છોકરો એક દિવસ નરગિસનો જીવનસાથી બનશે.

તેમણે સૌથી પહેલા નિમ્મીનો ઇન્ટરવ્યૂ લીધો હતો. દિલીપકુમાર, દેવ આનંદ જેવા ઘણા મોટા સ્ટાર્સ પણ તેમના મહેમાન બન્યા અને આ પ્રક્રિયા મહિનાઓ સુધી ચાલતી રહી. આ સંબંધમાં ઘણી વખત સુનીલને ફિલ્મોના સેટ પર પણ જવું પડ્યું હતું.

સુનીલ દત્ત અને નરગિસના લગ્ન બાદ એરપોર્ટ પર લેવાયેલો ફોટો.
સુનીલ દત્ત અને નરગિસના લગ્ન બાદ એરપોર્ટ પર લેવાયેલો ફોટો.

જ્યારે દિલીપકુમાર ઇન્ટરવ્યૂ માટે પહોંચ્યા ત્યારે તેમને તેમની પહેલી ફિલ્મ મળી
એક દિવસ દિગ્દર્શક રમેશ સહગલે સુનીલ દત્તને જોયા, જેઓ દિલીપકુમારનો ઈન્ટરવ્યૂ લેવા આવ્યા હતા. તેના દેખાવ અને અવાજથી પ્રભાવિત થઈને રમેશે તેમને ફિલ્મોમાં હાથ અજમાવવા કહ્યું. સુનીલ સંમત થયો અને તરત જ દિલીપ સાહબનો પોશાક પહેરીને સ્ક્રીન ટેસ્ટ આપ્યો. રમેશને સુનીલનો અભિનય એટલો ગમ્યો કે તેમણે તેમને આગામી ફિલ્મ રેલવે પ્લેટફોર્મ ઓફર કરી.

બલરાજ સુનીલ દત્ત કેવી રીતે બન્યા?
દિગ્દર્શક રમેશ સહગલે બલરાજ દત્તને સ્ક્રીન નામ સુનીલ આપ્યું હતું. હકીકતમાં એ સમયે બલરાજ સાહની ઈન્ડસ્ટ્રીમાં પહેલેથી જ ફેમસ હતા. આ સ્થિતિમાં મૂંઝવણ ટાળવા રમેશે બલરાજનું નામ બદલીને સુનીલ કરી દીધું.

1960માં રિલીઝ થયેલી સુનીલ દત્તની પ્રથમ ફિલ્મ રેલવે પ્લેટફોર્મનું એક દૃશ્ય.
1960માં રિલીઝ થયેલી સુનીલ દત્તની પ્રથમ ફિલ્મ રેલવે પ્લેટફોર્મનું એક દૃશ્ય.

મધર ઈન્ડિયામાં નરગિસના પુત્રનો રોલ કર્યો હતો
રેલવે પ્લેટફોર્મ પછી સુનીલ દત્ત 'કુંદન', 'એક હી રાસ્તા', 'રાજધાની', 'કિસ્મત કા ખેલ' ફિલ્મોમાં કામ કર્યું હતું, પરંતુ તેમને ઓળખ 1957માં આવેલી ફિલ્મ 'મધર ઈન્ડિયા'થી મળી. આ ફિલ્મમાં તેઓ નરગિસના પુત્રના રોલમાં હતા.

સ્ટાર હોવા છતાં નરગિસે સુનીલને કહ્યા વગર મદદ કરી
એકવાર 'મધર ઈન્ડિયા'ના શૂટિંગ દરમિયાન સુનીલ તેની બહેન અને તેનાં બે બાળકો સાથે પરેશાન બેઠા હતા. એ સમયે સુનીલ સ્ટ્રગલિંગ હીરો હતો અને નરગિસ સ્ટાર હતાં. નરગિસે તેને અસ્વસ્થ જોઈને નજીક બોલાવ્યા. મેં સમસ્યાનું કારણ પૂછ્યું તો જવાબ મળ્યો, મારી બહેનના ગળામાં ગાંઠ છે અને હું મુંબઈમાં કોઈ મોટા ડૉક્ટરને ઓળખતો નથી. રાત્રે સુનીલ ઘરે પહોંચ્યા ત્યારે તેની બહેને તેને કહ્યું કે બીજા દિવસે તેનું ઓપરેશન થશે. આ સાંભળીને તેઓ સ્તબ્ધ થઈ ગયો. જ્યારે તેમણે પૂછ્યું કે આ કોણ કરાવે છે, તો તેનો જવાબ મળ્યો, આજે નરગીસ ઘરે આવ્યાં હતાં. તેઓ જ મને હોસ્પિટલ લઈ ગયાં હતાં. હવે આવતીકાલે ટેસ્ટ પછી તેઓ મારું ઓપરેશન કરાવી રહ્યાં છે. સુનીલ નરગિસને તેમની ખાનદાનીથી પ્રેમ કરવા લાગ્યા હતા. શૂટિંગ દરમિયાન બંને વચ્ચે મિત્રતા પણ થઈ હતી.

શૂટિંગ દરમિયાન આગમાં કૂદીને નરગિસનો જીવ બચાવ્યો
'મધર ઈન્ડિયા'ના શૂટિંગ દરમિયાન સેટ પર આગ લાગી હતી, જેમાં નરગિસ ખરાબ રીતે ફસાઈ ગઈ હતી. દત્ત સાહેબે પોતાની પરવા કર્યા વિના તરત જ નરગિસનો જીવ બચાવ્યો. એ સમયે નરગિસ અને રાજ કપૂર વચ્ચેના સંબંધો ખતમ થઈ ગયા હતા. નરગિસ આ મદદથી ખૂબ પ્રભાવિત થઈ હતી. આગમાં દાઝી ગયા ત્યારે સુનીલ દત્ત હોસ્પિટલમાં સારવાર લઈ રહ્યા હતા ત્યાં નરગિસ અવારનવાર તેમને મળવા આવતી હતી. નરગિસ સુનીલને તેના અસલી નામથી નહીં, પરંતુ 'મધર ઈન્ડિયા'ના રોલ બિરજુના નામથી બોલાવતી હતી.

નરગિસ દત્ત મધર ઈન્ડિયાના સેટ પર દાઝી ગયેલા સુનીલ દત્તને મળવા હોસ્પિટલ પહોંચી હતી.
નરગિસ દત્ત મધર ઈન્ડિયાના સેટ પર દાઝી ગયેલા સુનીલ દત્તને મળવા હોસ્પિટલ પહોંચી હતી.

ચાલતી કારમાં પ્રપોઝ કર્યું, નરગિસ જવાબ આપ્યા વિના જ નીકળી ગઈ
એક દિવસ નરગિસ સુનીલ દત્તને તેના ઘરે મળવા આવ્યાં હતાં. જ્યારે તેઓ બહાર જવાનાં હતાં, ત્યારે સુનીલે તેમને ઘરે છોડી જવાનું કહ્યું હતું. બંને કારમાં નરગિસના ઘરે જવા નીકળ્યાં. રસ્તામાં સુનીલ કહ્યું, 'મારે તમને કંઈક કહેવું છે.' ત્યારે નરગિસે કહ્યું- 'હા, બિરજુ મને કહો.' સુનીલે સીધું કહ્યું- 'તમે મારી સાથે લગ્ન કરશો?' આ પછી કારમાં શાંતિ છવાઈ ગઈ હતી. થોડીવાર પછી તેમનું ઘર આવ્યું અને તેઓ જવાબ આપ્યા વગર જતાં રહ્યાં. સુનીલ દત્તે નક્કી કર્યું કે જો નરગીસ ના પાડશે તો તેઓ ઈન્ડસ્ટ્રી છોડીને ગામ પરત ફરશે.

થોડા સમય પછી એક દિવસ સુનીલ ઘરે પહોંચ્યા તો બહેન હસતાં હતાં. જવાબ પૂછવા પર તેણે પંજાબીમાં કહ્યું- 'પાજી, તમે મારાથી કેમ છુપાવ્યું?' તેમણે કહ્યું- 'કેમ, મેં તમારાથી શું છુપાવ્યું?' તેમના પર તેણે કહ્યું- 'નરગિસજી રાજી થયાં છે.' સુનીલ ફરી પૂછ્યું - 'તમે સંમત થયાં છો?' તેમને કહ્યું - હવે તમે ચૂપ રહો, તેમણે કહ્યું, તમે જે કહ્યું એ માટે સંમત થયાં છે." નરગિસ અને સુનીલ દત્તનાં લગ્ન 11 માર્ચ 1958ના રોજ થયાં હતાં. તેમને ત્રણ બાળક (સંજય, નમ્રતા અને પ્રિયા દત્ત) હતાં.

નરગિસ અને સુનીલ દત્ત 1980માં તેમના તીન મૂર્તિ લેન ખાતે હાઉસવોર્મિંગ દરમિયાન.
નરગિસ અને સુનીલ દત્ત 1980માં તેમના તીન મૂર્તિ લેન ખાતે હાઉસવોર્મિંગ દરમિયાન.

પ્રોડક્શન અને ડિરેક્શનમાં હાથ અજમાવ્યો
1960 સુધીમાં સુનીલ દત્ત હિન્દી સિનેમાના પ્રખ્યાત અભિનેતા બની ગયા હતા. અભિનેતાએ એક પછી એક હિટ ફિલ્મો આપી. 1968માં 'પડોસન'થી સુનીલ ફરી એકવાર ટોક ઓફ કન્ટ્રી બન્યો હતો. અભિનય સિવાય સુનીલે અજંતા આર્ટ્સ પ્રોડક્શન હાઉસ શરૂ કર્યું. સુનીલે 1964માં આવેલી ફિલ્મ યાદેંથી દિગ્દર્શક તરીકેની શરૂઆત કરી હતી.

આખી ફિલ્મમાં એકલા અભિનય કરીને વર્લ્ડ રેકોર્ડ બનાવ્યો
તેમણે 1964માં આવેલી ફિલ્મ યાદેં દ્વારા સર્જનાત્મકતાનું નવું ઉદાહરણ સ્થાપિત કર્યું હતું. આ ફિલ્મના લેખક, દિગ્દર્શક, નિર્માતા અને અભિનેતા સુનીલ એકલા હતા. ભારતમાં આ એકમાત્ર એવી ફિલ્મ છે જેમાં માત્ર એક જ અભિનેતા છે, તે છે સુનીલ દત્ત. સુનીલે એક એવી સ્ટોરી બનાવી, જેમાં તેઓ એકલા જોવા મળ્યા અને એક્ટિંગ કરતા રહ્યા હતા. આ ફિલ્મનું નામ ગિનીઝ બુક ઓફ વર્લ્ડ રેકોર્ડમાં નોંધાયેલું છે.

ફિલ્મ યાદેનું પોસ્ટર.
ફિલ્મ યાદેનું પોસ્ટર.

એક ફિલ્મથી 60 લાખનું દેવું, વાહનો વેચાયાં, મકાન ગીરવી
1971માં સુનીલ દત્તે વહીદા રહેમાન સાથે મોટા બજેટમાં રેશ્મા ઔર શેરા બનાવી હતી. વહીદાને આ ફિલ્મ માટે શ્રેષ્ઠ અભિનેત્રીનો રાષ્ટ્રીય પુરસ્કાર મળ્યો હતો, જોકે આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લોપ રહી હતી. ફિલ્મના નિર્માણમાં જ સુનીલ 60 લાખના દેવામાં ડૂબી ગયો હતો. તેમણે 7માંથી 6 કાર વેચી, માત્ર એક જ કાર બચી, જેનો ઉપયોગ દીકરીઓને શાળાએ મૂકવા માટે થતો હતો. લોન ચૂકવવા માટે તેમણે પોતાનું ઘર પણ ગીરવી રાખવું પડ્યું.

ફિલ્મ રેશ્મા ઔર શેરાના શૂટિંગ દરમિયાન પત્ની નરગિસ સુનીલને મળવા આવી હતી. બ્રેકમાં બંનેએ ઊંટની સવારી કરી હતી.
ફિલ્મ રેશ્મા ઔર શેરાના શૂટિંગ દરમિયાન પત્ની નરગિસ સુનીલને મળવા આવી હતી. બ્રેકમાં બંનેએ ઊંટની સવારી કરી હતી.

નુકસાનની ભરપાઈ કરવા માટે સુનીલે કોમર્શિયલ ફિલ્મો બનાવવાનું ચાલુ રાખ્યું
તેમણે પુત્ર સંજય દત્તને 1981માં આવેલી ફિલ્મ રોકીથી ફિલ્મોમાં લૉન્ચ કર્યો હતો, પરંતુ તેની રિલીઝના દિવસો પહેલાં જ નરગિસનું કેન્સરથી મૃત્યુ થયું હતું. એક બાજુ પત્ની ગુમાવવાનું દુ:ખ હતું તો બીજી બાજુ 'રોકી'ની સફળતાની ખુશી.સુની​​​​​લે ફિલ્મોથી દૂરી બનાવીને પોતાનું નરગિસ દત્ત ફાઉન્ડેશન શરૂ કર્યું અને મોટા ભાગનો સમય કેન્સર પીડિતોની મદદ અને સમાજસેવામાં આપવાનું શરૂ કર્યું. ઑફર્સ મળતાં સુનીલ 'દર્દ કા રિશ્તા', 'બદલે કી આગ', 'રાજ તિલક' જેવી ફિલ્મોમાં જોવા મળ્યા હતા.

બદનામીના ડરથી સંજય દત્તને જેલમાં ધકેલી દેવામાં આવ્યો હતો, તેણે લોકોથી અંતર રાખ્યું હતું
મુંબઈ બોમ્બબ્લાસ્ટ વખતે સંજય દત્ત પાસે AK-47 મળી આવી હતી, જેના કારણે તેને જેલની સજા થઈ હતી. પુત્ર જેલમાં જતાં જ સુનીલ દત્ત ખરાબ રીતે તૂટી પડ્યા અને લોકોથી દૂર રહેવા લાગ્યા. સંજય દત્તને જેલમાંથી બહાર કાઢવામાં તેઓ પોતાનો મોટા ભાગનો સમય પસાર કરતા હતા. ગરીબીનો એવો સમય હતો કે પૈસાના અભાવે સુનીલને પોતાનું ઘર પણ વેચવું પડ્યું હતું.

સુનીલ દત્તે તેની સુનાવણીમાં સંજય દત્તનો સાથ આપ્યો હતો.
સુનીલ દત્તે તેની સુનાવણીમાં સંજય દત્તનો સાથ આપ્યો હતો.

રાજીવ ગાંધીના કહેવાથી રાજકારણમાં પગ મૂક્યો
લાંબા અંતર પછી સંજયે નજીકના મિત્ર રાજીવ ગાંધીના કહેવાથી રાજકારણમાં પ્રવેશ કર્યો. સુનીલ 5 વખત સાંસદ તરીકે ચૂંટાયા હતા. સુનીલ કોંગ્રેસ સરકારમાં 2004માં યુવા મંત્રી અને રમતગમતમંત્રી હતા.

પૂર્વ પીએમ ઈન્દિરા ગાંધી સાથે સુનીલ દત્ત અને પત્ની નરગિસ દત્ત.
પૂર્વ પીએમ ઈન્દિરા ગાંધી સાથે સુનીલ દત્ત અને પત્ની નરગિસ દત્ત.

48 વર્ષની અભિનય કારકિર્દીમાં 12 મોટા પુરસ્કારો
સુનીલ દત્તને પ્રથમ વખત 1963માં ફિલ્મ મુઝે જીને દો માટે શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો અવોર્ડ મળ્યો હતો. આ પછી તેમને 'યાદેં' માટે પ્રથમ વખત રાષ્ટ્રીય પુરસ્કાર મળ્યો હતો. તેમને 1968માં પદ્મશ્રી અને 1995માં લાઈફટાઈમ અચીવમેન્ટ અવોર્ડથી નવાજવામાં આવ્યા હતા. 48 વર્ષની અભિનય કારકિર્દીમાં સુનીલને ફિલ્મફેર, નેશનલ અવોર્ડ, રાજીવ ગાંધી અવોર્ડ જેવા લગભગ 12 મોટા અવોર્ડ મળ્યા. તેઓ છેલ્લે 2003માં આવેલી ફિલ્મ 'મુન્નાભાઈ એમબીબીએસ'માં સંજયના પિતાના રોલમાં જોવા મળ્યા હતા. સુનીલ દત્તનું 25 મે 2005ના રોજ તેમના બાંદ્રા સ્થિત ઘરે હૃદયરોગના હુમલાથી અવસાન થયું હતું.

પુત્ર સંજય દત્તની ફિલ્મ રોકીને સુનીલ દત્ત ડિરેક્ટ કરી રહ્યા છે.
પુત્ર સંજય દત્તની ફિલ્મ રોકીને સુનીલ દત્ત ડિરેક્ટ કરી રહ્યા છે.