• Gujarati News
  • Dvb original
  • We Have To Remove The Uterus, So That 4 5 Days Of Work Is Not Taken Away Every Month And If There Is Rape, The Child Does Not Stay.

બ્લેકબોર્ડ:અમારે ગર્ભાશય કઢાવું પડે છે, જેથી દર મહિને 4-5 દિવસનું કામ ન છીનવાય અને જો બળાત્કાર થાય તો બાળક ન રહે

મહારાષ્ટ્રના બીડથી8 મહિનો પહેલાલેખક: મૃદુલિકા ઝા
  • સવારે 8થી રાત્રે 8 વાગ્યા સુધી કામ કરવા પર 200 રૂપિયા મળતા હતા

જ્યારે લગ્ન થયા ત્યારે 14 વર્ષની હતી. શેરડી કાપવા પતિ સાથે દક્ષિણમાં જવું પડ્યું. ખાલી ખેતરમાં ટીનની ઝૂંપડી. દરવાજાને બદલે સાડીનો પડદો. નિર્જન થયા પછી, ઠેકેદાર આવીને દુષ્કર્મ આચરીને જતો રહેતો. અમે કંઈ કરી શક્યા નહીં- મન ભરીને રડી શક્યા પણ નહીં.

પેટમાં આઠ મહિનાના ગર્ભ સાથે દરરોજ 3 હજાર કિલો શેરડી ટ્રકમાં ચઢાવતા હતા. કાચા લાકડાની સીડી પર ચડતી વખતે જેટલા પગ ધ્રૂજતા હતા તેના કરતાં હૃદય વધુ ધ્રૂજતું હતું. હવે બધી ઝંઝટનો અંત આવ્યો! 30 વર્ષની ઉંમરે ગર્ભાશય દૂર કરવામાં આવ્યું. હવે કોઈ પિરિયડ નહીં હોય અને બાળક થવાનો પણ ડર નહીં હોય!

મહાનંદા મહારાષ્ટ્રના બીડ જિલ્લાની છે, જે મરાઠી સાથેની હિન્દીમાં પોતાની સમગ્ર કહાની જણાવે છે. તે બીડ, જ્યાં જમીન તેની તિરાડો માટે જાણીતી છે. અહીં કૂવાઓ તો છે, પરંતુ પાણી નથી. ખેતરો છે, પણ ખેડૂતો નથી. ખડકાળ જમીન અને કાંટાવાળાં વૃક્ષોથી ઘેરાયેલા, બીડમાં એકમાત્ર રસદાર વસ્તુ શેરડી છે. આ વિસ્તારમાં પ્રવેશતાંની સાથે જ એનો ખડખડાટ અને મીઠાશ જીભ પર આવી જાય છે, પરંતુ થોભો! અહીંની મહિલાઓ આ રસની મોટી કિંમત ચૂકવી રહી છે. તેઓ ગર્ભાશયને દૂર કરી રહી છે- જેથી પિરિયડ્સ ન આવે - અને તેઓ તેમના માથા પર ભારે ભારી લઈને સીડીઓ પરથી ઉપર અને નીચે ઊતરે છે.

વર્ષ 2019નો ઉનાળો પસાર થવાનો હતો ત્યારે મહારાષ્ટ્ર સ્ટેટ કમિશનના રિપોર્ટે સનસનાટી મચાવી દીધી હતી. અહેવાલ બીડ જિલ્લાનો હતો, જેમાં શેરડીના ખેતરમાં કામ કરતી મહિલાઓ 20-30 વર્ષની ઉંમરે જ ગર્ભાશય કઢાવી લે છે. વર્ષ 2016થી આગામી ત્રણ વર્ષમાં 4 હજારથી વધુ મહિલાઓએ એવી રીતે ગર્ભાશય કઢાવી નાખ્યું, જે રીતે ઉનાળાની સીઝનમાં કોઈ વાળ કપાવતા હોય.

તેમની પાસે એનાં કારણો છે. પિરિયડ્સ દરમિયાન રજા લેવા પર પૈસા કાપવામાં આવે છે. જ્યારે તેઓ વેતન માટે બીજા રાજ્યમાં જાય છે ત્યારે છેડતી અને બળાત્કાર થવાનું સામાન્ય છે. આ બધાથી છુટકારો મેળવવા માટે એ ગર્ભાશયને જ દૂર કરવાનું શરૂ કર્યું. બીડના ઘણા વિસ્તારો હવે ગર્ભાશય વિનાની મહિલાઓનાં ગામો કહેવાય છે. ભાસ્કરની ટીમે આ 'નિર્દોષ' મહિલાઓને મળવા માટે ઘણાં ગામડાંની મુલાકાત લીધી હતી.

અમારું પહેલું સ્ટોપ કસારી ગામ હતું. માર્ચ મહિનાની બપોર પણ જાણે મે મહિનો હોય એવો બપોર હતો. રસ્તાની બાજુમાં શાંત ઝાડ, વચ્ચે-વચ્ચે ઘણી દુકાનો હતી. શેરડીનો રસ વેચતી આ દુકાનો પર લખેલું હતું - 'આમચ્યકડે ઉસચા તાઝા વ થંડ રસ મિલેલ' એટલે કે અહીં શેરડીનો તાજો અને ઠંડો રસ મળે છે. ગરમીનો સામનો કરતાં-કરતાં અમે કસરી સરહદ પર પહોંચ્યાં હતાં.

અહીં પ્રથમ મહાનંદા સાથે મુલાકાત થઈ. ઓલિવ કલરની સાડી પર મેચિંગ બંગડીઓ પહેરેલી આ મહિલાને જોઈને સ્પષ્ટ થયું કે તે અમને મળવા તૈયાર થઈને આવી હતી. ખેતરમાં શેરડી ભરતાં, સાડીને પગ સાથે ચુસ્તપણે વીંટાળવામાં આવે છે અને હાથમાં નામ માત્ર બંગડીઓ. ઇન્ટરવ્યુ વચ્ચે અને પછી છેલ્લે મહાનંદા મિત્રની જેમ વાત કરે છે, પણ કેમેરો ચાલુ થતાં જ તેનો સ્વર બદલાઈ જાય છે. તે બોલતી વખતે હચમચી જાય છે અને પછી શાંતિથી બોલે છે.

તે કહે છે- લગભગ 14 વર્ષની ઉંમરે લગ્ન કરી લીધા હતા. જે ઉંમરે છોકરીઓ ઢીંગલાં-ઢીંગલીની રમત રમે છે, એ ઉંમરે મેં ઘર સંભાળવાનું શરૂ કર્યું. જમીનના ટુકડા પર ખેતીવાડી અને બધા માટે ભાત-ભાખરી (રોટલી) બનાવવી. જો કે તે સરળ હતું, પરંતુ ખરી મુશ્કેલી ત્યારે આવી જ્યારે મારે ખેતરોમાં કામ કરવા કર્ણાટક જવું પડ્યું. ત્યાં જોડીમાં કામ મળતું હતું. પતિ શેરડી કાપે, હું શેરડીની ભારી બનાવીને તેને ટ્રક પર ચઢાવતી હતી. માથા પર એક સમયે 30 કિલોની શેરડીની ભારી લઈને લથડતા-લથડતા કાચી સીડી દ્વારા ટ્રક પર ચઢવાનું. આ કામથી હું રડી પડતી હતી.

સખત મહેનત કરી હતી, પરંતુ આ કામ લોહી માંગતું હતુ. મહાનંદાને યાદ છે - પીરિયડ્સ દરમિયાન રક્તસ્ત્રાવ વધવા લાગ્યો. પણ તે અજાણ્યા ગામડામાં ન તો સેનેટરી પેડ મળતુ, ન તો પૈસા પણ હતા, ન તો આ બધું ખરીદવા માટે દુકાને જવાનો સમય.

મહારાષ્ટ્રના બીડ જીલ્લાના કસારી ગામ શેરડીની ખેતી માટે જાણીતું છે. જે વયમાં છોકરીઓ ઢીંગલા-ઢીંગલીની રમત રમે છે, તે ઉંમરમાં અહીં છોકરીઓને રોજી-રોટી કમાવવા માટે પોતાનું ગર્ભાશય પણ કઢાવી નાંખવું પડે છે.
મહારાષ્ટ્રના બીડ જીલ્લાના કસારી ગામ શેરડીની ખેતી માટે જાણીતું છે. જે વયમાં છોકરીઓ ઢીંગલા-ઢીંગલીની રમત રમે છે, તે ઉંમરમાં અહીં છોકરીઓને રોજી-રોટી કમાવવા માટે પોતાનું ગર્ભાશય પણ કઢાવી નાંખવું પડે છે.

જ્યારે મહાનંદા તુટેલા હિન્દીમાં વાત કરી રહ્યા હતા ત્યારે હું માત્ર સાંભળતો હતો. તમારા મોબાઈલ કે કેમેરાના રેકોર્ડરની જેમ. જ્યારે અમે પોતે ખેતરોમાં પહોંચ્યાં ત્યારે તેનો અનુભવ થયો. કાંટાડા પાંદડા પગમાં ડંખ મારતા હોય, જેમ કોઈ જંતુ પગમાં કરડતું હોય. ચાલતી વખતે પગ પર ઝીણા ઉઝરડા પડ્યા હતા. બીજી તરફ ધોમધખતો તાપ દઝાડી રહ્યો હતો. તપતા માથાને હાથ વડે ઢાંકવાના પ્રયાસથી હું કલ્પના જ કરી શકતો હતો કે 12 કલાક સુધી ભાર વહન કરવામાં કેટલી અને કેવી પીડા થતી હશે.

શેરડીની ભારીઓ ચઢાવવાનું કામ કરતા કરતા એક પછી એક ત્રણ બાળકોના માતા બની ગઈ હતી. જ્યારે સ્ત્રી બરાબર ચાલી શકતી નથી, ત્યારે હું પેટમાં ગર્ભ સાથે ભારીઓ ચઢાવતી રહી હતી. આ દરમિયાન ચક્કર આવવા લાગતા, નીચે પડી જઈશ તેવું લાગતું હતુ. પણ કોઈ રસ્તો નહોતો. કામ તો કરવું જ પડશે. ખાટું ખાવાની ઈચ્છા થતી હતી, પણ ભાત-ભાખરી ખાઈને સૂઈ જતી હતી. ભરેલા સ્વરે અને સૂકી આંખો સાથે, મહાનંદા કહે છે, જાણે કોઈ બીજાની વાત કહેતી હોય.

વજન ઉઠાવી-ઉઠાવીને ગળામાં એક ગાંઠ થઈ હતી. ડોક્ટરે ઓપરેશન કર્યું. તે ગળા તરફ સંકેત કરતા, જ્યાં સર્જરી થયા પછી ટાંકા લેવાયા હતા. સાડીની નીચે તે ટાંકા છુપાવે છે. અમારા કહેવા પર તેણે ટાંકા બતાવ્યા હતા. રક્તસ્ત્રાવ વધી જતાં ડૉક્ટરે ગર્ભાશય કાઢવાનું કહ્યું હતું. મારા પતિની સલાહ લીધા પછી હું સંમત થઈ હતી. બાળકો થઈ ગયાં. હવે ગર્ભાશયનું શું કામ છે! ખબર ન હતી કે આટલી તકલીફ થશે. કમરમાં દુખાવો થાય છે, હાથ-પગમાં દુખાવો થાય છે. સુઈ નથી શકતી. આ પીડાથી રડવું આવે છે.

શું તમે તમારા પતિ સાથે રહેવા માગો છો? મારા પ્રશ્નનો ટૂંકો જવાબ આવે છે - 'ના, હવે મારું મન નથી કરતું'. તે આસપાસની મહિલાઓ સાથે મરાઠીમાં વાત કરવા લાગે છે. ધીરે ધીરે સમજાય છે કે તે બીજું બધું બોલી શકે છે, પણ એ વાત નહીં. પતિ નારાજ થઈ જશે. કયાંક છોડી પણ દે. ગર્ભ વિનાની સ્ત્રી શું કામની? બાદમાં હું હળવા પ્રશ્નો પૂછવાનું શરૂ કરું છું.

ધોમધખતો તાપ અને માથા પર લગભગ 30 કિલો શેરડીની ભારીનો ભાર. 12 કલાક સુધી કાચી સીડીની મદદથી આ ભારને ટ્રકમાં ચઢાવવામાં કેટલી અને કેવી તકલીફ પડતી હશે એતસવીરને જોઈને સ્પષ્ટ રીતે સમજી શકાય છે.
ધોમધખતો તાપ અને માથા પર લગભગ 30 કિલો શેરડીની ભારીનો ભાર. 12 કલાક સુધી કાચી સીડીની મદદથી આ ભારને ટ્રકમાં ચઢાવવામાં કેટલી અને કેવી તકલીફ પડતી હશે એતસવીરને જોઈને સ્પષ્ટ રીતે સમજી શકાય છે.

શું સારું લાગે છે? 'ગાવાનું' - ત્યાંથી જવાબ આવે છે. 'તે શાળામાં ગાતી હતી. ગાવાનો ખૂબ શોખ હતો. જો હું આગળ ભણી હોત તો ગાતા શીખી ગઈ હોત, પણ લગ્ને બધું બદલી નાખ્યું. અમારા કહેવા પર મહાનંદા મરાઠીમાં કંઈક ગાય છે, જેનો હિન્દીમાં અનુવાદ થાય છે - આ ખુલ્લા આકાશ નીચે આપણે બધા સમાન છીએ. ન તો જાતિ અલગ છે, ન રંગ અલગ છે. આપણે બધા ભગવાનના બાળકો છીએ, આપણે બધા સમાન છીએ.

બંધ દરવાજાને અડીને, મહાનંદા માથું હલાવીને ધીમા અવાજે ગીત ગાઈ રહી છે. રંગહીન દરવાજા પર એક મોટું તાળું લટકે છે. મને જોઈને હું વિચારી રહ્યો છું કે કદાચ ગીતના શબ્દો કંઈક જાદુ સર્જશે. કદાચ બંધ દરવાજો ખૂલશે. નિર્દોષ ગીતો સાથેનું આ ગીત સાંભળવાથી મહાનંદા સહિત તમામ મહિલાઓના ભાગ્યનાં તાળાં પણ ખૂલી શકે છે જેઓ સ્ત્રી હોવાની સજા ભોગવી રહી છે.

આગળ અમારી 29 વર્ષીય લતા દત્તાત્રેયની સાથે મુલાકાત થાય છે. લાલ સાડીમાં લતા જણાવેલ ઉંમર કરતાં ઘણી નાની દેખાય છે. જો તમે શહેરમાં હોત અને નવી ફેશનનાં કપડાં પહેર્યાં હોત તો કદાચ યુનિવર્સિટીની વિદ્યાર્થિની જેવા લાગત. તે આખી વાતચીત દરમિયાન હસતી રહે છે. કારણ પૂછવા પર તે કહે છે- 'જો મારે હિન્દીમાં બોલવું પડે છે તો હસવું આવે છે. જો તમે મને મરાઠી બોલવાનું કહેશો તો હું તમને બધું કહીશ.

અમને મરાઠી આવડતી નથી, લતાને હિન્દી નથી આવડતી. હું અફસોસ સાથે કહું છું - આગલી વખતે હું આવીશ ત્યારે યોગ્ય બોલી-શીખીને આવીશ, પણ હવે શું! ઘણી વાર પછી, લતા સંમત થાય છે કે જ્યાં પણ એ અટકી જશે, તે મરાઠીમાં બોલવાનું શરૂ કરશે. હું માથું હલાવું છું. તે યાદ કરે છે- લગ્ન પછી તે બે વર્ષ સુધી ઘરે રહી, પછી તેના પતિ તેને કર્ણાટક લઈ ગયા હતા. ત્યાં, એક ઝૂંપડી બાંધવામાં આવી હતી, જે પવનથી પણ ડગમગવા લાગતી હતી.

તે જણાવે છે કે દિવસમાં દસ વખત રડતી હતી, માથા પર અડધી છત. ન તો બોલીની કોઈ સમજ હતી, ન તો કામની. શેરડી ખાધી તો હતી, પણ ક્યારેય ઉપાડી નહોતી. વારંવાર પડી જતી, ઊભા થઈને ફરીથી કામ કરતી. 3 હજાર કિલો શેરડી ટ્રકમાં ભરાય નહીં તો રૂપિયા કપાઈ જતા હતા. કેટલા રૂપિયા? લતા જણાવે છે- એક વ્યક્તિના 200 રૂપિયા. બેના 400 રૂપિયા. સવારે 8થી રાત્રે 8 વાગ્યા સુધી કામ કરવા પર આટલા રૂપિયા મળતા હતા.

પતિએ જેટલી આજીજી કરી, તે એટલું જ ખરાબ બોલતો. મને પણ માર મારતો, અમે કંઈ જ કરી શક્યા નહીં. ત્યાં જ રહેવું પડ્યું. જો પાછા જતા રહ્યા હોત તો શું ખાઈશું? ગામમાં ન તો ખેતર છે કે ન તો કારખાનું. તે મહિલાઓની છેડતી કરતો અને સ્પર્શ કરતો, તોપણ અમે ચૂપ રહેતા. ધીમે ધીમે રડતી, પણ અવાજ કરી શકતી નહોતી. ગર્ભ રહેવાનો ડર, મોઢું બંઘ કરાવી દેતો હતો.

લતા હસતી વખતે પીડાની આખી તસવીર જણાવે છે. લગભગ બધાએ પારકી ધરતી પર કોન્ટ્રેક્ટરોની છેડછાડની વાત જણાવી, પણ માત્ર દબાયેલા અવાજમાં. આ અંગે સામાજિક કાર્યકર મનીષા સીતારામ ઘુલે કહે છે- આવું તો થવાનું જ છે. શેરડીના ખેતરમાં કામ કરતી વખતે ઘણી મહિલાઓ પર અનેક વખત બળાત્કાર થાય છે, પરંતુ તેઓ તેમના પતિને પણ કહી શકતી નથી. તેઓ તેમનાથી ડરે છે કે પતિ તેમની પર જ આરોપ લગાવશે.

ઘણાની સાથે આવું જ બન્યું છે. હવે મહિલાઓ ચૂપ રહે છે. ગર્ભાશય કાઢી નાખવાનું આ પણ એક મોટું કારણ છે. બાળક રહેવાનો ડર પણ સમાપ્ત થઈ જાય છે. પિરિયડ્સની પરેશાની દૂર થાય છે. આ વાત અલગ છે કે તે પછી જ નવી પીડાઓ શરૂ થાય છે- ઉંમર પહેલાં વય પસાર થવાનો ડર.

મહાનંદા કહે છે- કામ કરતાં કરતાં થાકી ગઈ છું. હવે આરામ કરવા માગું છું. આટલું કહેતાં કહેતાં તેનું ગળું ભરાઈ જાય છે. બીડની સખત જમીને, જેમ કે તેનો રસ સૂકવીને શેરડીમાં ભરી દીધો હોય.

અન્ય સમાચારો પણ છે...