પંથપત્નીના શરીરમાં પ્રેત છે, બાળક ખાઈ જાય છે:અનેક જગ્યાએ ઈલાજ કરાવ્યો; કોઈ ફાયદો નહીં, બાલાજી મહારાજના ડરથી પ્રેત ભાગી જશે

14 દિવસ પહેલાલેખક: મનીષા ભલ્લા

હજારોની ભીડ. કોઈ દીવાલો પર માથું પછાડે છે, કેટલાક તેમના વાળ ખેંચી રહ્યા છે, કેટલાક ગળું ફાડીને ચીસો પાડે છે, કેટલાક રડે છે, કેટલાકે પોતાની જાતને લોખંડની સાંકળોથી બાંધી લીધી છે તો કેટલાક રસ્તાઓ પર સૂધબૂધ વિના દોડી રહ્યા છે. આ બધું જોઈને મારું હૃદય કંપી ઊઠ્યું. મહેંદીપુર બાલાજી ધામનો આ નજારો છે.

પંથ શ્રેણીમાં હું ભૂત-પ્રેત, માયા અને તેમની સાથે જોડાયેલી આસ્થાને સમજવા માટે જયપુરથી લગભગ 100 કિમી દૂર દૌસા જિલ્લાના મેહંદીપુર બાલાજી ધામ પહોંચી.

સવારે 10 વાગ્યાનો સમય. મંદિર ભરચક છે. પગ મૂકવાની પણ જગ્યા નથી, સામે જમીન પર એક 26-27 વર્ષની મહિલા બેઠી છે. તેના બંને હાથ દોરડાથી બાંધેલા છે. તેના વાળ વિખરાયેલા છે, તે જમીન પર માથું પટકી રહી છે. જ્યારે તે થાકી જાય છે ત્યારે તે આકાશ તરફ જોવા લાગે છે. પછી તે દોરડાના સહારે ઊભા થવાનો પ્રયત્ન કરે છે, પરંતુ તે ઊભી થઈ શકતી નથી.

નજીકમાં ઊભેલો એક પુરુષ સ્ત્રીની હરકતો જોઈને ખુશ થાય છે. મેં તેને પૂછ્યું કે તમે ક્યાંથી આવ્યા છે? આ કોણ છે?

હું જયપુરથી જ આવ્યો છું, આ મારી પત્ની છે. વારંવાર બીમાર પડે છે.

ડૉક્ટરને બતાવ્યું નહીં?

અરે, આ તો કંઈ ડોક્ટરને બતાવવાનો રોગ છે… એના શરીરમાં ભૂત પ્રવેશ્યું છે. શાંતિથી જુઓ કે તે ભૂત કેવી રીતે પ્રેત સરકારની સામે દેખાયું છે, જોરથી ચીસો પાડી રહ્યું છે. થોડા સમય પછી તે બાલાજીની સામે પણ પ્રકટ થશે.

આ મહિલા જયપુરની રહેવાસી છે. તેના પરિવારજનોનું કહેવું છે કે તેને ભૂત વળગ્યું છે. આ કારણે તે આવું વર્તન કરી રહી છે.
આ મહિલા જયપુરની રહેવાસી છે. તેના પરિવારજનોનું કહેવું છે કે તેને ભૂત વળગ્યું છે. આ કારણે તે આવું વર્તન કરી રહી છે.

ઇટાવાના અમિત વ્યવસાયે દરજી છે અને ગુડગાંવમાં કામ કરે છે. એક દિવસમાં 500 રૂપિયા સુધીની કમાણી. તે તેની માતા સાથે અહીં આવ્યો છે. તેની માતા તેના વાળ જોરશોરથી ખેંચી રહી છે, જમીન પર માથું પછાડી રહી છે.

તે કહે છે કે જ્યારે માતાની અંદર ભૂત આવતું ત્યારે તે ધ્રૂજવા લાગતી, ચીસો પાડવા લાગતી. લોકો કહે છે કે તારી મા પાગલ છે, પણ હું માનતો નથી. જ્યારે મારી માતા પહેલાં સારી હતી, ત્યારે તે અચાનક પાગલ કેવી રીતે થઈ શકે? મેં ડૉક્ટરને પણ બતાવ્યું, પણ કોઈ ફરક ન પડ્યો. તેમની અંદર ભૂત જ પ્રવેશી ગયું છે. એ ભૂત રોજ માતાને કહેતું કે બાલાજી ચાલ, બાલાજી ચાલ.

આટલું જ નહીં, મારી પત્નીને ગર્ભ રહેતો નથી. ભૂત વારંવાર ગર્ભપાત કરાવે છે. પરિવારના બાકીના સભ્યો પણ ઘણીવાર બીમાર રહે છે, તેથી જ હું અહીં આવ્યો છું.'

અહીં તમને આવાં અસંખ્ય દૃશ્યો જોવા મળશે. તેમને જોઈને એક ક્ષણ માટે પણ મન કંપી ઊઠે છે.
અહીં તમને આવાં અસંખ્ય દૃશ્યો જોવા મળશે. તેમને જોઈને એક ક્ષણ માટે પણ મન કંપી ઊઠે છે.

અહીંથી હું આગળ વધી. 13-14 વર્ષનો છોકરો જોરજોરથી તેની માતાને અપશબ્દો બોલી રહ્યો છે. તે તેના માથા પર આંગળી મૂકીને તેને બેફામ રીતે ધમકાવી રહ્યો છે. મને થયું કે પોતાની માતા સાથે આવું કોણ કરે છે, પરંતુ લાચાર માતા હાથ જોડીને માફી માગી રહી છે, મારા પુત્રને છોડી દે, તેના શરીરમાંથી બહાર નીકળ. તેને ખાતરી છે કે અહીં આવવાથી તેના પુત્રના શરીરમાંથી ભૂત ભાગી જશે.

યુપીના અલીગઢથી એક પરિવાર આવ્યો છે. બે લોકો જમીન પર એક મહિલાના કપાળને બળપૂર્વક ઘસી રહ્યા છે. તેઓ મોબાઈલ દ્વારા તેમના કાનમાં હનુમાન ચાલીસાનો પાઠ કરી રહ્યા છે. ક્યારેક સ્ત્રી રડે છે તો ક્યારેક જોરથી ચીસો પાડવા લાગે છે.

મેં એક સ્ત્રીને પૂછ્યું કે તેને શું થયું છે? તે કહે છે, 'આ મારી બહેન છે. તે બે વર્ષથી બીમાર છે. તેના પેટમાંથી 21 પથરી નીકળી છે. તેના પર ચોક્કસપણે કોઈક આત્માનો પડછાયો છે. બસ, એનો જ ઈલાજ કરાવવા આવ્યા છીએ.

આ યુવક રસ્તા પર બેભાન અવસ્થામાં પડેલો છે. બીજી વ્યક્તિ પાછળથી કપડું માથા પર મારી રહી છે. તેનો દાવો છે કે આમ કરવાથી તે ઠીક થઈ જશે.
આ યુવક રસ્તા પર બેભાન અવસ્થામાં પડેલો છે. બીજી વ્યક્તિ પાછળથી કપડું માથા પર મારી રહી છે. તેનો દાવો છે કે આમ કરવાથી તે ઠીક થઈ જશે.

બાલાજીને દીકરીના લગ્નનું કાર્ડ આપવા માટે એક 50-55 વર્ષની વ્યક્તિ આવી છે. કહેવાય છે કે હું દર વર્ષે બાલાજી ધામમાં આવું છું. પત્નીને માનસિક તકલીફ હતી, આરામ મળતો નહોતો. અહીં આવ્યા પછી તે સાજી થઈ ગઈ. હવે નાની દીકરીના લગ્ન થવાના છે, એટલે હું બાલાજીને પહેલું આમંત્રણ આપવા આવ્યો છું.

જ્યાં સુધી હું જોઈ શકું છું, મોટા ભાગના લોકો આના જેવા દેખાય છે. મોટા ભાગના લોકો યુપીથી આવ્યા છે. તેમની આર્થિક સ્થિતિ પણ સારી નથી, જેમાં મહિલાઓ અને યુવતીઓની સંખ્યા વધુ છે.

ભૂત-પ્રેત કાઢવાના નામે અહીં આવેલા મોટા ભાગના લોકો વાત કરવા માગતા નથી. તેમને લાગે છે કે તેમની ઓળખ છતી થશે. દુકાનદારોએ મને ચેતવણી આપી, મેડમ, મોબાઈલ ન કાઢો. લોકો તમને મારવા લાગશે અને કોઈ કંઈ કરી પણ શકશે નહિ.

મેં મોબાઈલમાંથી ચોરીછૂપીથી કેટલાક ફોટા અને વીડિયો ઉતાર્યા. દરમિયાન બે વખત લોકો તું મોબાઈલનું શું કરે છે એમ કહી મારી પાછળ પણ આવી હતી. તમારા હાથમાં કોપી અને પેન્સિલ કેમ છે? તમે શું લખો છો. તમે લોકોને પ્રશ્નો કેમ પૂછો છો? કોઈક રીતે હું તેમને સમજાવીને આગળ વધું છું.

આ મહિલા યુપીથી આવી છે. તે જમીન પર માથું પછાડી રહી છે. સંબંધીઓનું કહેવું છે કે અમે ઘણી જગ્યાએ તેનો ઈલાજ કરાવ્યો, પરંતુ તે સાજી નથી થઈ.
આ મહિલા યુપીથી આવી છે. તે જમીન પર માથું પછાડી રહી છે. સંબંધીઓનું કહેવું છે કે અમે ઘણી જગ્યાએ તેનો ઈલાજ કરાવ્યો, પરંતુ તે સાજી નથી થઈ.

શનિવારનો દિવસ, બાલાજીના દર્શન કરવા માટે ઘણા કિલોમીટર સુધી લાંબી લાઈનો લાગી હતી. મેં વિચાર્યું કે ચાલો દર્શન કરીએ. એટલામાં એક 15-16 વર્ષનો છોકરો નજીક આવ્યો. કહ્યું - તમારે દર્શન કરવા છે, 200 રૂપિયા ખર્ચ થશે, હું તમને લાઈનમાં આગળ લઈ જઈશ.

મેં કહ્યું કે હું 100 રૂપિયા આપીશ. તે તરત જ સંમત થઈ ગયો. હું તેની પાછળ ગઈ. થોડીવાર પછી મને મંદિરના મુખ્ય દરવાજા પાસે કતારમાં ઈભી રાખવામાં આવી. એમ લાગતું હતું કે દર્શન જલદી થશે, પણ લાંબો સમય સુધી લાઈન આગળ વધી નહિ. પૂછપરછ કરતાં ખબર પડી કે કેટલાક VIP દર્શન માટે આવ્યા છે, જેના કારણે સામાન્ય લોકોને અત્યારે દર્શન કરવા દેવામાં આવતાં નથી.

થોડીવાર પછી ગેટ ખોલતાંની સાથે જ ભક્તો મંદિરના ગેટમાંથી અંદર દોડવા લાગ્યા. મારે દોડવાની જરૂર નહોતી, લોકોના ધક્કાને કારણે હું જાતે જ અંદર જઈ રહી હતી. એક-બે-ત્રણ-ચાર બાલાજીનો જયજયકાર, પ્રેત સરકાર કી જય, બાલા જી કી જય'ના નારા ભક્તો પૂરા જોરથી લગાવી રહ્યા હતા.

અવાર-નવાર કોઈ સ્ત્રી કે પુરુષ અંદર આવે છે, ચીસો પાડીને, પોતાની જાતને ફટકારે છે અને ભીડમાંથી પસાર થાય છે. લોકો તેમને રસ્તો પણ આપે છે. ડર છે કે તેઓ તેના પર હુમલો કરી શકે છે. અહીં સિક્યોરિટી ગાર્ડ કોઈને થોડીવાર પણ ઊભા રહેવા દેતા નથી. બહુ મુશ્કેલીથી બાલાજીના એક સેકન્ડ માટે દર્શન થઈ શક્યા.

અહીં મોટા ભાગના લોકો યુપીથી આવ્યા છે. તેમની આર્થિક સ્થિતિ પણ સારી નથી, જેમાં મહિલાઓ અને યુવતીઓની સંખ્યા વધુ છે.
અહીં મોટા ભાગના લોકો યુપીથી આવ્યા છે. તેમની આર્થિક સ્થિતિ પણ સારી નથી, જેમાં મહિલાઓ અને યુવતીઓની સંખ્યા વધુ છે.

દર્શન કર્યા પછી બે પરિક્રમા પૂરી કરી અને ડાબી બાજુએ લગભગ 8-10 પગથિયાં ચઢી. આ પછી હું પ્રેત સરકારના મંદિરે પહોંચી. અહીં પણ ભારે ભીડ છે. સામે એક પ્રતિમા છે. લોકો તેને પ્રેત સરકાર કહે છે. નજીકમાં બેઠેલા લોકો દીવા પ્રગટાવી રહ્યા છે. હાથ જોડીને પૂજા કરી રહ્યા છે. પ્રેત સરકારનો જયકાર કરી રહ્યા છે.

એક સ્ત્રી રડી રહી છે. જોરથી ઝૂલે છે. તેનો પતિ તેને પકડી રાખે છે. હું પૂછું છું કે તેમને શું થયું. તે કહે છે- તેને ઘણા મહિનાઓથી માથાનો દુખાવો છે. ઘણા ડોકટરોને બતાવ્યું, પણ બધાએ કહ્યું કે કંઈ થયું નથી. હું સમજી ગયો કે તેના શરીરમાં કોઈ આત્મા જ પ્રવેશ્યો હશે.

પ્રેત સરકાર મંદિર છોડીને આગળ વધે છે. મંદિર પરિસરની બહાર પ્રસાદના લાડુ અને નારિયેળનો ઢગલો છે. બારીઓ પર સાંકળો અને અસંખ્ય તાળાઓ છે. એવું માનવામાં આવે છે કે લોકો પોતાની પરેશાનીઓ અહીં તાળું મારીએ તો દૂર થઈ જાય છે.

બાલાજી મંદિરની બહારનો આ નજારો છે. લોકોએ પોતાના વ્રતના દોરા બાંધ્યા છે. ઘણાએ તાળાં લગાવ્યા છે. તેઓ માને છે કે આમ કરવાથી અહીં પરેશાનીઓ બંધ થઈ જશે.
બાલાજી મંદિરની બહારનો આ નજારો છે. લોકોએ પોતાના વ્રતના દોરા બાંધ્યા છે. ઘણાએ તાળાં લગાવ્યા છે. તેઓ માને છે કે આમ કરવાથી અહીં પરેશાનીઓ બંધ થઈ જશે.

કેટલાક લોકોનું કહેવું છે કે બાલાજી અને પ્રેત સરકારનાં દર્શન કર્યા બાદ પંચમુખી હનુમાન મંદિરના પણ દર્શન કરવા જોઈએ. નહિ તો ઈચ્છા પૂરી થતી નથી. આ મંદિરની બરાબર સામે એક ગલી પર્વતની ટોચ પર જાય છે. રસ્તામાં ચા-કોફી અને મેગીની દુકાનો છે. લગભગ ચાર કિલોમીટર ચડીને હું પંચમુખી મંદિરે પહોંચી.

અહીંના પંડિતજી કહે છે, 'આ સ્થાન પર હનુમાનજી પંચમુખી સ્વરૂપમાં પ્રગટ થયા હતા. દર્શન કર્યા પછી, તમે લીંબુ કાપી લો.

મેં રૂ.40માં લીંબુ, સોપારી અને સફેદ સૂતળી ખરીદી. પંડિતજીએ મારા કપાળ પર સફેદ દોરો બાંધ્યો અને એના પર લીંબુ મૂક્યું. પછી કેટલાક મંત્રોના પાઠ કરતી વખતે તેને ધારદાર છરીથી એક જ વારમાં કાપી નાખ્યું. ત્યાર બાદ એ લીંબુને ડ્રમમાં નાખી દીધું. એવું માનવામાં આવે છે કે લીંબુ કાપવામાં આવે તો ભૂત-પ્રેતની છાયા પણ કપાઈ જાય છે.

આ લીંબુ અને સફેદ સૂતળી છે. એવું માનવામાં આવે છે કે અહીં લીંબુ કાપવાથી ભૂત-પ્રેતની છાયા પણ દૂર થઈ જાય છે.
આ લીંબુ અને સફેદ સૂતળી છે. એવું માનવામાં આવે છે કે અહીં લીંબુ કાપવાથી ભૂત-પ્રેતની છાયા પણ દૂર થઈ જાય છે.

નજીકમાં એક ચબૂતરો બનાવવામાં આવ્યો છે. લોકો કહે છે કે સ્મશાન બાબા અહીં રહે છે. તેમને સિગારેટનો ભોગ ચઢે છે. અહીં અગ્નિ સતત સળગતો રહે છે.

દરરોજ એક કરોડ રૂપિયા મંદિરમાં દાન તરીકે ચઢે છે
બાલાજી મંદિર પરિસરની 5 કિમીની ત્રિજ્યામાં ઘણાં નાનાં-મોટાં મંદિરો આવેલાં છે. લગભગ દરેક જગ્યાએ આ દૃશ્ય છે. આ મંદિર લગભગ એક હજાર વર્ષ જૂનું છે. કહેવાય છે કે અહીં બાલાજી એટલે કે બાલ હનુમાનજી સ્વયં પ્રગટ થયા હતા. બાલાજી મહારાજની સાથે શ્રી પ્રેતરાજ સરકાર અને શ્રી કાલ ભૈરવનો પણ અહીં વાસ છે.

બાલાજીનાં દર્શન કર્યા પછી, ભૈરવ બાબા, પ્રેતરાજ સરકાર, સમાધિ વાલે બાબા, સીતારામ મંદિર, પંચમુખી મંદિર, સાત પહાડ મંદિર અને તીન પહાડી મંદિરની પણ મુલાકાત લેવી જોઈએ. એવું માનવામાં આવે છે કે આ મંદિરોનાં દર્શન કર્યા પછી જ યાત્રા પૂર્ણ થાય છે.

આ છે બાલાજી મહારાજ. આ મંદિરની જાળવણી અને સંચાલન શ્રી બાલાજી મહારાજ ઘાટ મહેંદીપુર ટ્રસ્ટ દ્વારા કરવામાં આવે છે.
આ છે બાલાજી મહારાજ. આ મંદિરની જાળવણી અને સંચાલન શ્રી બાલાજી મહારાજ ઘાટ મહેંદીપુર ટ્રસ્ટ દ્વારા કરવામાં આવે છે.

એક દિવસમાં લગભગ 25થી 30 હજાર ભક્તો બાલાજી મંદિરે પહોંચે છે. મંગળવાર અને શનિવારે ભક્તોની સંખ્યા એક લાખ સુધી પહોંચે છે. અહીં 400થી વધુ ધર્મશાળાઓ છે. 800થી વધુ દુકાનો છે. દરરોજ લગભગ એક કરોડ રૂપિયા મંદિરમાં દાન તરીકે મળે છે.

151 રૂપિયાનો પ્રસાદ ચઢાવવામાં આવે છે, કાનમાં જોરથી હનુમાન ચાલીસાનો પાઠ કરવામાં આવે છે
અહીંના લોકોનું કહેવું છે કે બીમારોનો ઈલાજ કરવામાં મંદિરના કોઈ પૂજારી કે કોઈ ભૂવાની સીધી ભૂમિકા નથી. અહીં આવનારા લોકો બાલાજીને 151 રૂપિયાનો પ્રસાદ ચઢાવે છે. આ પછી માનસિક રીતે બીમાર લોકોના કાનમાં જય બાલાજી, જય બાલાજી મોટેથી બોલવામાં આવે છે. ત્યાર બાદ તેમને હનુમાન ચાલીસાનો પાઠ સંભળાવવામાં આવે છે.

ઘણા લોકો મોબાઈલ અને સ્પીકર દ્વારા પણ આ લોકોના કાનમાં હનુમાન ચાલીસાનો પાઠ સંભળાવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ કરવાથી હનુમાનજી પ્રસન્ન થાય છે અને દુષ્ટ આત્માઓ ભાગી જાય છે. જોકે ઘણી જગ્યાએ મેં ભૂવા અને પૂજારીઓને પણ જોયા, જેઓ લોકોને જમીન પર માથું રગડાવતા હતા.

પંચમુખી હનુમાન મંદિરમાં ઘણા ભૂવા વળગાડ દૂર કરતા જોવા મળશે. તેઓ દાવો કરે છે કે આ દુષ્ટ આત્માઓને ભાગી જશે
પંચમુખી હનુમાન મંદિરમાં ઘણા ભૂવા વળગાડ દૂર કરતા જોવા મળશે. તેઓ દાવો કરે છે કે આ દુષ્ટ આત્માઓને ભાગી જશે

મહેંદીપુર બાલાજીની જેમ, આ પ્રકારની પ્રથા આસામના કામાખ્યા મંદિર, ભુવનેશ્વરના બેતાલા મંદિર, કોલકાતાના કાલીઘાટ મંદિર, મધ્યપ્રદેશના દેવજી મહારાજ મંદિર, ગુજરાતના કષ્ટભંજન દેવ હનુમાન મંદિર અને બનારસનાં ઘણાં મંદિરોમાં જોવા મળે છે. હિંદુ ધર્મની સાથે, ઇસ્લામ, ખ્રિસ્તી, પારસી ધર્મ અને અન્ય ધર્મો પણ વળગાડ મુક્તિ અને વળગાડ મુક્તિ દ્વારા રોગોને મટાડવાની પ્રેક્ટિસ અને દાવો કરવામાં આવે છે.

ડોક્ટરે કહ્યું- મગજમાં હોર્મોન્સનું સંતુલન બગડે તો લોકો આવાં કામ કરવા લાગે છે
આ આસ્થા અને વિશ્વાસની વાત છે. તેના વિજ્ઞાનને સમજવા માટે મેં ડૉ. ધનંજય ચૌધરી, HOD, સાઇકોથેરપી વિભાગ, GSVM હોસ્પિટલ, કાનપુર સાથે વાત કરી. ડૉ. ધનંજય ચૌધરી કહે છે, “જે લોકો આવાં કૃત્યો કરે છે તેમને ટ્રાન્સ એન્ડ પઝેશન સિન્ડ્રોમ કહેવામાં આવે છે. લાંબા સમય સુધી ડિપ્રેશનમાં રહેવાને કારણે આવું થાય છે.

સ્ત્રીઓ પુરુષો કરતાં વધુ લાગણીશીલ હોય છે. પોતાની વાત શેર કરી શકતી નથી. ઘરમાં અને સમાજમાં તેમની વાત સાંભળવામાં આવતી નથી. તેથી જ આવા કેસમાં મહિલાઓ વધુ ભોગ બને છે.

આ સિન્ડ્રોમને કારણે મગજમાં ડોપામાઈન, સેરોટોનિન, નોરેપીનેફ્રાઈન જેવાં રસાયણોનું સંતુલન બગડે છે. એનાં પ્રારંભિક લક્ષણોમાં નિદ્રા, થાક, હૃદયના ધબકારા વધવા, વારંવાર પેશાબ, ભારે માથું, માથાનો દુખાવો અને ચીડિયાપણું સામેલ છે.

આના કારણે દર્દીનો અવાજ બદલાય છે, આંખો મોટી થઈ જાય છે, ચહેરો બદલાવા લાગે છે, વાત કરવાની રીત બદલાય છે, એવી રીતે વ્યક્તિ ડરામણી દેખાવા લાગે છે.

પિરિયડ્સ દરમિયાન ઘણી છોકરીઓનાં શરીરમાં હોર્મોન્સનું સંતુલન ખોરવાઈ જાય છે, જેને કારણે તેઓ નબળાં પડી જાય છે અને ક્યારેક બેભાન પણ થઈ જાય છે. લોકોને લાગવા માંડે છે કે તેમની અંદર કોઈ ભૂત પ્રવેશ્યું છે. હું કહીશ કે આવા લોકોને લક્ષણો દેખાય કે તરત જ મનોચિકિત્સક અથવા ડૉક્ટરને બતાવવું જોઈએ.

તબીબી વિજ્ઞાનમાં આ પ્રકારના વર્તનને ટ્રાન્સ એન્ડ પઝેશન સિન્ડ્રોમ કહેવામાં આવે છે. આ સિન્ડ્રોમને કારણે આપણા શરીરમાં ડોપામાઈન, સેરોટોનિન જેવાં રસાયણોનું સંતુલન ખોરવાઈ જાય છે.
તબીબી વિજ્ઞાનમાં આ પ્રકારના વર્તનને ટ્રાન્સ એન્ડ પઝેશન સિન્ડ્રોમ કહેવામાં આવે છે. આ સિન્ડ્રોમને કારણે આપણા શરીરમાં ડોપામાઈન, સેરોટોનિન જેવાં રસાયણોનું સંતુલન ખોરવાઈ જાય છે.

મનોવૈજ્ઞાનિકો કહે છે - જ્યારે વિશ્વાસ અને માન્યતા તર્ક પર પ્રભુત્વ ધરાવે છે ત્યારે આવું થાય છે

ડો. આશિષ ચેરિયન, એસોસિયેટ પ્રોફેસર, નિમ્હાન્સ, બેંગલુરુ, કહે છે, “તે એક પ્રકારની માનસિક સ્થિતિ છે, જેમાં વ્યક્તિ ‘માસ બિલીફ’માં વિશ્વાસ કરવાનું શરૂ કરે છે. આ લોકોને સજેસ્ટિબલ લોકો કહેવામાં આવે છે. આ લોકો સરળતાથી બીજાની વાતોમાં આવી થઈ જાય છે.

દિલ્હી સ્થિત મનોવૈજ્ઞાનિક ડૉ. ગીતાંજલિ કુમાર કહે છે, 'કેટલાક લોકો કોઈ જગ્યાએ જાય છે, પછી ત્યાંની વાત અન્ય લોકો સાથે શેર કરે છે. જો બીજાને વિશ્વાસ આવે તો તે એ જગ્યાએ જાય છે અને પછી ત્રીજા સાથે પોતાનો અનુભવ શેર કરે છે.

આ લોકો પોતે જ વિચારવા લાગે છે કે ત્યાં જઈને તેઓ સાજા થઈ રહ્યા છે અથવા તેમનું કામ થઈ રહ્યું છે. આ વાત તેમના મગજમાં બેસી ગઈ છે. તેને પ્લાસિબો ઈફેક્ટ કહેવામાં આવે છે. અહીં વિશ્વાસ અને આસ્થા તર્ક પર હાવી હોય છે.