• Gujarati News
  • Dvb original
  • Independence Was Accomplished With Three Major Tasks, A Fascinating Story From The Writing Of The Constitution To Its Signature

ભાસ્કર રિસર્ચમાત્ર 6 લોકોએ જ કેમ પહેલા રાષ્ટ્રપતિને અભિનંદન પાઠવ્યા?:ત્રણ મહત્તવના કામ સાથે આઝાદી પૂર્ણ થઈ, બંધારણ લખવાથી લઈ હસ્તાક્ષર સુધીની રસપ્રદ કહાની

12 દિવસ પહેલા

26 જાન્યુઆરીએ આપણે બધા ગર્વ સાથે ગણતંત્ર દિવસની ઉજવણી કરીએ છીએ. ભારતને સાર્વભૌમ, લોકતાંત્રિક પ્રજાસત્તાક બનવાના 73 વર્ષ...

26 જાન્યુઆરીની તારીખ તો આપણા મગજમાં બેસેલી છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે 24 જાન્યુઆરીએ શું થયું હતું? જી હા, 24 જાન્યુઆરી. કેલેન્ડરની કોઈ સામાન્ય તારીખની જેમ પસાર થયેલા આ દિવસે 73 વર્ષ પહેલા ભારતીય પ્રજાસત્તાકનો પાયો નાખવામાં આવ્યો હતો.

24 જાન્યુઆરી 1950નો એ દિવસ હતો, જ્યારે બંધારણ બનાવનારી બંધારણ સભા અંતિમ વખત યોજાઈ હતી. તે દિવસે ત્રણ મોટા કામ થયા હતા..

પહેલું, બંધારણ સભાના તમામ સભ્યોએ બંધારણ પણ હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. આ હસ્તાક્ષર જ બંધારણ પર અંતિમ મહોર હતી.

બીજું, ભારતે પહેલા રાષ્ટ્રપતિ તરીકે ડો.રાજેન્દ્ર પ્રસાદની નિમણૂક કરી હતી... તે પણ સર્વસંમતિથી.

ત્રીજું, રાષ્ટ્રગાન અને રાષ્ટ્રીય ગીત પર સંમતિ બની હતી.

તે દિવસની ઘટનાઓ ઓછી રસપ્રદ નહોતી. જે બંધારણ પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા તેની નકલ સંપૂર્ણપણે હસ્તલિખિત હતી. આ લખનાર વ્યક્તિએ આ માટે કોઈ ફી પણ લીધી નથી.

જાણો કેવી રીતે આ દિવસે 26 જાન્યુઆરીના વિરાટ ઉત્સવની તૈયારીઓનો રસ્તો તૈયાર કર્યો? તે દિવસે જે થયું તેની સાથે જોડાયેલા રસપ્રદ તથ્યો અને કહાનીઓ પર અમારો રિપોર્ટ...

24 જાન્યુઆરી, 1950..2 વર્ષ 11 મહિના 18 દિવસની બંધારણ નિર્માણ યાત્રાનો છેલ્લો દિવસ
બંધારણના નિર્માણ માટે બનાવેલી બંધારણ સભાનું પહેલું સત્ર 9 ડિસેમ્બર 1946ના રોજ શરૂ થયું. બંધારણનો ડ્રાફ્ટ તૈયાર થઈને 26 નવેમ્બર,1949ના રોજ પસાર કરવામાં આવ્યો હતો.

2 વર્ષ, 11 મહિના અને 18 દિવસની આ પ્રક્રિયા છતાં બંધારણ ચકાસણી માટે બંધારણ સભાના તમામ સભ્યોના હસ્તાક્ષર હોવા જરૂરી હતા.

આથી 24 જાન્યુઆરી, 1950નો દિવસ નક્કી કરવામાં આવ્યો હતો. આ ગીતમાં ત્રણ મોટા કામ થવાના હતા.

પહેલું કામ...રાષ્ટ્રગાત નક્કી કરવું
સત્તાવાર ઠરાવ નહીં, ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદના નિવેદનથી રાષ્ટ્રગાન બન્યું હતું 'જન-ગણ-મન'... 'વંદે માતરમ'ને સમાન દરજ્જો આપવામાં આવ્યો.

24 જાન્યુઆરી 1950ના રોજ જ્યારે બંધારણ સબાની બેઠક શરૂ થઈ ત્યારે સૌથી પહેલું કામ ભારતનું રાષ્ટ્રગાન નક્કી કરવાનું હતું.

બંધારણ સભાના ચેરમેન ડો.રાજેન્દ્ર પ્રસાદે તે દિવસે આપેલા નિવેદન અનુસાર, પહેલા તે વિશે વિચાર કરવામાં આવ્યો હતો કે, રાષ્ટ્રગાન મુદ્દે સત્તાવાર રીતે ઠરાવ પસાર કરવામાં આવે, પરંતુ અંતે એ નક્કી કરવામાં આવ્યું કે રાષ્ટ્રગાન પર ઠરાવ લાવવાની જગ્યાએ ડો.રાજેન્દ્ર પ્રસાદ સભામાં એક સ્ટેટમેન્ટ આપશે.

ડો.રાજેન્દ્ર પ્રસાદે સભામાં જે નિવેદન વાંચ્યું તે અનુસાર, 'જન ગણ મન'ને રાષ્ટ્રગાન બનાવવામાં આવ્યું અને સાથે જ વંદે માતરમને સમાન દરજ્જો અને સન્માન આપવામાં આવ્યું.

ડો.રાજેન્દ્ર પ્રસાદના આ નિવેદનને બંધારણ સભાના તમામ સભ્યોએ સ્વીકાર્યું. તેની સાથે જ 'જન ગણ મન' ભારતનું રાષ્ટ્રગાન અને 'વંદે માતરમ' રાષ્ટ્રીય ગીત બન્યું.

બીજું કામ...પહેલા રાષ્ટ્રપતિની પસંદગી
સર્વસંમતિ સાથે રાષ્ટ્રપતિ તરીકે ડો.રાજેન્દ્ર પ્રસાદ પસંદ થયા હતા.

બંધારણ સભાએ જ નક્કી કર્યું કે, દેશનું સર્વોચ્ય બંધારણીય પદ રાષ્ટ્રપતિનું હશે. દેશના પહેલા રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી માટે પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવી.

24 જાન્યુઆરી, 1950 ના રોજ, બંધારણ સભાના સચિવ, એચ.વી.આર. અયંગરે સભ્યોને માહિતી આપી હતી કે રાષ્ટ્રપતિ પદ માટે માત્ર એક જ ઉમેદવારી નોંધાવવામાં આવી છે.

આ નોમિનેશન ડો.રાજેન્દ્ર પ્રસાદનું હતું. અન્ય કોઈનું નોમિનેશન ન હોવાના કારણે ડો. રાજેન્દ્ર પ્રસાદને સર્વસંમતિથી રાષ્ટ્રપતિ બનાવવામાં આવ્યા.

આ જાહેરાતને આખા ગૃહે તાળીઓના ગડગડાટથી આવકારી હતી. સૌથી પહેલા પંડિત જવાહરલાલ નહેરું અને તેમના પછી સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલે ડો.રાજેન્દ્ર પ્રસાદને શુભેચ્છા પાઠવી ગૃહને સંબોધન આપ્યું હતું.

ત્રીજા સભ્ય બી.દાસ અભિનંદન સંબોધન કરવા માટે આગળ વધ્યા, ત્યારે ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદે એમ કહીને વિક્ષેપ કર્યો કે તેઓ આ અભિનંદનથી અસ્વસ્થતા અનુભવે છે. સભ્યો પોતાની વાત ઓછામાં ઓછા શબ્દોમાં વ્યક્ત કરો.

બી.દાસ પછી એચ.સી.મુખર્જી અને હુસેન ઈમામે ગૃહ સામે ડો.રાજેન્દ્ર પ્રસાદને અભિનંદન પાઠવ્યા. તેમના સંબોધન પછી ડો.રાજેન્દ્ર પ્રસાદે કહ્યું- મને આશા છે કે ગૃહ ફરી એકવાર મને છેલ્લા 3 વર્ષની જેમ આ વિષય પર વધુ ચર્ચા ન થવા દેવાનો અધિકાર આપશે.

આ પછી પણ V.I. મુનિસ્વામી પિલ્લાઈ માઈક પર આવ્યા અને ગૃહની સામે ડૉ.પ્રસાદને અભિનંદન પાઠવ્યા. આ પછી શેઠ ગોવિંદ દાસ માઈક તરફ આગળ વધ્યા, પરંતુ ડૉ.પ્રસાદે તેમને રોક્યા.

ગૃહમાં માત્ર 6 સભ્યો હતા જેમણે દેશના પ્રથમ રાષ્ટ્રપતિને તેમની પસંદગી પર અભિનંદન પાઠવ્યા હતા.

ત્રીજું કામ..બંધારણ પર હસ્તાક્ષર
બંધારણની જે કોપી પર સભ્યોએ હસ્તાક્ષર કર્યા છે, તે હાથથી લખવામાં આવી છે..

બંધારણના છેલ્લા 10 પેજ પર સભ્યોની સહીઓ છે.
બંધારણના છેલ્લા 10 પેજ પર સભ્યોની સહીઓ છે.

બંધારણનો મુસદ્દો(ડ્રાફ્ટ) 26 નવેમ્બર, 1949ના રોજ બંધારણ સભા દ્વારા જ પસાર કરવામાં આવ્યો હતો. તે સમયે એવું નક્કી કરવામાં આવ્યું હતું કે જાન્યુઆરી, 1950માં કોઈ તારીખે તેના પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવશે.

બંધારણનો ડ્રાફ્ટ અંગ્રેજીમાં હતો. આથી પહેલા નક્કી કરવામાં આવ્યું કે, 26 જાન્યુઆરી, 1950 પહેલા તેનો હિંદીમાં અનુવાદ કરવામાં આવે.

હસ્તાક્ષર માટે 24 જાન્યુઆરી 1950ની તારીખ નક્કી કરવામાં આવી. આ દિવસે ત્રણ નકલ પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા. એક કોપી અંગ્રેજીમાં પ્રિન્ટેડ હતી અને બાકી બે હસ્તલિખિત હતી...

બંધારણની આ હસ્તલિખિત નકલોને બંધારણની ઓરિજિનલ કોપી તરીકે ગણવામાં આવે છે.

જાણો, આ હસ્તલિખિત નકલોમાં શું હતું ખાસ...

પ્રેમ બિહારી નારાયણ રાયઝાદા કેલિગાફ્રી કલાકાર હતા જેમણે બંધારણ લખ્યું હતું... ફ્રીમાં કામ કર્યું હતું.

બંધારણની હસ્તલિખિત નકલને લખનારા વ્યક્તિ હતા-પ્રેમ બિહારી નારાયણ રાયઝાદા. તે સમયના પ્રસિદ્ધ કેલિગ્રાફી આર્ટિસ્ટ હતા.

આ કામ માટે પંડિત જવાહરલાલ નેહરુંએ તેમની પસંદગી કરી હતી. આ વિશે એક કિસ્સો ખૂબ પ્રખ્યાત હતો જ્યારે નેહરુએ તેમને કામ સોંપ્યું હતું, તો સાથે તે પણ પૂછ્યું હતું કે તે કેટલા પૈસા લેશે.

રાયઝાદાએ તરત જવાબ આપ્યો-'હું એક પણ પૈસા નહીં આપું. ભગવાનની કૃપાથી મારી પાસે બધું જ છે અને હું જીવનમાં ખુશ છું. પરંતુ મારી ઈચ્છા છે કે હું બંધારણના દરેક પાના પર પોતાનું નામ લખીશ અને છેલ્લા પાને પોતાના નામની સાથે દાદાજીનું નામ પણ લખીશ.'

બંધારણના દરેક પેજ પર પ્રેમ બિહારી નારાયણ રાયજાદાનું નામ નથી, પરંતુ છેલ્લા પેજ પર તેમને કેલિગાફ્રીનો શ્રેય આપવામાં આવ્યો છે.

શાંતિનિકેતનના જાણીતા કલાકાર નંદલાલ બોઝ અને તેમની ટીમે બંધારણને શણગાર્યું હતું

બંધારણની હસ્તલિખિત કોપીના દરેક પેજ પર ખૂબ સુંદર બોર્ડર દેખાય છે. આ સાથે મોહેંજોદડોના ઈતિહાસથી લઈને હિમાલયની ઊંચાઈ સુધીના દરેક વિભાગમાં અલગ-અલગ ચિત્રો બનાવવામાં આવ્યા છે.

આ બધું કામ તે સમયના પ્રખ્યાત આર્ટિસ્ટ નંદલાલ બોઝ અને શાંતિ નિકેતનના તેમના વિદ્યાર્થીએ કહ્યું હતું. તેમાં નંદલાલ બોઝના ત્રણ બાળકો પણ હતા.

બંધારણના 22 ભાગ છે. દરેક ભાગના પહેલા પાના પર એક ઈલસ્ટ્રેશન બનાવવામાં આવ્યું છે. ભાગ-1ના પહેલા પાના પર મોહેંજોદડોની મહોર લગાવવામાં આવી છે. ભાગ-2ના પહેલા પાના પર વૈદિક ગુરુકુળનું દ્રશ્ય દોરવામાં આવ્યું છે.

બંધારણની પ્રસ્તાવનાનું પાનું બનાવનાર વ્યક્તિએ પેજના તળિયે કલાકૃતિઓમાં પોતાનું નામ આપ્યું

બંધારણની પ્રસ્તાવનાના પાના પર પ્રેમ બિહારી નારાયણ રાયજાદાનું સુંદર લખાણ છે, પણ આ પૃષ્ઠને સજાવવાનું શ્રેય બ્યોહર રામમનોહર સિંહાને જાય છે.

નંદલાલ બોઝના વિદ્યાર્થીઓમાંના એક સિન્હા મધ્ય પ્રદેશના જબલપુરના વતની હતા. પ્રસ્તાવના પાનું ડિઝાઇન કરતા પહેલા, તેઓ સ્મારકોને નજીકથી જોવા અને સમજવા માટે અજંતા-ઇલોરા, સાંચી, સારનાથ અને મહાબલીપુરમની ગુફાઓમાં ગયા હતા.

તેમણે પ્રસ્તાવના પાનાની બોર્ડર અને સજાવટ માટે પરંપરાગત ભારતીય પ્રતીકોનો ઉપયોગ કર્યો છે.

ખાસ વાત એ છે કે તેમણે પેજની બોર્ડર પર નીચે જમણા ખૂણે પોતાનું ટૂંકું નામ 'રામ' પણ લખ્યું છે.

બંધારણની બંને હસ્તલિખિત નકલ હિલિયમથી ભરેલા કાચના કેસમાં સંસદની લાઇબ્રેરીમાં સુરક્ષિત રાખવામાં આવી છે.

બંધારણની હસ્તલિખિત નકલો આજે દિલ્હીમાં સંસદભવનની લાઇબ્રેરીમાં સચવાયેલી છે.

તેમને સુરક્ષિત રાખવા માટે, તેમને હિલીયમ ગેસથી ભરેલા ગ્લાસ કેસમાં રાખવામાં આવે છે, જેનું તાપમાન 20 ડિગ્રી અને 30% ભેજ જળવાઈ રહેવો જરૂરી છે.

બંધારણના છેલ્લા 10 પાના પર બંધારણ સભાના તમામ સભ્યોની સહી છે. આ હસ્તાક્ષરોની કહાની પણ ઓછી રસપ્રદ નથી ...

ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદના હસ્તાક્ષર બંધારણમાં સૌથી ઉપર છે...પરંતુ તેમણે સૌથી છેલ્લે કર્યા હતા

જ્યારે 24 જાન્યુઆરી, 1950ના રોજ બંધારણ પર હસ્તાક્ષર થવાના હતા, ત્યારે ત્રણેય નકલો ગૃહના ટેબલ પર મૂકવામાં આવી હતી.

ડૉ.રાજેન્દ્ર પ્રસાદે કહ્યું હતું કે તમામ સભ્યો એક પછી એક આવીને સહી કરે. પરંતુ તેમણે પહેલા પંડિત જવાહરલાલ નેહરુને આમંત્રણ આપ્યું હતું. નેહરુ પછી, ગૃહમાં હાજર તમામ સભ્યોએ વારાફરતી હસ્તાક્ષર કર્યા.

ફિરોઝ ગાંધીની સહી ત્યાં હાજર સભ્યોમાં સૌથી છેલ્લી હતી. સભ્યોની સહી બાદ બંધારણ સભાના અધ્યક્ષ ડો.રાજેન્દ્ર પ્રસાદે સહી કરવાની હતી.

ક્રમની ટોચ પર અધ્યક્ષની સહી હોવી જોઈતી હતી, પરંતુ જ્યાં હસ્તાક્ષર કરવાના હતા ત્યાં જગ્યા બાકી ન હતી. આ સ્થિતિમાં ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદે પોતાના હસ્તાક્ષર ત્રાંસા કર્યા હતા.

અન્ય સમાચારો પણ છે...