કરિયર ફંડાસ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓમાં 'નેગેટિવ ઇમોશન્સ મેનેજમેન્ટ':નેગેટિવ ઇમોશનથી ડરશો નહીં, એનો ઉપયોગ કરો, આ 6ને તમારા મિત્ર બનાવો

એક મહિનો પહેલા
  • શિક્ષણવિદ સંદીપ માનુધને

"નકારાત્મક લાગણીઓ આપણા મનના દૂર દૂરના વિસ્તારો કે જ્યાંથી સંપર્ક તૂટી ગયો છે તે તાત્કાલિક સમાચાર આપવા આવેલ દૂત છે, દૂતોને જાનથી ન મારો"
- વેલેન્ટિના ક્વાર્ટા, તેમની કવિતા ધ પર્પઝ લેડરમાં

કરિયર ફંડામાં આપનું સ્વાગત છે!

વિદ્યાર્થીઓ જે પરીક્ષાની તૈયારીમાં નેગેટિવ ઇમોશન્સ સાથે સંઘર્ષ કરી રહ્યા છે, આજે હું તમને કહીશ કે તમે કેવી રીતે "નેગેટિવ લાગણી" થી ડર્યા વિના તેને પોઝિટિવ બનાવી શકો છો.

શું હોય છે નેગેટિવ ઇમોશન

શું તમે પણ ક્યારેક ક્યારેક ડરી જાઓ છો જ્યારે મનમાં 'નેગેટિવ ઇમોશન' આવે છે? મોક ટેસ્ટમાં બગડી ગઈ? વર્ગમાં મિત્ર આગળ નીકળી ગયો?

આપણે માણસોમાં આવનારી કેટલીક ભાવનાઓ જેવી કે ગુસ્સો, ઈર્ષ્યા, ડર, ગિલ્ટ (અપરાધ બોધ), લાચારી, ઉદાસી વગેરેને નેગેટિવ અથવા નકારાત્મક લાગણીઓ કહેવામાં આવે છે. કદાચ એટલા માટે કારણ કે તેના પર નિયંત્રણ ન હોવા પર આપણે નકારાત્મક પરિણામો મળી શકે છે. જેમ કે કોઇ વ્યક્તિ સાથે ગુસ્સામાં થયેલી વાતચીત હંમેશા માટે રિલેશન ખરાબ કરી શકે છે, વગેરે.

બધા ઇમોશન જરૂરી છે

લાગણીઓના સિદ્ધાંતો અનુસાર, બધી લાગણીઓ જરૂરી છે. એટલે કે સકારાત્મક કે નકારાત્મક લાગણીઓ જે પણ હોય, આપણે કોઇ વિશેષ વાતાવરણમાં વધુ સારી રીતે કાર્ય કરવામાં મદદ કરે છે. આપણે એ પણ જાણવાની જરૂર છે કે આપણે કોઈપણ ખૂંખાર સિંહની નજીક ન જવું જોઈએ.

આપણા સમાજમાં નકારાત્મક લાગણીઓને દબાવવાનું શીખવવામાં આવે છે, પરંતુ લાગણીઓને દબાવવાથી સ્વાસ્થ્યથી લઈને તમામ સ્તરો પર વિપરીત અસર થાય છે, જેમ કે પોતાની જાત પર ગુસ્સો વ્યક્ત ન કરવો તે બીમારીમાં ફેરવાઈ શકે છે.

નેગેટિવ ઇમોશન મેનેજમેન્ટ

“પ્રકૃતિએ આપણને કેટલીક લાગણીઓ આપી છે, તો તેના માટે કોઈ કારણ હશે”, આ વાતનું સન્માન કરો અને જ્યારે તમારામાં નેગેટિવ ઇમોશન્સ આવે તો ગભરાશો નહીં પરંતુ તેના પર નજર રાખો, તેના વિશે વિચારો અને જાણો કે તેઓ કયા સંજોગોમાં તે આવે છે.

આ રીતે તમે તમારા નેગેટિવ ઇમોશન્સને સારી રીતે મેનેજ કરીને પરીક્ષા પર્ફોર્મન્સ સુધારી શકશો.

નેગેટિવ ઇમોશન્સની યાદી - આ 6ને તમારા મિત્ર બનાવો

1) ક્રોધ (Anger) - ગુસ્સો અથવા હતાશા આપણને જોઈતું પરિણામ ન મળવાને કારણે અથવા કોઈના ખરાબ વર્તનથી અથવા આપણા પોતાના ખરાબ પ્રદર્શનને કારણે હોઈ શકે છે.

A. ગુસ્સો આવવા પર તર્કહીન વ્યવહાર થઇ શકે છે, જેમ કે બૂમો પાડવી, ધમકી આપવી અથવા મારામારી કરવી. તેનાથી ઊંઘ અને ભૂખને પણ અસર થઇ શકે છે.
B. પ્રકૃતિ આપણને ગુસ્સાની અભિવ્યક્તિ શા માટે આપી છે? જેથી આપણે તે પરિસ્થિતિઓને જેનાથી આપણને નુકસાન થઇ શકે છે આપણે દૂર કરી શકીએ.
C. ગુસ્સાનો સ્વસ્થ સામનો કરવા માટે તમે માત્ર એક પ્રશ્ન પૂછો - તેનાથી મને શું નુકસાન થશે?
D. તે નુકસાનની ગંભીરતાથી ડરીને, તે પરિસ્થિતિને દૂર કરવાના માર્ગો શોધવાનું શરૂ કરી દો.
E. તમારો ગુસ્સો તમારો જુસ્સા, હિંમત અને દ્રઢ નિશ્ચયને સક્રિય કરી શકે છે. તેનો સકારાત્મક રીતે ઉપયોગ કરો.

2) ઈર્ષ્યા (Jealousy) - આપણી આસપાસના વિદ્યાર્થીઓમાં સારું પ્રદર્શન જોઈને 'ઈર્ષ્યા' થવા લાગે છે.

A. વધુ મહેનત કરવા પર આપણને સારું પરિણામ તુરંત મળે, તેવું દરેક વિદ્યાર્થી (અને દરેક પ્રોફેશનલ) વિચારે જ છે, પરંતુ દુનિયા આવી રીતે નથી ચાલતી.
B. તો આપણામાં ઈર્ષ્યાની લાગણી ઉત્પન્ન થાય છે અને તે સમયે આપણને ખ્યાલ આવે છે કે "અચ્છા, દુનિયા આ રીતે ચાલે છે!"
C. ઈર્ષ્યાનો સામનો કરવાની ચાવી છે - પરિસ્થિતિનું વિશ્લેષણ કરવું અને ખાતરી કરવી કે જ્યારે તમે તમારી જાતને અન્ય લોકો સાથે સરખાવો ત્યારે તમે "યોગ્ય સરખામણી" કરી રહ્યા છો.
D. ઉદાહરણ: જો મધ્યમ વર્ગમાં જન્મેલી કોઇ વ્યક્તિ અનંત અંબાણી (મુકેશ અંબાણીના પુત્ર) સાથે પોતાની સરખામણી કરવાનું શરૂ કરે તો તે ખોટું ગણાશે, પરંતુ જો તે જ વ્યક્તિ શરૂઆતના તબક્કામાં પોતાની સરખામણી ધીરુભાઈ અંબાણી સાથે કરે તો સારું રહેશે.
E. બીજું ઉદાહરણ: પરીક્ષાની તૈયારીમાં સમાન I.Q. અને શૈક્ષણિક પરિણામ વાળાથી સરખામણી કરવી યોગ્ય રહેશે!

3) ભય (Fear) - તમને સુરક્ષિત રાખવું એ તમારા મનનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ કાર્ય છે, અને એટલા માટે કુદરતે ડરની લાગણી આપી છે.

A. ભય તમને અન્ય શક્યતાઓને અવગણીને સૌથી ખરાબ પરિસ્થિતિ પર પ્રતિક્રિયા આપવા માટે પ્રેરિત કરે છે.
B. ભય ફ્લાઇટ અથવા ફાઇટ મોડને ટ્રિગર કરી દે છે.
C. ડર ઘણા પ્રકારનો હોઈ શકે છે જેમ કે પરીક્ષામાં નાપાસ થવું અથવા નોકરી ગુમાવવાનો.
D. પરંતુ આ ડરની લાગણીના કારણે તમે પોઝિટિવ પણ બની શકો છો - તમારી વાંચન શૈલીમાં સુધારો કરો, શિક્ષકની સલાહ લો, માતા-પિતાને બધું જણાવતા રહો, વગેરે.
E. જ્યારે તમે ડરતા હો, ત્યારે પૂછો, "સૌથી ખરાબ શું હોઈ શકે છે?" પછી વિચાર કરો કે બીજું શું થઈ શકે. અને જો સૌથી ખરાબ થયું તો આગળ શું કરશો? પછી ડર મનમાંથી નીકળી જશે.

4) અપરાધ બોધ (Guilt) - જો આપણને આપણી પરીક્ષાની તૈયારીમાં અભાવના કારણે મનમાં ખૂબ જ ખરાબ ફીલ કરાવવા લાગીએ છીએ, તો તે ખૂબ જ સારી વાત છે. કેવી રીતે? કારણ કે તેનો અર્થ એ છે કે આપણી પાસે ચારિત્ર્ય છે.

A. અપરાધ બોધ એક સકારાત્મક, પ્રેરક બળ બની શકે છે.
B. જે લોકો અપરાધ-બોધને નકારાત્મક લાગણી તરીકે જુએ છે તે ઘણીવાર કોઇ ભૂલ માટે પોતાને "દોષિત" ગણે છે.
C. અપરાધ-બોધની સ્વસ્થ પ્રક્રિયામાં તમારી ભૂલોને દોષ તરીકે નહીં, પરંતુ સુધારવાની અને વૃદ્ધિ કરવાની તકો તરીકે જોવાનું સામેલ છે.
D. અપરાધ-બોધથી લડવાના ત્રણ સ્ટેપ છે: (1) ભૂલ અથવા ખોટા નિર્ણયને ઓળખો; (2) હાલમાં ભૂલને સુધારો અને ખાતરી કરો કે તમે ભવિષ્યમાં તે ભૂલ કરશો નહીં; (3) તમારી ભૂલ અથવા ખોટા નિર્ણયના પરિણામોની જવાબદારી લો.
E. આ ત્રણ બાદ તમારો અપરાધ બોધ ઓછો થઈ જાય કે સંપૂર્ણપણે અદૃશ્ય થઈ જશે.

5) ચિંતા (Worry) - ચિંતાની લાગણી એક ચેતવણી સંકેત છે જેને અવગણવી જોઈએ નહીં. ચિંતા ત્યારે થાય છે જ્યારે એક જ સમયે અનેક લાગણીઓ ઉત્પન્ન થાય છે. તે અસામાન્ય નથી.

A. ચિંતાની તીવ્રતા એ દરેક લાગણીની તીવ્રતાનો સરવાળો છે.
B. ચિંતાનું ઉચ્ચ સ્તર ડરનું કારણ બની શકે છે.
C. ચિંતાનો સામનો કરવા માટે ચિંતા યુક્ત વિવિધ લાગણીઓને ઓળખવાથી શરૂઆત કરો.
D. એવું વિચારો કે તેને એક એક કરીને કેવી રીતે ખતમ કરું.
E. દુનિયામાં તમામ વસ્તુઓના અનેક ઓપ્શન્સ છે, યાદ રાખો.

6) નિરાશા (Depression) - જ્યારે તમે તે નથી મળતું જે તમે તમારા કામ, લોકો અને ત્યાં સુધી કે ખુદથી પણ અપેક્ષા કરો છો તો તમે દુઃખને નિરાશા અનુભવી શકો છો. ઉદાહરણ - પરીક્ષામાં રેન્ક મેળવી ન શક્યા

A. નિરાશા સાથે લડવા માટે એક સવાલ કરો - શું તે છેલ્લો સ્ટોપ હતો?
B. પછી તમારી જાતને પૂછો - શું હું એકલો જ નિરાશ છું કે મારા જેવા ઘણા છે?

આજનો કરિયર ફંડા એ છે કે પોતાની તમામ નેગેટિવ ફીલિંગને સ્ટુડેન્ટ્સ તાર્કિક સવાલ પૂછીને ધીરે-ધીરે પોઝિટિવ બનાવી શકે છે, અને પરીક્ષાની તૈયારીમાં લપસી જવાને બદલે દરેક આકરા પડાવનો સામનો કરી શકે છે.

તે કરીને બતાવજો!

અન્ય સમાચારો પણ છે...