જાયે તો જાયે કહાં...:દિલ્હીના મજૂર કહે છે- ખિસ્સામાં દસ રૂપિયા છે, માસ્ક ખરીદું કે ભોજન?, અમને કોરોના કરતાં લોકડાઉનનો ભય વધુ લાગે છે !

11 દિવસ પહેલાલેખક: વૈભવ પલનિટકર
  • કૉપી લિંક

8 જાન્યુઆરીએ જ્યારે મોહમ્મદ હારુન રિક્ષા લઈને તેમના ઘરેથી નીકળ્યા હતા, ત્યારે રસ્તાઓ પર કોઈ જ નહોતું અને જાણવા મળ્યું કે સરકારે સપ્તાહના અંતમાં લોકડાઉન લાદી દીધું છે. થોડા કલાકો રાહ જોયા પછી તેઓ પૂર્વ દિલ્હીમાં દલ્લુપુરાની તેમની લેબર કોલોનીમાં પાછા ફર્યા. ચાર વર્ષ પહેલાં હારુન બિહારના અરરિયાથી 1300 કિલોમીટર દૂર રાજધાની દિલ્હીમાં રોજગારી મેળવવા આવ્યા હતા અને હવે તેઓ રિક્ષા ચલાવીને રોજના 300-400 રૂપિયા કમાઈ શકે છે. આમાં તેમણે પોતાનો પરિવાર ચલાવવાનો છે, ઘરે પૈસા મોકલવા પડશે અને દેવું પણ ચૂકવવું પડશે. હારુન પાસે તેના મકાનમાલિક પાસેથી 20,000 રૂપિયાની લોન છે. આ લોન માત્ર પ્રથમ અને બીજી લહેરમાં લોકડાઉન સમયગાળા દરમિયાન ભાડા માટેની છે. હારુન તેનાં બાળકો સાથે જે રૂમમાં રહે છે એનું ભાડું 3000 રૂપિયા છે.

કોરોનાની પ્રથમ અને બીજી લહેરના લોકડાઉન દરમિયાન જે નિર્જન રસ્તાઓ, ખાલી બજારો, શેરીઓમાં મૌન હતું, હવે એ જ નજારો દેશની રાજધાની દિલ્હીમાં ફરી જોવા મળી રહ્યો છે. ત્રીજી લહેરનું આ પ્રથમ વીકએન્ડ લોકડાઉન છે અને આવશ્યક સેવાઓ સિવાય, રાજધાનીમાં બધું જ બંધ છે. આ લોકડાઉનમાં જો કોઈને સૌથી વધુ ડર લાગે છે, તો તે બિહાર, ઉત્તરપ્રદેશ, ઝારખંડ, મધ્યપ્રદેશ જેવાં રાજ્યોમાંથી રાજધાનીમાં કામ કરી રહેલા પરપ્રાંતીય મજૂરો છે. રિક્ષાચાલક મોહમ્મદ હારુનથી લઈને ફેરી મારનારા લક્ષ્મીનારાયણ અને તેના સાથી મજૂરો લોકડાઉનની વાત સાંભળીને ડરી ગયા છે. અમે દિલ્હી-NCRમાં કેટલીક મજૂર વસાહતો અને લેબર ચોકની મુલાકાત લઈને પરપ્રાંતીય મજૂરો સાથે વાત કરી છે.

બિહારના અરરિયા જિલ્લાના પરપ્રાંતીય મજૂર મોહમ્મદ હારુન પોતાનાં બાળકો સાથે આ જ નાના રૂમમાં રહે છે.
બિહારના અરરિયા જિલ્લાના પરપ્રાંતીય મજૂર મોહમ્મદ હારુન પોતાનાં બાળકો સાથે આ જ નાના રૂમમાં રહે છે.

જો લોકડાઉન અને પ્રતિબંધોમાં વધારો થયો તો પહેલા જ મારા ગામ જતો રહીશ
બિહારના મધુબનીના રહેવાસી લક્ષ્મીનારાયણ પૂર્વ દિલ્હીની લેબર કોલોનીમાં રહે છે અને કોસ્મેટિક આઈટેમની ફેરી લગાવે છે. લક્ષ્મીનારાયણ તેમની કોલોનીમાંથી બહાર આવીને મુખ્ય માર્ગ પર આવ્યા છે, એ જોવા માટે કે સપ્તાહના અંતમાં લોકડાઉનન કેવું ચાલી રહ્યું છે. તેઓ કહે છે, 'કોસ્મેટિક ફેરીમાં વધુ વેચાણ ફક્ત શનિવાર, રવિવારે જ થતું હતું, પરંતુ હવે સપ્તાહના લોકડાઉનને કારણે ધંધો ઠપ થઈ ગયો છે. જો હું ફેરી કરવા નીકળું તો મારે હજારો રૂપિયાનો દંડ ભરવો પડશે. જો કોરોનાના કેસ વધુ ઝડપથી વધશે અને લોકડાઉન થશે તો ફરી ગામ જવું પડશે. જ્યારે પહેલીવાર કોરોના આવ્યો અને લોકડાઉન લાદવામાં આવ્યું, ત્યારે સ્થિતિ વધુ ખરાબ થઈ ગઈ. આ વખતે જો લોકડાઉનની શક્યતા હશે તો હું વહેલા ઘરેથી નીકળી જઈશ.

નારાયણ પૂર્વી દિલ્હીની મજૂર કોલોનીમાં રહે છે અને કોસ્મેટિક સામાનોની ફેરી લગાવે છે.
નારાયણ પૂર્વી દિલ્હીની મજૂર કોલોનીમાં રહે છે અને કોસ્મેટિક સામાનોની ફેરી લગાવે છે.

અમને કોરોના વાઈરસનો નહીં, પણ લોકડાઉનનો ડર છે
બરેલી યુપીના રહેવાસી મોહમ્મદ આરિફ પૂર્વ દિલ્હીમાં સુથારનું કામ કરે છે અને રોજના 300 રૂપિયા કમાય છે. આરિફને ફર્સ્ટ અને સેકન્ડ વેવ લોકડાઉનની યાદ આવતા જ કંપી ઊઠે છે, તેને ચિંતા છે કે જો આ રીતે કોરોનાના કેસ વધતા રહેશે તો લોકડાઉન ન લાદી દેવાય. આરિફ કહે છે- 'કોરોના વિશે સાંભળતાં જ શ્રીમંત લોકો તેમનાં ઘરોને તાળાં મારી દે છે. અમે રોજના કમાનારા અને રોજ ખાનારા છીએ. હવે અમે કોરોનાથી ડરતા નથી, હવે અમને અમારી આજીવિકા છીનવી લેવાનો ડર છે.

આરિફ કહે છે, છેલ્લા એક અઠવાડિયાથી ઘરાકી ઘટી છે અને બિઝનેસ પણ ધીમો પડી ગયો છે. અત્યારસુધી અમે લોકડાઉનનું ભયાનક દૃશ્ય ભૂલી શક્યાં નથી. તેઓ ઘણા દિવસો સુધી તેમના રૂમમાં બંધ હતા, ક્યારેક તેમને ખાવાનું મળતું અને ક્યારેક તેઓ ભૂખ્યા સૂઈ જતા. ઘરે જવા માટે સેંકડો કિલોમીટર ચાલીને જવું પડતું હતું, જ્યારે આવક ન હતી ત્યારે મકાનમાલિકને હજારો રૂપિયાનું ભાડું ચૂકવવું પડતું હતું. આ વખતે અમે આવું નહીં થવા દઈએ, અમે પહેલેથી જ ઘરે નીકળી જઈશું.

મોહમ્મદ આરિફ દિલ્હીમાં કારપેન્ટરનું કામ કરે છે.
મોહમ્મદ આરિફ દિલ્હીમાં કારપેન્ટરનું કામ કરે છે.

પાકીટમાં માત્ર 10 રુપિયા છે, માસ્ક ખરીદું કે જમવાનું ખરીદું
વીકેન્ડ લોકડાઉનના એક દિવસ પહેલાં અમે દિલ્હી અને આસપાસના વિસ્તારોના લેબર માર્કેટની પણ મુલાકાત લીધી અને ત્યાં ઊભેલા પરપ્રાંતીય મજૂરોની મુલાકાત કરી. દિલ્હીને અડીને આવેલા નોઈડાના સેક્ટર 58 લેબર માર્કેટમાં વહેલી સવારે કામની શોધમાં મજૂરોનો ધસારો જોવા મળે છે. કામદારોએ જણાવ્યું હતું કે છેલ્લા એક સપ્તાહથી કામ મળવાનું ઓછું થઈ ગયું છે. કોવિડ સંક્રમણને ડરને કારણે લોકોએ તેમનાં નાનાં-મોટાં કામને મોકૂફ રાખવાનું શરૂ કર્યું છે, તેથી કામ મેળવવામાં સમસ્યા છે.

કાસગંજનો રહેવાસી ગોવિંદ મજૂરી કરે છે. તે કહે છે, અમે લેબર ચોક પર પહોંચ્યા ત્યારે અમારું માઈક જોઈને નજીક આવ્યો. તે કહેવા લાગ્યો કે તે એક અઠવાડિયાથી સતત આ મજૂર ચોકમાં આવે છે, પરંતુ કામ મળતું નથી. ભાવુક થઈને તે પોતાના ખિસ્સામાંથી 10 રૂપિયાનો સિક્કો કાઢે છે અને કહે છે કે 'મારી પાસે હવે આ 10 રૂપિયાનો સિક્કો બચ્યો છે. જો તમે ઇચ્છો તો મારા ખિસ્સા તપાસી લો.

કાસગંજનો રહેવાસી ગોવિંદ ભાવુક થઈને પોતાના ખિસ્સામાંથી 10 રૂપિયાનો સિક્કો કાઢીને બતાવવા લાગ્યો.
કાસગંજનો રહેવાસી ગોવિંદ ભાવુક થઈને પોતાના ખિસ્સામાંથી 10 રૂપિયાનો સિક્કો કાઢીને બતાવવા લાગ્યો.

લેબર ચોક પર કામની ઇચ્છા સાથે ઊભેલા કિરણદેવી કહે છે, 'જ્યારે માત્ર પુરુષોને જ કામ નથી મળતું, તો પછી મહિલાઓને કેવી રીતે મળશે? હું છેલ્લે કામ પર ગઈ તેને એક મહિનો થઈ ગયો. ત્યારથી હું દરરોજ સવારે લેબર ચોક પર ઊભો રહું છું અને સવારે 10-11 વાગ્યે ખાલી હાથે ઘરે પાછી ફરું છું.

લેબર ચોક પર કામની રાહ જોઈ રહેલાં કિરણદેવી.
લેબર ચોક પર કામની રાહ જોઈ રહેલાં કિરણદેવી.

બીજી લહેરમાં દિલ્હીથી 13 લાખ પ્રવાસી મજૂરો ઘર પરત ફર્યા હતા
દિલ્હી સરકારના અહેવાલ મુજબ, કોવિડની બીજી લહેર બાદ એપ્રિલ-મેમાં લોકડાઉન પછી, 8 લાખથી વધુ મજૂરો ફક્ત બસ દ્વારા જ દિલ્હીથી તેમના ઘરે ગયા હતા. એ જ સમયે કેન્દ્રીય શ્રમ મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, કોરોનાની બીજી લહેરમાં 5 લાખ લોકો રેલવે દ્વારા તેમના ઘરે પરત ફર્યા હતા. આ રીતે બીજી લહેર દરમિયાન લગભગ 13 લાખ પરપ્રાંતીય મજૂરો દિલ્હી છોડીને તેમના ઘરે પાછા ફર્યા

દિલ્હીમાં પોઝિટિવિટી રેટ 15%ને પાર
દિલ્હીમાં 8-9 જાન્યુઆરીએ પ્રથમ સપ્તાહના અંતમાં લોકડાઉન લાગુ કરવામાં આવ્યું છે. આની પાછળનું કારણ એ છે કે રાજધાનીમાં દૈનિક કોવિડ કેસનો આંકડો 20,000ને વટાવી ગયો છે. એ જ સમયે પોઝિટિવિટી રેટ 17%થી વધી ગયો છે. ઓમિક્રોન, જે ડેલ્ટા કરતાં અનેક ગણી ઝડપથી ફેલાઈ રહ્યો છે, એના દિલ્હીમાં 513 કેસ છે અને હજુ પણ આ લહેરની પીક ક્યારે આવશે એ જાણી શકાયું નથી.

અન્ય સમાચારો પણ છે...