તમારા શહેરના લેટેસ્ટ સમાચાર અને ફ્રી ઈ-પેપર મેળવો

ડાઉનલોડ કરો
  • Gujarati News
  • Dvb original
  • Daso Brokered An Indian Intermediary; When The Controversial Fact Came To Light In 2018, Fans And Tens Of Thousands In India Suppressed The Investigation: Philippines

રાફેલ ડીલની ફ્રાન્સમાં તપાસ શરૂ:દસોએ ભારતીય વચેટીયાને દલાલી આપી; જ્યારે 2018માં વિવાદાસ્પદ તથ્યો સામે આવ્યા તો ફ્રાન્સ અને ભારતમાં તપાસ દબાવી દેવામાં આવીઃ યોન

નવી દિલ્હી11 દિવસ પહેલાલેખક: પૂનમ કૌશલ
  • કૉપી લિંક
  • ફ્રેન્ચ NGO 'શેરપા' એ પણ ભારત સાથે થયેલી રાફેલ ડીલમાં ભ્રષ્ટાચારનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો છે

રાફેલ ડીલથી સંબંધિત વિવાદ ફરીથી ટેક ઓફ થવાનો છે. ભારતને 36 રાફેલ ફાઇટર પ્લેનના વેચાણ સંબંધિત ભ્રષ્ટાચારના આરોપો અંગે ફ્રાન્સમાં ન્યાયિક તપાસ શરૂ થઈ છે. 14 જૂનથી શરૂ થયેલી તપાસની દેખરેખ સ્વતંત્ર ન્યાયાધીશ કરી રહ્યા છે.

આરોપ એવા છે કે રાફેલ ફાઇટર પ્લેન બનાવનારી કંપની દસો એવિએશન દ્વારા ભારત પાસેથી આ કોન્ટ્રાક્ટ મેળવવા મધ્યસ્થીને લાંચ રૂપે મોટી રકમ ચૂકવવામાં આવી હતી. ફ્રાન્સ તે તપાસ કરી રહ્યું છે કે આ રૂપિયા ભારતીય અધિકારીઓ સુધી પહોંચ્યા હતા કે નહીં. આ સોદો મેળવવા માટે ભારત સરકારે અનિલ અંબાણીની કંપની રિલાયન્સ એવિએશનને ડીલ અપાવવા માટે દબાણ કર્યું હતું. ફ્રાન્સ દ્વારા આ બાબતની પણ તપાસ કરવામાં આવી રહી છે.

આ ગુપ્ત તપાસ ફ્રાન્સમાં ખોજી પત્રકારત્વ કરતી મીડિયા સંસ્થા 'મીડિયાપાર' દ્વારા રાફેલ સોદા અંગે કરવામાં આવેલા મહત્વપૂર્ણ અહેવાલોને કારણે શરૂ થઈ છે. જ્યારે, એક ફ્રેન્ચ NGO 'શેરપા' એ પણ ભારત સાથે રાફેલ ડીલમાં ભ્રષ્ટાચારનો મુદ્દો પણ જોરથી ઉઠાવ્યો છે. ફ્રાન્સ અને ભારત વચ્ચે 36 રાફેલ લડાકુ વિમાનો માટે સોદો થયો હતો. તેમાંથી 24 વિમાન ભારત આવ્યા છે. એવામાં ત્યાં ચાલી રહેલી તપાસના પરિણામો બંને દેશોમાં રાજકીય ઉથલપાથલ લાવી શકે છે.

દૈનિક ભાસ્કરે 'મીડિયાપાર' માટે રાફેલ સોદા અંગે 6 અહેવાલો કરનારા ખોજી પત્રકાર યોન ફિલિપીન અને NGO 'શેરપા' ની લિટિગેશન અધિકારી શોનેજ મંસૂસ સાથે વાત કરી. તેમાં અમે ફ્રાન્સમાં ચાલી રહેલી ગુપ્ત તપાસની આંતરિક વાર્તાને જાણવાનો પ્રયાસ કર્યો. અમે આને 2 ભાગમાં લાવી રહ્યા છીએ. પ્રથમ ભાગમાં, પત્રકાર યોન ફિલિપીનને પૂછાયેલા 14 પ્રશ્નો અને તેમના જવાબોને વાંચો...

સવાલ: તમને રાફેલ ડીલમાં ક્યારે શંકા ગઈ, તમે ક્યારે તમારી તપાસ શરૂ કરી?
જવાબ: અમે ત્રણ વર્ષ પહેલા 2018માં ભારતીય મીડિયામાં આવેલા અહેવાલો બાદ અહીં ફ્રાન્સમાં અમારી તપાસ શરૂ કરી હતી. તે સમયે રાફેલ ડીલને લઈને ભારતમાં મોટો રાજકીય વિવાદ થયો હતો. ખાસ કરીને, રિલાયન્સ ગ્રૂપની દસો સાથે ભાગીદારી પર સવાલો ઉભા થયા હતા. જો કે, અમારી તપાસ શરૂ કરતા પહેલા જ આ સોદો વિવાદમાં આવી ગયો હતો.

સવાલ: તમારું સૂત્ર કોણ હતું, શું તમને કોઈ ગુપ્ત માહિતી મળી હતી કે દસોમાં કોઈ સૂત્ર હતું?
જવાબ: અમે ક્યારેય અમારા સૂત્રનું નામ લેતા નથી અને ન તો તેની બાબતે કોઈ ખુલાસ કરીએ છીએ. તમને તો શું, બીજા કોઈને પણ નહીં કરીએ.

સવાલ: આ સોદાના કયા તથ્યોએ તમને સૌથી વધુ આશ્ચર્ય કર્યું છે અને પછી તમારી શંકાઓની પુષ્ટિ કરી છે?
જવાબ: કહેવું મુશ્કેલ છે, કારણ કે આ સોદામાં ઘણા આશ્ચર્યજનક તથ્યો છે. મને ઘટનાઓના ક્રમ દ્વારા સૌથી વધુ આશ્ચર્ય થયું. જો તમે 2007 થી 2018 સુધીમાં આ ડીલની સંપૂર્ણ કહાની વાંચશો, તો તમે જોશો કે સોદાબાજીના આ વર્ષો દરમિયાન, શંકાસ્પદ પ્રવૃત્તિઓ થતી રહી છે. તમે જોશો કે દસોએ ભારતીય વચેટિયાને દલાલી ચૂકવી હતી. જ્યારે 2018માં આ સોદા વિશે સૌથી પહેલા શંકા થઈ અને વિવાદાસ્પદ તથ્યો પ્રકાશમાં આવ્યા, ત્યારે ફ્રાન્સ અને ભારત બંને દેશોમાં તપાસને દબાવવામાં આવી હતી.

ફ્રાન્સની સરકારે આ સોદામાંથી એન્ટિ કરપ્શન ક્લોજને દૂર કરવા માટે ભારત પર જબરદસ્ત દબાણ બનાવ્યું હતું. એટલું જ નહીં, ત્યારે તમને વધુ શંકાઓ થાય છે જ્યારે તમે તે તથ્ય જુઓ છો કે મોદી સરકારે દસો પર રિલાયન્સ ગ્રુપ સાથે ભાગીદારી કરવા દબાણ કર્યું, જેથી તેનો લાભ તેને પહોંચાડી શકાય. ભારતની સરકારી કંપની HALનું સ્થાન રિલાયન્સ એવિએશનને દસો પર ઠોકી બેસાડવામાં આવ્યું. અંતિમ વાટાઘાટો દરમિયાન, દસોના મધ્યસ્થીએ ભારતીય સંરક્ષણ મંત્રાલય પાસેથી ગુપ્ત દસ્તાવેજો મેળવ્યા હતા. તેમાં દસો અને ફ્રાન્સની સરકાર વિમાનના ભાવ અંગે વાતચીત કરી રહેલી ટીમ વિશેની માહિતી હતી. આપણે કલ્પના કરી શકીએ કે આવી સંવેદનશીલ માહિતી મેળવવાથી ફ્રાન્સ અને દસોને ફાયદો જ થયો હશે.

સવાલ: ન્યાયિક તપાસમાં ભ્રષ્ટાચાર અને રાજકીય અસરના આરોપોની તપાસ થશે, આપણે અહીં કયા પ્રકારનાં ભ્રષ્ટાચાર અને અસરની વાત કરી રહ્યા છીએ?
જવાબ: આ સવાલનો જવાબ આપવો મુશ્કેલ છે. પશ્ચિમી દેશોમાં મોટી કંપનીઓ ક્યારેય પણ કોઈ પણ દેશના અધિકારીઓને સીધી રકમ આપતી નથી. તેઓ વચેટિયાઓ દ્વારા નાણાં ટ્રાન્સફર કરે છે. અમને આજે તે નિશ્ચિતતા સાથે જાણ થઈ છે કે દસોએ યુરો મધ્યસ્થીઓને વિદેશી ખાતાઓ દ્વારા ગુપ્ત દલાલીના રૂપમાં કરોડો આપ્યા છે. આ નાણાં સિંગાપોર અને મોરેશિયસના રસ્તે ખૂબ જ શંકાસ્પદ કંપનીઓ દ્વારા પહોંચાડવામાં આવ્યા હતા.

હવે તપાસ દરમિયાન જાણ થશે કે આ રૂપિયા કોની પાસે ગયા. શું આ રૂપિયા વચેટિયાએ પોતાની પાસે રાખ્યા હતા કે પછી ભારતીય અધિકારીઓને પણ મોકલ્યા હતા? જો ભારતીય અધિકારીઓને પહોંચાડાયા તો તેને કેવી રીતે પહોંચાડયા, કોર્ટ સમક્ષ આ નાણાંનો રુટ શોધવા માટેનો પડકાર હશે અને મને લાગે છે કે તે શોધવું મુશ્કેલ બનશે કારણ કે આ નાણાં વિદેશમાં ખોલવામાં આવેલા ઘણાં એકાઉન્ટ અને કંપનીઓમાં વચ્ચે આમ-તેમ ફેરવવામાં આવ્યા છે.

સવાલ: દસોએ લગભગ 70 કંપનીઓ સાથે સમજૂતી કરી છે. તમને માત્ર અનિલ અંબાણીની કંપની સાથે કરવામાં આવેલા કરાર પર જ કેમ શંકા થઈ રહી છે?
જવાબ: અમે અમારી તપાસ દરમિયાન આના કારણોનો ખુલાસો કર્યો છે. ભારતમાં ત્રણ વર્ષ પહેલા વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને અંબાણીની નિકટતા પર જ ચર્ચા થઈ રહી હતી.

ભારત અને ફ્રાન્સ વચ્ચે 126 વિમાનની ખરીદી માટેનો મૂળ કરાર થયા હતા, તેના ટેન્ડરમાં લખ્યું હતું કે દસોનો ભારતમાં મુખ્ય ભાગીદાર HAL હશે. તે ભારતની સરકારી એરોસ્પેસ કંપની છે. પછી અચાનક વડાપ્રધાન મોદીએ જાહેરાત કરી કે ભારત માત્ર 36 વિમાન ખરીદશે અને તે બધા ફ્રાન્સમાં જ બનાવવામાં આવશે. જ્યારે અગાઉની સમજૂતી મુજબ મોટાભાગના વિમાનોને HALએ ભારતમાં જ એસેમ્બલ કરવાના હતા.

અચાનક વડાપ્રધાન મોદીએ કહ્યું કે ટેન્ડર સમાપ્ત કરી દેવામાં આવ્યું છે. ટેન્ડર બંધ કરવું એ ખૂબ મહત્વપૂર્ણ તથ્ય છે. કારણ કે તેનાથી દસોની HAL સાથે પાર્ટનર બની રહેવાની જવાબદારી પણ ખતમ થઈ ગઈ. HAL સમજૂતીમાંથી બહાર નીકળી ગયુ અને તેની જગ્યા અનિલ અંબાણીના રિલાયન્સ ગ્રૂપે લીધી હતી.

અમારી પાસે દસો અને રિલાયન્સની વચ્ચે થયેલી ગુપ્ત ડીલની કોપી છે. દસ્તાવેજ મજબ ભારતમાં જે 16.9 કરોડ યુરોનું રોકાણ થવાનું હતું, તેમાંથી રિલાયન્સે માત્ર 4 ટકા ઈન્વેસ્ટમેન્ટ કરવાનુ હતું. માત્ર આટલુ રોકાણ કરીને જ રિલાયન્સનો 50 ટકા જ હિસ્સો બની ગયો.

ડીલમાં લખવામાં આવ્યું છે કે જોઈન્ટ વેન્ચરમાં રિલાયન્સનું મુખ્ય કામ પ્રોજેક્ટ અને સર્વિસિસનું ભારત સરકાર સમક્ષ માર્કેટિંગ કરવાનું હશે. તેનાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે તેનો હેતુ માત્ર એટલો જ હતો કે રિલાયન્સના પ્રભાવનો ઉપયોગ કરીને નવો પ્રોજેક્ટ લેવાનો હતો.

વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની જુના ટેન્ડરને રદ કરવાની જાહેરાતના બે સપ્તાહ પહેલા જ રિલાયન્સ અને દસોની વચ્ચે કરાર થયો. નવા નિયમો અંતર્ગત દાસોએ HALને ડીલમાંથી બહાર કરી દીધી અને રિલાયન્સને ઓફશોર પાર્ટનર બનાવી દીધી. આ ખૂબ જ હેરાન કરનારુ તથ્ય હતું અને તેને છુપાવવામાં આવ્યું.

સવાલઃ તમે તમારા રિપોર્ટમાં કહ્યું છે કે રિલાયન્સ ગ્રુપે એક ફિલ્મ કંપનીમાં પણ પૈસા લગાવ્યા, આ અંગે બીજું કઈ જણાવશો?
જવાબઃ આ માહિતી સૌથી પહેલા ભારતીય ન્યુઝપેપરોએ જ પ્રકાશિત કરી હતી. 2016માં અંતિમ ડીલ પર સાઈન થઈ તેના થોડા દિવસો પહેલા જ અનિલ અંબાણીની રિલાયન્સે 16 લાખ યુરો એ ફિલ્મ બનાવવા માટે આપ્યા, જેને ફ્રાન્સના તત્કાલિન રાષ્ટ્રપતિ ફ્રાન્સ્વા ઓલાંદની પ્રાઈવેટ પાર્ટનર અને અભિનેત્રી જુલી ગેય પ્રોડયૂસ કરી રહી હતી. જૂલી હાલ પણ ઓલાંદની સાથે જ છે. પછીથી રિલાયન્સ ગ્રુપ દસોનું પ્રમુખ ઓફશોર પાર્ટનર બની ગયું. તેનાથી પણ શંકા પેદા થાય છે.

સવાલઃ તમને શું લાગે છે કે તપાસના કેન્દ્રમાં કોણ હશે? જજ સમક્ષ કોણ-કોણ હાજર થઈ શકે છે?
જવાબઃ મને આ અંગે કઈ ખ્યાલ નથી. આ તપાસ સંપૂર્ણ રીતે ગુપ્ત છે. મને તેની તપાસ અંગે કઈ જ ખ્યાલ નથી. મેં ખાલી એટલી તપાસ કરી છે કે આ અંગે તપાસ શરૂ થઈ ગઈ છે. માત્ર જજને જ ખ્યાલ છે કે તેઓ કોને તેમની સામે બોલાવશે.

સવાલઃ તમે તમારા રિપોર્ટમાં પણ કહ્યું હતું કે દાસોનો રિલાયન્સની સાથે પાર્ટનરશીપ કરવાનો કોઈ ઈરાદો ન હતો પરંતુ રાજકીય દબાણ હતું. આ અંગે તમે શું કહેશો?
જવાબઃ રિલાયન્સની પાસે એરોસ્પેસમાં કોઈ અનુભવ નથી. રિલાયન્સ પાર્ટનરશીપમાં વધુ પૈસા પણ રોકતી નથી. 2018માં જ્યારે અમે ઓલાંદનું ઈન્ટરવ્યુ કર્યું હતું, ત્યારે તેમણે હતું કે અંબાણીને ફ્રાન્સ અને દસો પર ભારત સરકારે થોપ્યું હતું. તેમના શબ્દોમાં કહેવામાં આવે તો ફ્રાન્સની પાસે પાર્ટનર પસંદ કરવાને લઈને કોઈ વિકલ્પ જ ન હતો. જે દસ્તાવેજ પ્રકાશમાં આવ્યા છે, તે જણાવે છે કે ઓલાંદે જે કહ્યું હતું તે સાચુ હતું.

સવાલઃ આ સમગ્ર તપાસ દરમિયાન શું તમને કોઈ ધમકી મળી કે કોઈ પ્રકારનો ડર લાગ્યો?
જવાબઃ ના, મને અત્યાર સુધીમાં કોઈ ધમકી મળી નથી, ન ક્યારેય ડર લાગ્યો.

સવાલઃ તમારા દેશ ફ્રાન્સમાં આ તપાસને લઈને કેવા પ્રકારની ચર્ચા છે?
જવાબઃ અહીં ફ્રાન્સમાં તપાસને લઈને કોઈ ખાસ ચર્ચા કે પ્રતિક્રિયા નથી. અહીં આ મુદ્દો કોઈ રાજકીય મુદ્દો નથી. સરકારે આ અંગે કોઈ ખાસ ટિપ્પણી કરી નથી. વિપક્ષે પણ આ મુદ્દો ઉઠાવ્યો નથી. અમને લાગે છે કે આ મુદ્દો ફ્રાન્સના નેતાઓ માટે કદાચ ખૂબ જ સંવેદનશીલ છે અને તે આ અંગે વાત કરી રહ્યાં નથી.

સવાલઃ શું તમે ક્યારેય ભારતના અધિકારીઓ કે તપાસ એજન્સીઓનો સંપર્ક કર્યો, અને જો કર્યો હોય તો તેમની પ્રતિક્રિયા શું રહી?
જવાબઃ અમે ભારતીય રક્ષા મંત્રાલય અને એન્ફોર્સમેન્ટ ડાયરેક્ટોરેટ(ED)ને સવાલોનું લાંબુ લિસ્ટ મોકલાવ્યું હતું. અમને સૂત્રો પાસેથી જાણવા મળ્યું કે આ અંગે મંત્રાલય અને EDમાં ચર્ચા થઈ, જોકે અમને કોઈ જવાબ ન મળ્યો. અમે ભારત પાસેથી જવાબ મેળવવાની ખૂબ કોશિશ કરી. ભારતના અધિકારિઓએ પછીથી મારો ફોન ઉઠાવવાનો અને મેસેજનો જવાબ આપવાનું બંધ કરી દીધું.

અમને લાગે છે કે ભારતની સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ જ્યારે તથ્ય રજૂ કરવામાં આવશે તો નિર્ણય અલગ હશે. અમને જે દસ્તાવેજ મળ્યા છે, તેમાંથી ઘણી EDની કેસ ફાઈલ સાથે સંકળાયેલા છે. એટલે કે જે દસ્તાવેજોના આધારે ફ્રાન્સમાં કેસ શરૂ થયો છે, તે ભારતની તપાસ એજન્સીઓની પાસે પહેલેથી જ છે. અમને લાગે છે કે ભારતના એન્ફોર્સમેન્ટ ડાયરેક્ટોરેટે આ દસ્તાવેજોની યોગ્ય રીતે તપાસ કરી નથી. આ વાત પરથી ખ્યાલ આવે છે કે ED તરફથી કોર્ટમાં આ દસ્તાવેજો રજૂ કરવામાં આવ્યા નથી.

સવાલઃ શું તમને લાગે છે કે આ વિવાદમાં બે દેશોની સરકાર સામેલ છે, એવામાં આ કેસનું સત્ય ક્યારેય પ્રકાશમાં આવી શકશે નહિ...
જવાબઃ સત્યને બહાર લાવવું તે મુશ્કેલ હોય છે. અહીં આપણે એક ખૂબ જ સંવેદનશીલ કેસ પર વાત કરી રહ્યાં છે. તેમાં મિલેટ્રી કોન્ટ્રાક્ટ છે, જે ક્લાસીફાઈડ છે. આ લગભગ આઠ અબજ યુરોની ડીલ છે. આ કેસમાં ઘણા ટોચના અધિકારીઓના નામ સામેલ છે.

તેમાં ભારતના વડાપ્રધાન, ફ્રાન્સના રાષ્ટ્રપતિ ઈમેનુઅલ મૈક્રો અને પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ફ્રાંસ્વા ઓલાંદનું નામ આવ્યું છે. અહીંથી ત્યાં સુધીના મોટા કારોબારી સામેલ છે. જ્યારે કેસ આટલો સંવેદનશીલ હોય, ત્યારે સત્યને બહાર લાવવામાં સમય લાગે છે, ઘણી વખત તે બહાર પણ આવી શકતુ નથી.

સવાલઃ અમે ઘણી વખત એ વાતને નોંધી છે કે આ પ્રકારનું પત્રકારત્વ કરનાર સામે માનહાનિનો કેસ કરવામાં આવે છે. શું તમને કોઈ નોટિસ આવી છે, શું તમે કાયદાકીય લડાઈ લડવા તૈયાર છો?
જવાબઃ અમે કાયદાકીય રીતે સંપૂર્ણ રીતે તૈયાર છે, જોકે અત્યાર સુધીમાં મીડિયાપારની સામે આ કેસને લઈને કોઈ ફરિયાદ કરાઈ નથી. આ સિવાય કોઈ કાયદાકીય કાર્યવાહી પણ કરવામાં આવી નથી. અમને કોઈ માનહાનિની નોટીસ મળી નથી.

અન્ય સમાચારો પણ છે...