ભાસ્કર ઓપિનિયનપુસ્તકોની વાત:ફેસબુક અને વોટ્સએપ ઉપરાંત કંઈક વાંચો, કંઈક સાંભળો

10 દિવસ પહેલા
  • કૉપી લિંક

આજે સાહિત્યની વાત કરીએ. ચાલો વાર્તાઓ વિશે વાત કરીએ. વાર્તાઓ વાસ્તવમાં લખાતી કે કહેવામાં આવતી નથી. તેઓ થાય છે. …અને આપણી અંદર કે બહાર જે કંઈ પણ સભાનપણે થાય છે, ક્યાંકને ક્યાંક, કોઈને કોઈ કલમથી વાર્તાનું સ્વરૂપ ધારણ થાય છે.

વાસ્તવમાં જીવનમાં ઘણી એવી ક્ષણો આવે છે જે સમયના ગર્ભમાંથી જન્મે છે અને સમયના ગર્ભમાં જ પડી જાય છે, ક્યારેક આ ક્ષણો આપણી સામે આવીને ઊભી રહે છે. આપણે વિચારીએ છીએ કે સમયની આ કબરો કેવી રીતે ખોલવામાં આવી? અને આ ક્ષણો કબરોમાંથી કેવી રીતે જીવંત થઈ? આ કયામતનો દિવસ છે કે રાત? આવી ઘટનાઓને આપણે યાદો પણ કહી શકીએ છે. પછી લાગે છે કે જો યાદો જીવંત હોત, તો તેની સાથે નજીક બેસીને ગપસપ કરી હોત. હસતા હોત અને મજાક કરતા હોત! પણ આ ક્યાં શક્ય છે?

જે યુગમાં આપણે પુસ્તક સાહિત્યની વાત કરી રહ્યા છીએ એ જમાનામાં પુસ્તકો વાંચવા માટે બહુ ઓછો સમય બચ્યો છે. પુસ્તકો વાંચતા લોકો ઓછા થઈ ગયા છે. જો આપણે પાઠ્ય પુસ્તકો સિવાય અન્ય કોઈ બાબતની વાત કરીએ તો સત્ય એ છે કે હવે તમામ અભ્યાસ ફેસબુક અને વોટ્સએપ પર જ થાય છે. તેઓ અહીં ભણતા હોવાથી તેમનો પત્રવ્યવહાર પણ સંપૂર્ણપણે ફેસબુક અને વોટ્સએપ પર જ થાય છે. હવે આપણે વાંચકો કે લેખકો નથી, પણ ફેસબુકી કે વોટ્સએપ કહેવાના વધુ શોખીન છીએ. દુનિયા એવી છે, કોઈ કરે તો શું કરવું?

ઘણા જાણીતા લેખકો અને સાહિત્યકારો આજની યુવા પેઢીને લખવા-વાંચવાની સલાહ આપે છે. એવું કહેતા હોય છે કે ફેસબુક અને વોટ્સએપ સિવાય પણ અમુક પુસ્તકોમાં ડોકિયું કરો. કેટલીક વાર્તાઓને વાંચો. બીજું કંઈ નહિ તો દાદા-દાદીએ લખેલા જૂના પત્રો વાંચો. જો તમને કંઈ ન મળે, તો ફક્ત જૂની, બંધાયેલ અને ફાટેલી કોપીઝમાં અથવા કેલેન્ડરના ખાલી ખૂણામાં લખેલા દૂધનો હિસાબ વાંચો. પણ રોજ કંઈક વાંચો!

…જો બીજું કંઈ નહિ, તો તમારી દાદીમાની કેટલીક વાર્તાઓ સાંભળો! પણ સાંભળજો. સાંભળવું અગત્યનું છે કારણ કે તે આપણી અંદર ધીરજ પેદા કરે છે. આપણી વિચારશક્તિનો વ્યાપ વધે છે. તેને એક નવું પરિમાણ મળે છે.

...અને આ સમયે જ્યારે દુનિયામાં સ્પર્ધા છે, આગળ વધવાની. પાછળ છોડવા માટે, તો તે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે કે આપણે આપણી વિચારસરણીને પણ આગળ લઈએ. દરેક સ્તરે. દરેક પ્રસંગે પછી ભલે તે યુદ્ધની પરિસ્થિતિ હોય કે પછી ગૃહયુદ્ધ. પછી ભલે તે વાંચનની કે લખવાની કે ભણાવવાની કે લખવાની પરિસ્થિતિ હોય. કોઈપણ પરિસ્થિતિમાં વિચારશક્તિ ઊંચી હોવી જોઈએ. …અને આ બધું વાંચવાથી જ શક્ય બની શકે છે.

આ જ કારણ છે કે તમામ મહાન લેખકો અને સાહિત્યકારો યુવા પેઢીને પુસ્તકો વાંચવાની સલાહ આપી રહ્યા છે. જેમ એક કહેવત છે કે મૃત્યુ વિના સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કરી શકાતું નથી, તેવી જ રીતે એવું પણ કહી શકાય કે વાંચ્યા વિના આંતરિક જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરવું શક્ય નથી. પુસ્તકો એટલા માટે મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે જે લાગણી, વિચારોની ઉડાન તમે તેમાં અનુભવી શકો છો તે વોટ્સએપ કે ફેસબુક પર વાંચવા કે લખવાથી ક્યારેય મળી શકતી નથી. એટલા માટે નહીં કે ત્યાં કંઈ સારું લખાયું નથી, એટલા માટે કારણ કે ત્યાં વાંચતી વખતે પુસ્તકો જેટલી ગંભીરતા ધ્યાનમાં આવતી નથી.

અન્ય સમાચારો પણ છે...