• Gujarati News
  • Dvb original
  • After Petrol, Diesel Also Crosses Rs 100; The Government's Claim Is The Reason For The High Price Of Crude, But In The Last 39 Days, Even Though Crude Has Become Cheaper, Why The Price Has Not Come Down?

ભાસ્કર ડેટા સ્ટોરી:પેટ્રોલ પછી ડીઝલ પણ 100 રૂ.ને પાર; સરકારનો દાવો મોંઘું ક્રૂડ કારણ, પરંતુ છેલ્લા 39 દિવસમાં તો ક્રૂડ સસ્તું પણ થયું છતાં કેમ ન ઘટ્યા ભાવ?

4 મહિનો પહેલાલેખક: જયદેવ સિંહ
  • કૉપી લિંક

પેટ્રોલ પછી હવે ડીઝલની કિંમત પણ 100 રૂપિયા પ્રતિ લિટરને પાર થઈ ગઈ છે. શનિવારે ડીઝલની કિંમતમાં 25 પૈસાનો વધારો થયો, એનાથી રાજસ્થાનના શ્રીગંગાનગરમાં ડીઝલ 100.06 રૂપિયા થઈ ગયું. જ્યારે પાંચ રાજ્ય- રાજસ્થાન, મધ્યપ્રદેશ, મહારાષ્ટ્ર, આંધ્રપ્રદેશ, તેલંગાણા અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ લદાખમાં પેટ્રોલ અગાઉથી જ 100 રૂપિયા ઉપરની કિંમતે વેચાઈ રહ્યું છે.

આખરે પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં આટલા વધારાનું કારણ શું છે? ભાવવધારા અંગે સરકાર શું કહે છે? કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારોના ટેક્સ અને ઓઈલ કંપનીઓનાં કમિશનનો એમાં શો રોલ છે? સરકાર પાસે આ કિંમતો પર અંકુશ મેળવવાનો કોઈ માર્ગ છે કે નહીં? આવો જાણીએ...

આખરે પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ વધવાનું કારણ શું છે?
2 મેના રોજ પાંચ રાજ્યમાં વિધાનસભા ચૂંટણીનાં પરિણામો આવ્યાં. એના બે દિવસ પછીથી પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ વધવાના શરૂ થઈ ગયા. ગત 39 દિવસમાં દિલ્હીમાં જ પેટ્રોલ 5.57 રૂપિયા મોંઘું થઈ ગયું છે, જ્યારે ડીઝલ 6.07 રૂપિયા મોંઘું થઈ ગયું છે. શનિવારે દિલ્હીમાં પેટ્રોલની કિંમત 96.18 રૂપિયા અને ડીઝલની કિંમત 87.04 રૂપિયા થઈ ગઈ. આ દરમિયાન એકપણ દિવસ એવો ગયો નથી કે જ્યારે કિંમત ઘટી હોય.

પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવવધારાનું કારણ ઈન્ટરનેશનલ માર્કેટમાં ક્રૂડ ઓઈલના વધતા ભાવોને ગણાવાય છે. 3 મેના રોજ ઈન્ડિયન બાસ્કેટમાં ક્રૂડના ભાવ 65.71 ડોલર પ્રતિ બેરલ હતા. જે આ સમયે વધીને 71 ડોલર પ્રતિ બેરલ થયા છે.

ભાવવધારા અંગે સરકાર શું કહે છે?
પેટ્રોલિયમમંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને કહ્યું હતું કે હાલ પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ ઘટવાની કોઈ શક્યતા નથી. તેમણે તેનું કારણ ઈન્ટરનેશનલ માર્કેટમાં ક્રૂડ ઓઈલની કિંમતો ગણાવી. તેમણે એવું પણ કહ્યું હતું કે ક્રૂડ અત્યારે 70 ડોલર પ્રતિ બેરલને પાર ગયું છે.

જોકે સરકારના જ આંકડા કહે છે કે જ્યારે મોદી સરકાર સત્તામાં આવી હતી ત્યારે ક્રૂડ ઓઈલની કિંમત 109 ડોલર પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી ગઈ હતી. એ સમયે એક લિટર પેટ્રોલની કિંમત 70થી 72 રૂપિયા વચ્ચે હતી.

કિંમતો વધવાથી અન્ય એક તર્ક આપવામાં આવે છે. ડોલરના મુકાબલે રૂપિયાની કિંમતનો. જો એ હિસાબે પણ જોઈએ તો જૂન 2014માં એક ડોલર 58.81 રૂપિયા હતો. આ હિસાબે એ સમયે ક્રૂડ 6326.19 રૂપિયા પ્રતિ બેરલ હતું, જ્યારે આજે ક્રૂડની કિંમત 5199.46 રૂપિયા પ્રતિ બેરલ છે એટલે કે જૂન, 2014ના મુકાબલે આજે પણ ક્રૂડ એક હજાર રૂપિયા પ્રતિ બેરલથી પણ વધુ સસ્તું છે.

જ્યારે ક્રૂડ 2014ના મુકાબલે સસ્તું છે તો પછી શા માટે મોંઘાં છે પેટ્રોલ-ડીઝલ?
જૂન 2014માં એક લિટર પેટ્રોલ પર સાડાનવ રૂપિયા અને ડીઝલ પર લગભગ સાડાત્રણ રૂપિયા એક્સાઈઝ ડ્યૂટી હતી. આ સમયે એમાં ચારથી દસ ગણા સુધીનો વધારો થઈ ચૂક્યો છે. આજે એક લિટર પેટ્રોલ પર 32.9 રૂપિયા અને ડીઝલ પર 31.8 રૂપિયા એક્સાઇઝ ડ્યૂટી લાગે છે.
આ રીતે રાજ્યોએ પણ ગત પાંચ વર્ષમાં સેલ્સ ટેક્સ અને વેટમાં પણ વધારો કર્યો છે. 16 જૂન, 2017થી દેશમાં દરરોજ પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ વધવાનું શરૂ થયું. એના પછી પણ કેન્દ્ર અને રાજ્યોએ પોતપોતાના ટેક્સમાં ઘણો વધારો કર્યો છે. દિલ્હીમાં પેટ્રોલના ભાવના એક ઉદાહરણથી સમજી શકીએ છીએ.

ઉપરના ગ્રાફિક્સમાં સ્પષ્ટ છે કે છેલ્લાં ત્રણ વર્ષમાં પેટ્રોલના ભાવમાં કોઈ ખાસ વધારો થયો નથી. વધારો થયો છે તો કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારના ટેક્સમાં. દિલ્હીમાં તો સૌથી વધુ કેન્દ્રનો ટેક્સ વધ્યો છે. જો બીજા રાજ્યોની વાત કરીએ તો એ રાજ્યોના ટેક્સ અને ટ્રાન્સપોર્ટેશનની સાથે સંબંધિત રાજ્યમાં પેટ્રોલની કિંમત ઓછી કે વધુ હોય છે, જેમ કે રાજસ્થાન સરકાર સૌથી વધુ ટેક્સ વસૂલે છે, તેથી સૌથી પહેલા પેટ્રોલ ડીઝલે રાજસ્થાનમાં સદી લગાવી. એમાં પણ શ્રીગંગાનગરથી ઓઈલ પ્લાન્ટનું અંતર સૌથી વધુ છે, આથી ટેક્સની સાથે ટ્રાન્સપોર્ટેશન પર સૌથી વધુ ખર્ચ અહીં આવે છે, આથી રાજસ્થાનમાં પણ સૌથી મોંઘાં પેટ્રોલ-ડીઝલ શ્રીગંગાનગરમાં મળે છે.

સરકાર પાસે આ કિંમતો પર અંકુશનો કોઈ માર્ગ છે કે નહીં?
પેટ્રોલિયમમંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને સોમવારે આગામી દિવસોમાં પણ ભાવ વધવાની વાત કરી. સરકાર એના માટે ક્રૂડની કિંમતને દોષ આપી રહી છે, પરંતુ આ સંપૂર્ણ સત્ય નથી. આવો એને આ આંકડાઓમાં સમજીએ.

3 મેના ઈન્ડિયન બાસ્કેટમાં ક્રૂડના ભાવ 65.71 ડોલર પ્રતિ બેરલ હતા. એ સમયે દિલ્હીમાં ડીઝલ 80.77 અને પેટ્રોલ 90.44 રૂપિયે લિટર હતું. એના પછી છેલ્લા 39 દિવસમાં અનેક એવા પ્રસંગો આવ્યા, જ્યારે ઈન્ટરનેશનલ માર્કેટમાં ક્રૂડના ભાવ ઘટ્યા, પણ એના પછી પણ પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ ઓછા ન થયા.

ઉદાહરણ માટે 18 મેના રોજ ક્રૂડ 68.69 ડોલર/બેરલ હતું. એના પછી સતત ત્રણ દિવસ એના ભાવ ઘટ્યા પણ પેટ્રોલના ભાવ પ્રથમ બે દિવસ ઘટ્યા નહીં, ઊલટું ત્રીજા દિવસે વધી ગયા. જ્યાં સુધી સરકાર પાસે ઉપાયની વાત છે તો કેન્દ્ર ઈચ્છે તો એક્સાઈઝ ડ્યૂટી ઓછી કરીને પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ ઓછા કરી શકે છે. જ્યારે રાજ્ય સરકારો પણ ઈચ્છે તો વેટ કે સેલ્સ ટેક્સ ઓછા કરીને એના ભાવમાં ઘટાડો કરી શકે છે.

ચૂંટણીમાં ક્રૂડ મોંઘું હોય તોપણ વધતા નથી ભાવ
5 રાજ્યમાં ચૂંટણીના એલાનના બીજા દિવસે પેટ્રોલની કિંમતમાં 24 પૈસા અને ડીઝલના ભાવમાં 15 પૈસાનો વધારો થયો. એ પછી 24 માર્ચે પેટ્રોલ 18 પૈસા, 25 માર્ચે 21 પૈસા, 30 માર્ચે 22 પૈસા, 15 એપ્રિલે 16 પૈસા સસ્તું થયું. આ રીતે ડીઝલ પણ 24 માર્ચે 17 પૈસા, 25 માર્ચે 20 પૈસા, 30 માર્ચે 23 પૈસા અને 15 એપ્રિલે 14 પૈસા સસ્તું થયું.

હવે એનું ક્રૂડ-કનેક્શન પણ જોઈ લઈએ. ચૂંટણીના એલાન સમયે ક્રૂડ 64.68 ડોલર પ્રતિ બેરલ હતું. એ પછી 15 માર્ચ સુધી વધીને 68.25 ડોલર/બેરલ થઈ ગયું, પણ એ દરમિયાન એકપણ દિવસે પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ ન વધ્યા.

સરકાર તો કહેતી હતી કે ઈંધણને ડિ-રેગ્યુલેટ કરવાથી સામાન્ય લોકોને ફાયદો થશે, એનું શું થયું?
ઓઈલના ભાવને ડિ-રેગ્યુલેટ કરવાની શરૂઆત 2002માં થઈ. જ્યારે પ્રથમવાર ATF એટલે કે એવિએશન ટર્બાઈન ફ્યુલને ડિ-રેગ્યુલેટ કરાયું. એના પછી 2010માં પેટ્રોલની કિંમતને ડિ-રેગ્યુલેટ કરાઈ. ઓક્ટોબર 2014માં ડીઝલના ભાવ પણ બજારના હવાલે કરી દેવાયા. સરકારનો દાવો હતો કે એનાથી ગ્રાહકને સીધો લાભ મળશે. જો ઓઈલની કિંમત ઘટશે તો તમને સસ્તું ઈંધણ મળશે અને વધશે તો તમારે ેના માટે વધુ કિંમત ચૂકવવાની રહેશે. આ અગાઉ સરકાર ઓઈલની કિંમતો નક્કી કરતી હતી.

પરંતુ એવું વાસ્તવમાં બન્યું નહીં, કેમ કે જ્યારે ક્રૂડ મોંઘું થયું અને ઓઈલની કિંમતો વધી તો સામાન્ય લોકોને વધુ કિંમત ચૂકવવી પડી, પરંતુ જ્યારે જ્યારે સસ્તું થયું ત્યારે સરકારોએ ટેક્સ વધારીને વધુમાં વધુ નફો રળ્યો, એટલે કે ક્રૂડ સસ્તું થવાનો ફાયદો સામાન્ય લોકોને નહીં, પરંતુ સરકારને થયો. જ્યારે ઓઈલ ફરી મોંઘું થયું તો સરકારે ટેક્સ ન ઘટાડ્યો. એનું પરિણામ એ આવ્યું કે સામાન્ય લોકો પર ટેક્સનો બોજ વધતો ગયો.

અન્ય સમાચારો પણ છે...