તમારા શહેરના લેટેસ્ટ સમાચાર અને ફ્રી ઈ-પેપર મેળવો

ડાઉનલોડ કરો
  • Gujarati News
  • Dvb original
  • Explainer
  • Where The Roads Do Not Go, 10 Thousand Vials Of Vaccine Will Reach By Drone For 600 Rupees; Trial Starts In Karnataka From Today, Soon In Telangana Too

ભાસ્કર એક્સપ્લેનર:જ્યાં રસ્તા જતા નથી ત્યાં 600 રૂ.માં ડ્રોનથી પહોંચશે વેક્સિનની 10 હજાર શીશી; કર્ણાટકમાં આજથી ટ્રાયલ શરૂ, તેલંગણામાં પણ ટૂંક સમયમાં

3 મહિનો પહેલાલેખક: રવીન્દ્ર ભજની
  • કૉપી લિંક

ટૂંક સમયમાં જ દૂર અંતરિયાળ ગામોમાં ડ્રોન ઊડતાં નજરે પડશે. ભારતમાં પ્રથમવાર દવાઓ અને વેક્સિનના સપ્લાય માટે ડ્રોનનો ઉપયોગ થવા જઈ રહ્યો છે. કર્ણાટકમાં 18 જૂનથી 100 કલાકની ટ્રાયલ શરૂ થઈ રહી છે, જેમાં 13 ડ્રોન કંપનીઓ સામેલ થઈ રહી છે. આ ટ્રાયલનો ઉદ્દેશ દવાઓ જ નહીં, પણ અન્ય સામાન પહોંચાડવાની સંભાવનાઓ શોધવાનો પણ છે.

તેલંગણા સરકારે પણ વર્લ્ડ ઈકોનોમિક ફોરમની સાથે ‘મેડિસિન્સ ફ્રોમ ધ સ્કાય’ પ્રોજેક્ટ પર કામ કરવાનો નિર્ણય કર્યો છે. એમાં દવાઓ અને ઈમર્જન્સી મેડિકલ ઈક્વિપમેન્ટ પહોંચાડવાની યોજના બનાવાઈ છે. એની ટ્રાયલ 21 કે 22 જૂનથી શરૂ થઈ શકે છે. એ ઉપરાંત 11 જૂને ઈન્ડિયન કાઉન્સિલ ઓફ મેડિકલ રિસર્ચ (આઈસીએમઆર)એ પણ ટેન્ડર જારી કર્યા છે, જેથી દૂરના વિસ્તારોમાં વેક્સિન પહોંચાડવામાં ડ્રોનની મદદ લઈ શકાય. આ કેવી રીતે થશે અને કેટલું ઝડપી તથા સસ્તું હશે, એ સમજવા માટે અમે સ્કાય (SKYE) એર મોબિલિટીના ચીફ ઓપરેટિંગ ઓફિસર વિંગ કમાન્ડર એસ. વિજય (વેટરન) સાથે વાત કરી. આ સાથે જ તેલંગણા સરકાર અને આઈસીએમઆર તરફથી જારી ટેન્ડરની સમજ પણ મેળવી. વિંગ કમાન્ડર એસ. વિજયના શબ્દોમાં સમજો, ભારતમાં ડ્રોનથી સામાન ડિલિવરી અંગે શું થયું છે અને આગળ શું થઈ રહ્યું છે...

આ કેટલું ઝડપી અને સસ્તું હશે?

  • સાંભળવામાં આ ખૂબ મોંઘું લાગી શકે છે, પરંતુ એ સત્ય છે કે ડ્રોન ઝડપી પણ છે અને સસ્તું પણ. 30 કિમીના અંતરે વેક્સિન કે સામાન પહોંચાડવામાં ડ્રોન પર 500-600 રૂપિયા જ ખર્ચ થશે. સમય પણ માત્ર 30 મિનિટ જેટલો જ લાગશે. દિવસમાં 15 ટ્રિપ્સ થઈ શકે છે.
  • જો આ જ સામાન બાઈક પર કોઈ વ્યક્તિ લઈને જાય તો સડકનું અંતર વધી શકે છે. આ સાથે જ ઈંધણ અને લઈ જનારી વ્યક્તિનો ખર્ચ પણ લાગશે અને અહીં વાત એ વિસ્તારોની છે જ્યાં સડક નેટવર્ક નથી કે એની હાલત સારી નથી. ત્યારે તો સમય પણ વધુ લાગશે. વ્યક્તિ પણ બેથી વધુ ટ્રિપ્સ ન લગાવી શકે.
  • હાલની પ્રક્રિયામાં દૂરના વિસ્તારોમાં દવાઓ કે વેક્સિન પહોંચાડવા માટે ટ્રકોથી લઈને બાઈક સુધીનો ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે. એમાં કર્મચારી જોઈએ અને વાહન પણ. ટ્રાફિકજામ કે સડકો ખરાબ હોવાથી વેક્સિનની ક્વોલિટી ખરાબ થવાનો ડર પણ છે. જે વિસ્તારોમાં સડક નેટવર્ક નથી કે જ્યાં ચોમાસામાં ટ્રાન્સપોર્ટ શક્ય નથી ત્યાં વેક્સિનેશન પ્રભાવિત થશે. ત્યાં ડ્રોનની મદદથી કામ ખૂબ સરળતાથી થઈ જશે.

સૌપ્રથમ વાત ડ્રોનથી ડિલિવરીના નિયમોની

  • ICMRએ તો 11 જૂને ટેન્ડર જારી કર્યા છે. આ સંપૂર્ણપણે કોવિડ વેક્સિનની ડિલિવરી અંગે છે, પરંતુ ડ્રોનથી સામાન ડિલિવરી પર કામ લાંબા સમયથી ચાલી રહ્યું છે. ડાયરેક્ટર જનરલ ઓફ સિવિલ એવિએશન (ડીજીસીએ)એ 2019માં બિયોન્ડ ધ વિઝ્યુઅલ લાઈન ઓફ સાઈટ (BVLOS) એટલે કે 30-35 કિમી દૂર સુધી સામાન ડિલિવર કરવા માટે કંપનીઓ પાસેથી પ્રસ્તાવ માગ્યા હતા. એમાં 20 કન્સોર્ટિંયમ (કંપનીઓના ગ્રુપ્સ)એ રસ દાખવ્યો છે. આની જ પ્રથમ પ્રાયોગિક ટ્રાયલ્સ બેંગલુરુમાં થવાની છે.

બેંગલુરુમાં શું થશે?

  • ડ્રોન ઉડાવવાનો મામલો રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સાથે સંકળાયેલો છે, આથી આ પ્રક્રિયામાં DGCAની સાથે જ ગૃહ મંત્રાલય અને ઈન્ટેલિજન્સ બ્યુરો (IB) પણ સામેલ છે. રૂટ પ્લાનિંગમાં મિલિટરી સ્ટેશન જેવાં સંવેદનશીલ સ્થળોને અલગ રાખવામાં આવ્યાં છે. તમામ વિભાગો પાસેથી કંપનીઓ અને રૂટને ક્લિયરન્સ મળ્યા પછી 18 જૂને બેંગલુરુમાં 100 કલાકનું પ્રાયોગિક ઉડ્ડયન કરવામાં આવી રહ્યું છે.
  • આ પ્રયોગમાં 20 કન્સોર્ટિયમ ભાગ લઈ રહ્યા છે. બધી કંપનીઓનો ઉદ્દેશ અલગ-અલગ છે, જેમ કે ત્રણ કંપની મેપિંગ માટે ડ્રોનનો ઉપયોગ કરવા માગે છે, જ્યારે કેટલીક કંપનીઓ ડિલિવરી માટે. સ્કાય એર મોબિલિટી પણ ડિલિવરી સ્ટાર્ટઅપ ડુન્જો ડિજિટલ પ્રા. લિ.ના પાર્ટનર તરીકે આ ટ્રાયલ્સમાં ભાગ લઈ રહી છે.
  • આ પ્રયોગ માત્ર દવાઓ અને વેક્સિનની ડિલિવરી સુધી સીમિત નથી. નેશનલ હાઈવેના મેપિંગ, રેલવે-ટ્રેકના મેપિંગ, ખેતી સાથે સંકળાયેલા સ્માર્ટ કાર્યો, કૃષિની જમીનનો સર્વે, જંગલોની દેખરેખ, સર્વેલન્સ જેવા અનેક કામો માટે ડ્રોનના ઉપયોગની વ્યવહારિકતા તપાસવામાં આવશે. શક્ય છએ કે આગળ જઈને ઈ-કોમર્સ ડિલિવરી પણ ડ્રોનથી કરવામાં આવે.

તેલંગણાનો પ્રોજેક્ટ કેટલો અલગ છે?

  • આના પર કામ માર્ચ 2020માં જ શરૂ થઈ ગયું હતું. તેલંગણાના ચાર જિલ્લાની ઓળખ કરાઈ, જ્યાં સડક નેટવર્ક નથી. સડકો છે તો એની હાલત સારી નથી. ચોમાસામાં રોડ નેટવર્ક સંપૂર્ણપણે તૂટી જાય છે. આ જિલ્લાઓમાં આરોગ્ય સુવિધાઓને ઝડપી ગતિથી પહોંચાડવા માટે ડ્રોનના ઉપયોગ પર વિચાર શરૂ થયો. વર્લ્ડ ઈકોનોમિક ફોરમના ‘મેડિસિન્સ ફ્રોમ ધ સ્કાય’ પ્રોગ્રામ અંતર્ગત પ્લાનિંગ થયું.
  • શરૂઆતમાં તેનો ઉદ્દેશ દર્દીઓને આરોગ્ય સુવિધાઓ એટલે કે દવાઓ અને બ્લડ વગેરે પહોંચાડવા માટે ડ્રોનના ઉપયોગની સંભાવનાઓને શોધવાનો હતો. નીતિ આયોગ પણ આ પ્લાનમાં સામેલ હોવાથી તેણે કોવિડને લગતી દવાઓ અને વેક્સિનની ડિલિવરી પણ તેમાં સામેલ કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો.
  • આ પ્રોજેક્ટમાં 8 કંપનીને પસંદ કરવામાં આવી છે. એમાંથી ત્રણ કન્સોર્ટિયમ સાથે પણ કામ કરી રહી છે, જે ફ્લિપકાર્ટ, ડુન્જો ડિજિટલ પ્રા. લિ. અને બ્લુડાર્ટના છે. આ પ્રોજેક્ટ માટે તમામ મંજૂરીઓ મળી ચૂકી છે. ટ્રાયલ્સ 21-22 જૂનની આસપાસ શરૂ થઈ શકે છે. તારીખો હજુ નક્કી નથી.
  • પ્રોજેક્ટમાં ત્રણ કિલો પેલોડ સાથે ડ્રોન ઉડ્ડયન કરશે. એમાં દોઢ કિલો વજન વેક્સિનની 10 હજાર શીશીઓનું હશે. બચ્યું દોઢ કિલો વજન તો તે કોલ્ડ બોક્સ અને ડ્રાય આઈસનું હશે, જે વેક્સિનનું તાપમાન મેઇન્ટેન કરવા માટે જરૂરી છે.

તો ICMRએ ટેન્ડર શા માટે જારી કર્યું?

  • જ્યારે કર્ણાટક અને તેલંગણામાં ડ્રોનના ઉપયોગ પર કામ શરૂ થયું તો ICMRએ પણ વિચાર્યું કે દૂરના વિસ્તારો સુધી વેક્સિન પહોંચાડવા માટે ડ્રોનનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. આઈઆઈટી-કાનપુરની સાથે મળીને તેણે એક ફિઝિબિલિટી સ્ટડી કર્યો. એ જોવામાં આવ્યું કે શું આ સંભવ છે? તેના માટે ડીજીસીએ પાસેથી જરૂરી મંજૂરીઓ લેવાઈ છે.
  • આ બધું થઈ ગયું, ત્યારે ICMRની તરફથી કેન્દ્ર સરકાર માટે વેક્સિન ખરીદી રહેલી મિનીરત્ન કંપની એચએલએલ ઈન્ફ્રા ટેક સર્વિસીઝે 11 જૂને ટેન્ડર જારી કર્યા. એમાં કેટલીક શરતોની સાથે એ કંપનીઓ પાસેથી પ્રસ્તાવ મગાવવામાં આવ્યા, જે દેશભરમાં દૂરના અંતરિયાળ વિસ્તારોમાં વેક્સિનની ડ્રોનથી ડિલિવરી કરી શકે છે.
  • ડ્રોનથી વેક્સિન કે સામાનની ડિલિવરી ક્યાં સુધીઃ કર્ણાટક અને તેલંગણામાં જે પ્રયોગ ચાલી રહ્યા છે, તેમનાં પરિણામોના આધારે જ બધું નક્કી થશે. આ અનુમતિઓ ડીજીસીએએ આપવાની છે, જે પ્રયોગોના આધારે તારીખો નક્કી કરશે. બધું બરાબર રહેશે તો આ ચોમાસામાં જ અમે ભારતમાં ડ્રોનથી ડિલિવરી થતી જોઈ શકાશે. આમેય, સારી વાત એ છે કે ભારતમાં ડ્રોનથી સામાન ડિલિવરીની શરૂઆત દવાઓ અને વેક્સિન તરીકે થઈ રહી છે. આગળ ચાલીને ઈ-કોમર્સ કંપનીઓ પણ દૂરના વિસ્તારોમાં ડિલિવરી માટે ડ્રોનનો ઉપયોગ કરી શકે છે.