ભારત ઈલેક્ટ્રિક હાઈવે બનાવી રહ્યું છે:રસ્તા પર ચાલતી વખતે વાહનો થઈ જશે ચાર્જ, દિલ્હી-જયપુર હાઈવે અને યમુના એક્સપ્રેસ વે પર ટ્રાયલ

15 દિવસ પહેલા

ભારત એવો હાઈવે બનાવી રહ્યું છે, જેમાં ચાલતાં-ચાલતાં વાહનો ચાર્જ થઈ જશે. પરિવહન મંત્રી નીતિન ગડકરીએ પણ આ વાતની પુષ્ટિ કરી છે. તેમણે કહ્યું કે સરકાર સોલર એનર્જીથી ચાલતાં ઈલેક્ટ્રિક વાહનો બનાવવા કામ કરી રહ્યું છે. આ હાઇવે પર ચાલતી વખતે ભારે ટ્રક અને બસો ચાર્જ કરી શકાય છે.

આ સમાચાર વાંચતા જ તમારા મનમાં અનેક સવાલો ઊભા થશે. ઉદાહરણ તરીકે- ઈ-હાઈવે શું છે? આ કેવી રીતે કામ કરે છે? તેના ફાયદા શું છે? વગેરે વગેરે... ભાસ્કર એક્સ્પ્લેનરમાં અમે આવા તમામ મહત્ત્વના પ્રશ્નોના જવાબ આપી રહ્યા છીએ.

સવાલ 1: શું છે ઈલેક્ટ્રિક હાઈવે?
જવાબ: સામાન્ય ધોરીમાર્ગો અથવા એક્સપ્રેસ વે પાકા રસ્તાઓથી બનેલા હોય છે, જેના પર તમામ પ્રકારનાં વાહનો ચાલી શકે છે.

બીજી તરફ, ઈલેક્ટ્રિક હાઈવે એવા હાઈવે છે, જેમાં કેટલાંક ઈક્વિપમેન્ટ દ્વારા એવી સિસ્ટમ હોય છે, જેના દ્વારા પસાર થતાં વાહનો રોકાયા વિના તેમની બેટરી ચાર્જ કરી શકે છે. આ માટે હાઈવે પર ઓવરહેડ વાયરથી અથવા રોડની નીચે જ ઈલેક્ટ્રિક ફ્લો કરવાની સિસ્ટમ બનાવવામાં આવે છે.

ઈલેક્ટ્રિક હાઈવે પર વાહનો કોઈપણ પ્રદૂષણ ફેલાવ્યા વિના 120 કિલોમીટર પ્રતિ કલાકની ઝડપે દોડી શકે છે. (પ્રતિકાત્મક ચિત્ર)
ઈલેક્ટ્રિક હાઈવે પર વાહનો કોઈપણ પ્રદૂષણ ફેલાવ્યા વિના 120 કિલોમીટર પ્રતિ કલાકની ઝડપે દોડી શકે છે. (પ્રતિકાત્મક ચિત્ર)

ઈલેક્ટ્રિક હાઈવે માત્ર ઈલેક્ટ્રિક વાહનોને જ ચાર્જ કરી શકે છે. તે પેટ્રોલ અને ડીઝલ વાહનોને ચાર્જ કરતું નથી. તેનાથી હાઇબ્રિડ વાહનો પણ ચાર્જ કરી શકાય છે. હાઇબ્રિડ વાહનોમાં પેટ્રોલ-ડીઝલની સાથે સાથે ઇલેક્ટ્રિક પર પણ ચલાવવાની સુવિધા છે.

એટલે કે, ઈલેક્ટ્રિક હાઈવે ઈલેક્ટ્રિક સુવિધાઓથી સજ્જ એવા હાઈવે છે, જ્યાંથી પસાર થતાં વાહનોને ચાર્જ કરી શકાય છે.

આ પ્રતીકાત્મક ફોટામાં, એક ટ્રક ઇલેક્ટ્રિક હાઇવે પર ઓવરહેડ પાવર લાઇનમાંથી ચાર્જ કરવામાં આવી રહી છે. આ ટેક્નિકમાં ટ્રક કે બસને રોડ પર લગાવેલા ઈલેક્ટ્રિક વાયર દ્વારા તેમના પર લગાવેલા પેન્ટોગ્રાફથી ચાર્જ કરવામાં આવે છે.
આ પ્રતીકાત્મક ફોટામાં, એક ટ્રક ઇલેક્ટ્રિક હાઇવે પર ઓવરહેડ પાવર લાઇનમાંથી ચાર્જ કરવામાં આવી રહી છે. આ ટેક્નિકમાં ટ્રક કે બસને રોડ પર લગાવેલા ઈલેક્ટ્રિક વાયર દ્વારા તેમના પર લગાવેલા પેન્ટોગ્રાફથી ચાર્જ કરવામાં આવે છે.

સવાલ 2: ઈલેક્ટ્રિક હાઈવે પર ચાલતી વખતે કેવી રીતે ચાર્જ થશે વાહનો?
જવાબ:
ઇલેક્ટ્રિક હાઇવે પર વાહનોને ચાર્જ કરવા માટે બે પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે-

1. ઓવરહેડ પાવર લાઇનનો ઉપયોગ કરીને એટલે કે રોડ ઉપર સ્થાપિત ઇલેક્ટ્રિક વાયર.

2. રોડની અંદર પાવર લાઈન નાખવાથી એટલે કે ગ્રાઉન્ડ લેવલ પાવર સપ્લાય દ્વારા.

ઈલેક્ટ્રિક હાઈવે પર ચાલતાં વાહનોમાં એવા સેન્સર લગાવવામાં આવે છે, જ્યારે ઓવરહેડ વાયરની નજીક આવે છે, ત્યારે તે વાયરને જોડવા માટે વાહન પરના પેન્ટોગ્રાફને સક્રિય કરે છે. (પ્રતીકાત્મક ચિત્ર)
ઈલેક્ટ્રિક હાઈવે પર ચાલતાં વાહનોમાં એવા સેન્સર લગાવવામાં આવે છે, જ્યારે ઓવરહેડ વાયરની નજીક આવે છે, ત્યારે તે વાયરને જોડવા માટે વાહન પરના પેન્ટોગ્રાફને સક્રિય કરે છે. (પ્રતીકાત્મક ચિત્ર)

1. ઓવરહેડ પાવર લાઇન: આમાં, ઇલેક્ટ્રિક વાયર રસ્તા પર ઇન્સ્ટોલ કરવામાં આવે છે. જ્યારે હાઇબ્રિડ અથવા ઇલેક્ટ્રિક વાહનો આ વાયરની નીચેથી પસાર થાય છે, ત્યારે વાહનોની ઉપરના પેન્ટોગ્રાફ્સ આ વાયરના સંપર્કમાં આવે છે. જેના કારણે તે વાહનમાં વાયરથી કરંટ શરૂ થાય છે અને તેની બેટરી ચાર્જ થઈ જાય છે. જ્યાં સુધી વાહનો આ વાયરોના સંપર્કમાં રહે છે ત્યાં સુધી તેમની બેટરી ચાર્જ થાય છે.

ટ્રેનો અને ટ્રામ પણ ઓવરહેડ વાયરો પર લગાવેલા પેન્ટોગ્રાફ દ્વારા ચાર્જ મેળવીને આગળ વધે છે. આ તસવીર કોલકાતાની ટ્રામની છે. ભારતમાં ટ્રામ ફક્ત કોલકાતામાં જ ચાલે છે.
ટ્રેનો અને ટ્રામ પણ ઓવરહેડ વાયરો પર લગાવેલા પેન્ટોગ્રાફ દ્વારા ચાર્જ મેળવીને આગળ વધે છે. આ તસવીર કોલકાતાની ટ્રામની છે. ભારતમાં ટ્રામ ફક્ત કોલકાતામાં જ ચાલે છે.

2. ગ્રાઉન્ડ લેવલ પાવર સપ્લાયઃ આમાં રોડમાં ઇલેક્ટ્રિક કનેક્શન રોડની અંદર જ ફિટ કરવામાં આવે છે. આમાં, રસ્તાની નીચે આવી રેલ અથવા કોઇલ લગાવવામાં આવે છે, જેના દ્વારા વીજળીનો પ્રવાહ થઈ શકે છે. આ ટેક્નિકથી બે રીતે ચાર્જિંગ પણ થાય છે.

ઇલેક્ટ્રિક હાઇવે પરનાં વાહનો પણ ગ્રાઉન્ડ લેવલ પાવરથી ચાર્જ થાય છે. આ ટેક્નિકમાં પાવર સપ્લાય રોડની અંદરથી કરવામાં આવે છે. આ ટેક્નિકમાં વાહનોને કોઇલ દ્વારા અથવા વાયરલેસ ટેક્નોલોજી દ્વારા ચાર્જ કરવામાં આવે છે. (પ્રતીકાત્મક ચિત્ર)
ઇલેક્ટ્રિક હાઇવે પરનાં વાહનો પણ ગ્રાઉન્ડ લેવલ પાવરથી ચાર્જ થાય છે. આ ટેક્નિકમાં પાવર સપ્લાય રોડની અંદરથી કરવામાં આવે છે. આ ટેક્નિકમાં વાહનોને કોઇલ દ્વારા અથવા વાયરલેસ ટેક્નોલોજી દ્વારા ચાર્જ કરવામાં આવે છે. (પ્રતીકાત્મક ચિત્ર)
ઈલેક્ટ્રિક હાઈવે પરનાં વાહનોને પણ રોડ પર બનાવવામાં આવેલી પાવર સપ્લાય સિસ્ટમમાંથી વાયરલેસ ચાર્જિંગ દ્વારા ચાર્જ કરવામાં આવે છે. (પ્રતીકાત્મક ચિત્ર)
ઈલેક્ટ્રિક હાઈવે પરનાં વાહનોને પણ રોડ પર બનાવવામાં આવેલી પાવર સપ્લાય સિસ્ટમમાંથી વાયરલેસ ચાર્જિંગ દ્વારા ચાર્જ કરવામાં આવે છે. (પ્રતીકાત્મક ચિત્ર)

પ્રશ્ન 3: વિશ્વમાં ઇલેક્ટ્રિક હાઇવેનો સૌપ્રથમ ઉપયોગ ક્યાં થયો હતો?
જવાબ:
1990 અને 2010ની વચ્ચે ઘણી કંપનીઓએ ઇલેક્ટ્રિક રસ્તાઓ બનાવવાના પ્રોજેક્ટ્સ પર કામ કર્યું હતું.

  • દક્ષિણ કોરિયાએ સૌપ્રથમ 2013માં તેના શહેર ગુમીમાં બસો માટે 7.5 કિલોમીટર લાંબો ઇલેક્ટ્રિક માર્ગ બનાવ્યો હતો. આ રોડ પર ચાલતી બસોને વાયરલેસ ચાર્જિંગ સાધનોથી ચાર્જ કરવામાં આવતી હતી.
  • 2015માં, દક્ષિણ કોરિયાએ સેજોંગ શહેરમાં બસો માટે બીજો ઇલેક્ટ્રિક માર્ગ બનાવ્યો. 2016 માં, કોરિયાએ ગુમીમાં બસો માટે વધુ બે ઇલેક્ટ્રિક રૂટ શરૂ કર્યા.
  • સ્વિડને કાર, બસ અને ટ્રકની બેટરી ચાર્જ કરવા માટે 2018માં સ્ટોકહોમમાં વિશ્વનો પ્રથમ ઇલેક્ટ્રિફાઇડ રોડ રજૂ કર્યો હતો.
  • 2019માં જર્મનીએ ફ્રેન્કફર્ટ શહેરની નજીક વિશ્વનો પ્રથમ ઇલેક્ટ્રિક હાઇવે બનાવ્યો, જેના પર હાઇબ્રિડ ટ્રક રિચાર્જ કરી શકાય છે. લગભગ 10 કિમી લાંબો આ ઈલેક્ટ્રિક રોડ સિમેન્સ મોબિલિટી કંપની દ્વારા બનાવવામાં આવ્યો છે.
  • યુએસ, યુકે, જાપાન અને ફ્રાન્સ પણ ઇલેક્ટ્રિક હાઇવે અને ઇલેક્ટ્રિક રોડ બનાવવા પર કામ કરી રહ્યા છે.
  • ભારતમાં છેલ્લા ઘણા સમયથી ઇલેક્ટ્રિક હાઇવે પ્રોજેક્ટ પર કામ ચાલી રહ્યું છે. દેશનો પ્રથમ ઇલેક્ટ્રિક હાઇવે 2023માં કાર્યરત થવાની અપેક્ષા છે.
કેટલાક યુરોપીયન દેશોમાં રોડ ટ્રામ પણ રોડ ટ્રેકમાંથી ગ્રાઉન્ડ પાવર સપ્લાયનો ઉપયોગ કરે છે. 2006ના આ ફોટામાં, ફ્રેન્ચ શહેર બોર્ડેક્સમાં ગ્રાઉન્ડ પાવર સપ્લાયમાંથી ટ્રામ ચાલે છે.
કેટલાક યુરોપીયન દેશોમાં રોડ ટ્રામ પણ રોડ ટ્રેકમાંથી ગ્રાઉન્ડ પાવર સપ્લાયનો ઉપયોગ કરે છે. 2006ના આ ફોટામાં, ફ્રેન્ચ શહેર બોર્ડેક્સમાં ગ્રાઉન્ડ પાવર સપ્લાયમાંથી ટ્રામ ચાલે છે.
સ્વિડનમાં બનેલા વિશ્વના પ્રથમ ઇલેક્ટ્રિફાઇડ રોડમાં વાહનોને ગ્રાઉન્ડ પાવર સપ્લાય દ્વારા ચાર્જ કરવામાં આવે છે, એટલે કે રોડમાં સ્થાપિત ઇલેક્ટ્રિક સિસ્ટમ.
સ્વિડનમાં બનેલા વિશ્વના પ્રથમ ઇલેક્ટ્રિફાઇડ રોડમાં વાહનોને ગ્રાઉન્ડ પાવર સપ્લાય દ્વારા ચાર્જ કરવામાં આવે છે, એટલે કે રોડમાં સ્થાપિત ઇલેક્ટ્રિક સિસ્ટમ.
આ તસવીર સ્વિડનની છે, જ્યાં રોડનું વીજળીકરણ કરવામાં આવી રહ્યું છે. 2018માં સ્વિડનના સ્ટોકહોમમાં વિશ્વનો પ્રથમ ઇલેક્ટ્રિફાઇડ રોડ બનાવવામાં આવ્યો હતો.
આ તસવીર સ્વિડનની છે, જ્યાં રોડનું વીજળીકરણ કરવામાં આવી રહ્યું છે. 2018માં સ્વિડનના સ્ટોકહોમમાં વિશ્વનો પ્રથમ ઇલેક્ટ્રિફાઇડ રોડ બનાવવામાં આવ્યો હતો.

સવાલ 4: ભારતમાં ક્યારથી અને ક્યાં શરૂ થશે ઈલેક્ટ્રિક હાઈવે?
જવાબ:
ભારતમાં ઈલેક્ટ્રિક હાઈવે બનાવવાની યોજના 2016માં શરૂ થઈ હતી. પરિવહન મંત્રી નીતિન ગડકરીએ કહ્યું હતું કે, જલદી ભારતમાં સ્વિડન જેવો ઈલેક્ટ્રિક હાઈવે હશે.

ભારતે દુનિયાનો સૌથી લાંબો ઈલેક્ટ્રિક હાઈવે નિર્માણ કરવા અટલ હરિત વિદ્યુત રાષ્ટ્રીય મહામાર્ગ એટલે કે AHVRM નામની યોજના શરૂ કરી છે. જે અંતર્ગત સૌથી પહેલા દિલ્હી-જયપુર એક્સપ્રેસવે અને દિલ્હી-આગ્રા યમુના એક્સપ્રેસવેને ઈલેક્ટ્રિક બનાવાનો પ્રોજેક્ટ ચાલુ છે.

270 કિલોમીટર લાંબા દિલ્હી-જયપુર એક્સપ્રેસવેને ઇલેક્ટ્રિક હાઇવેમાં રૂપાંતરિત કરવાની ટ્રાયલ 9 સપ્ટેમ્બરથી 9 ઓક્ટોબર સુધી ચાલશે.
270 કિલોમીટર લાંબા દિલ્હી-જયપુર એક્સપ્રેસવેને ઇલેક્ટ્રિક હાઇવેમાં રૂપાંતરિત કરવાની ટ્રાયલ 9 સપ્ટેમ્બરથી 9 ઓક્ટોબર સુધી ચાલશે.

યમુના એક્સપ્રેસવે પર ઈલેક્ટ્રિક હાઈવેનો ટ્રાયલ ડિસેમ્બર 2020માં થઈ ચૂક્યો છે. દિલ્હી-જયપુર હાઈવેને ઈલેક્ટ્રિક હાઈવે બનાવાની ટ્રાયલ 9 સપ્ટેમ્બર 2022એ શરૂ થઈ ચૂકી છે, જે એક મહિના સુધી ચાલશે.

દિલ્હી-મુંબઈ એક્સપ્રેસવે પરનો ઈલેક્ટ્રિક હાઈવે 2-3 વર્ષમાં એટલે કે 2024 અથવા 2025 સુધીમાં પૂરો થવાની સંભાવના છે.
દિલ્હી-મુંબઈ એક્સપ્રેસવે પરનો ઈલેક્ટ્રિક હાઈવે 2-3 વર્ષમાં એટલે કે 2024 અથવા 2025 સુધીમાં પૂરો થવાની સંભાવના છે.

દિલ્હી-જયપુર હાઇવે અને દિલ્હી-આગ્રા યમુના એક્સપ્રેસવે સહિત લગભગ 500 કિમી ઇલેક્ટ્રિક હાઇવે માર્ચ 2023 સુધીમાં કાર્યરત થવાની અપેક્ષા છે. આ દેશનો પ્રથમ અને વિશ્વનો સૌથી લાંબો ઇલેક્ટ્રિક હાઇવે હશે. હાલમાં વિશ્વનો સૌથી લાંબો ઇલેક્ટ્રિક હાઇવે બર્લિનમાં છે, જેની લંબાઈ 109 કિમી છે.

સવાલ 5: ઈલેક્ટ્રિક હાઈવે બનાવાના ફાયદા શું છે?
જવાબ:
ઈલેક્ટ્રિક હાઈવેને બે કારણોસર ભાવિ-પરિવર્તક તરીકે જોવામાં આવે છે. પ્રથમ - આ વાહનોને અશ્મિમુક્ત એટલે કે પેટ્રોલ અને ડીઝલ વિના ચલાવવાની મંજૂરી આપશે. બીજું- આના કારણે વાયુ પ્રદૂષણ શૂન્ય થઈ જાય છે. સમગ્ર વિશ્વ માટે પ્રદૂષણ એક ગંભીર સમસ્યા છે.

પરિવહન મંત્રાલયના જણાવ્યા મુજબ, ઈલેક્ટ્રિક હાઈવે બનતા દર વર્ષે દેશમાં 32 લાખ કરોડ લિટર પેટ્રોલ-ડીઝલની બચત થશે. ઉપરાંત, આનાથી દર વર્ષે દેશના લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચમાં લગભગ રૂ. 1 લાખ કરોડનો ઘટાડો થશે.

પરિવહન મંત્રી નીતિન ગડકરીનું કહેવું છે કે સરકાર ઈલેક્ટ્રિક હાઈવે બનાવવા પાછળ 2.5 લાખ કરોડનો ખર્ચ કરી રહી છે. સરકારનું માનવું છે કે દેશમાં ઈલેક્ટ્રિક વાહનોનું માર્કેટ ઝડપથી આગળ વધશે. ઇલેક્ટ્રિક હાઇવે દેશમાં 26 ગ્રીનફિલ્ડ એક્સપ્રેસવે બનાવવાની સરકારની યોજનાનો એક ભાગ છે. ગડકરીનું કહેવું છે કે સરકાર ગ્રીનફિલ્ડ એક્સપ્રેસ વે હેઠળ દેશભરના હાઈવે પર લગભગ 30 મિલિયન વૃક્ષો વાવવાની યોજના ધરાવે છે.

અન્ય સમાચારો પણ છે...