સૂરજ પાછળ છુપાયો ગ્રહોનો હત્યારો એસ્ટેરોઇડ:ધરતી માટે સૌથી મોટું જોખમ, અથડાશે તો ડાઇનાસોરની જેમ ખતમ થઈ જશે પ્રજાતિઓ

એક મહિનો પહેલાલેખક: નીરજ સિંહ
  • કૉપી લિંક

1.5 કિમી પહોળો એસ્ટેરોઇડ પૃથ્વીના માર્ગમાં આવવાનો છે. એ એટલો ખતરનાક છે કે એની ટક્કર પૃથ્વી પરના જીવનનો અંત લાવી શકે છે. હાલમાં એ સૂર્યની પાછળ છુપાયેલો છે. છેલ્લાં 8 વર્ષમાં વૈજ્ઞાનિકોની નજરે પડેલા એસ્ટેરોઈડમાં આ સૌથી મોટો અને સૌથી ખતરનાક એસ્ટેરોઇડ છે. એટલા જ માટે એને પ્લેનેટ કિલર કહેવામાં આવી રહ્યો છે. એનું વૈજ્ઞાનિક નામ 2022 AP7 છે. ભાસ્કર એક્સપ્લેનરમાં જાણો આને લગતા દરેક સવાલના જવાબ...

પ્રશ્ન-1: ઉલ્કાપિંડ અથવા લઘુગ્રહ શું છે?

જવાબ: એસ્ટેરોઇડ એ ગ્રહોની જેમ સૂર્યની આસપાસ ફરતા ખડકો છે. જોકે તેઓ ગ્રહો કરતાં ઘણા નાના છે. આને પ્લેનેટોઇડ્સ અથવા નાના ગ્રહો પણ કહેવામાં આવે છે. એસ્ટેરોઇડ કેટલીકવાર ગ્રહોના ગુરુત્વાકર્ષણ દ્વારા તેમના ચંદ્ર બની જાય છે અને તેમની પરિભ્રમણ કરવાનું શરૂ કરે છે. ગુરુના કેટલાક ચંદ્રની જેમ.

અમેરિકન સ્પેસ એજન્સી નાસાના જણાવ્યા અનુસાર, આપણા સૌરમંડળની રચના દરમિયાન એસ્ટેરોઇડની રચના થઈ હતી. એમનું કદ એટલું નાનું છે કે તેમના પર ગુરુત્વાકર્ષણ ખૂબ ઓછું છે. આ કારણોસર ન તો એમનો આકાર ગોળ છે અને ન તો એમના પર કોઈ વાતાવરણ છે. કોઈ બે એસ્ટેરોઇડ સરખા નથી. અત્યારસુધીમાં લાખો એસ્ટેરોઇડ શોધી કાઢવામાં આવ્યા છે, જેનું કદ સેંકડો કિલોમીટરથી માંડીને થોડા મીટર સુધીનું છે.

વૈજ્ઞાનિકોએ અત્યારસુધીમાં 10 લાખથી વધુ લઘુગ્રહોની ઓળખ કરી છે.
વૈજ્ઞાનિકોએ અત્યારસુધીમાં 10 લાખથી વધુ લઘુગ્રહોની ઓળખ કરી છે.

પ્રશ્ન-2: તેઓ પૃથ્વી માટે આટલા જોખમી કેમ છે?

જવાબ: બધા એસ્ટેરોઇડ પૃથ્વી માટે જોખમી નથી, કારણ કે આ તમામ એસ્ટેરોઇડ પૃથ્વી પર જવાના નથી. વૈજ્ઞાનિકોના મતે પૃથ્વીની આસપાસ વિવિધ કદના લગભગ 30,000 એસ્ટેરોઇડ છે.
એમાંથી એક કિલોમીટરથી વધુ વ્યાસ ધરાવતા 850 થી વધુ એસ્ટેરોઇડ્સ છે. આ બધાને પૃથ્વીની નજીકના પદાર્થો કહેવામાં આવે છે. આમાંથી કોઈપણ આગામી 100 વર્ષમાં પૃથ્વી પર ટકરાય એવી સંભાવના નથી. આવી સ્થિતિમાં જો અચાનક આવા એસ્ટેરોઇડની શોધ થાય છે, તો એ એના કદ અનુસાર જોખમી હશે.

પ્રશ્ન-3: શું આ પહેલાં પણ પૃથ્વીને ટક્કર મારી છે?

જવાબ: મોટા ભાગના એસ્ટેરોઇડ ખૂબ નાના હોય છે અને એ પૃથ્વી સાથે અથડાતાં જ એમના ઘર્ષણથી નાશ પામે છે અને આપણે એમના વિશે જાણતા પણ નથી, પરંતુ કેટલાક એવા પણ છે, જેના પડવાથી અનેક મોટા ખાડાઓ બની ગયા છે.

એવું માનવામાં આવે છે કે લાખો વર્ષ પહેલાં એસ્ટેરોઇડ એટલે કે લઘુગ્રહોની ટક્કરથી પૃથ્વી પરથી ડાઇનાસોરનો નાશ થયો હતો, એટલે કે વિશાળ એસ્ટેરોઇડની અથડામણને કારણે વિશાળ ડાઇનાસોર અદૃશ્ય થઈ શકે છે તો પછી બીજી અથડામણ પૃથ્વી પરના જીવનને પણ નષ્ટ કરી શકે છે.

મહારાષ્ટ્રઃ એસ્ટેરોઇડ પડવાને કારણે લોનાર તળાવ બન્યું
મહારાષ્ટ્રના બુલઢાણા જિલ્લામાં 5.70 લાખ વર્ષ પહેલાં લઘુગ્રહના પતનને કારણે 490 ફૂટ ઊંડો ખાડો રચાયો હતો. એ લોનાર ક્રેટર તરીકે ઓળખાય છે. એ 1.13 સ્ક્વેર કિલોમીટરના વિસ્તારમાં ફેલાયેલું છે. હવે અહીં એક સરોવર બની ગયું છે, જેનું નામ લોનાર તળાવ છે.

મહારાષ્ટ્રના બુલઢાણા જિલ્લામાં લઘુગ્રહના પતનને કારણે લોનાર તળાવની રચના થઈ હતી.
મહારાષ્ટ્રના બુલઢાણા જિલ્લામાં લઘુગ્રહના પતનને કારણે લોનાર તળાવની રચના થઈ હતી.

રશિયા: તુંગુસ્કામાં 8 કરોડ વૃક્ષો નાશ પામ્યાં
30 જૂન, 1908ના રોજ સાઇબેરિયાના તુંગુસ્કામાં એક એસ્ટેરોઇડ પૃથ્વી સાથે અથડાતાં પહેલાં બળી ગયો, જેને કારણે લગભગ 100 મીટરનો અગનગોળો રચાયો હતો. એની ઝપટમાં આવવાથી આઠ કરોડ વૃક્ષનો નાશ થયો હતો.

સાઇબેરિયાના તુંગુસ્કામાં 1908માં એસ્ટેરોઇડ હિટ થયા બાદ વૃક્ષો નાશ પામ્યાં.
સાઇબેરિયાના તુંગુસ્કામાં 1908માં એસ્ટેરોઇડ હિટ થયા બાદ વૃક્ષો નાશ પામ્યાં.

રશિયા: ચેલ્યાબિન્સ્કમાં એસ્ટેરોઇડ શોક વેવથી 1 લાખ બારીના કાચ તૂટી ગયા હતા

15 ફેબ્રુઆરી 2013ના રોજ રશિયાના ચેલ્યાબિન્સ્કમાં એક એસ્ટેરોઇડ અથડાયો. જોકે એ પૃથ્વીથી 24 કિલોમીટર પહેલાં નાશ પામ્યો હતો. 5 માળની ઈમારત જેટલો મોટો (આશરે 60 મીટર) એસ્ટેરોઈડ 550-કિલોટન વિસ્ફોટ જેટલો મોટો શોક વેવ પેદા કરે છે. આ દરમિયાન એક લાખ બારીના કાચ તૂટી ગયા હતા. આ દરમિયાન એક હજારથી વધુ લોકો ઘાયલ થયા હતા. જ્યારે અમેરિકાએ હિરોશિમામાં જે પરમાણુ બોમ્બ ફેંક્યો હતો એ 15 કિલોટનનો હતો. એટલે કે ચેલ્યાબિન્સ્ક સાથે અથડાયેલો એસ્ટેરોઇડ હિરોશિમા કરતાં 36 ગણો વધુ શક્તિશાળી હતો.

15 ફેબ્રુઆરી, 2013ના રોજ રશિયાના ચેલ્યાબિન્સ્કમાં પૃથ્વી તરફ આગળ વધી રહેલો એસ્ટેરોઇડ.
15 ફેબ્રુઆરી, 2013ના રોજ રશિયાના ચેલ્યાબિન્સ્કમાં પૃથ્વી તરફ આગળ વધી રહેલો એસ્ટેરોઇડ.

પ્રશ્ન-4: વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા હવે કયા એસ્ટેરોઇડની શોધ કરવામાં આવી છે?

જવાબ: ઘણા દેશોના વૈજ્ઞાનિકોની ટીમે સૂર્યની પાછળ છુપાયેલા 3 એસ્ટેરોઇડ શોધી કાઢ્યા છે. આમાંથી એક પ્લેનેટ કિલર છે. એ અવકાશના એ ક્ષેત્રમાં છે, જ્યાં સૂર્ય ખૂબ તેજસ્વી રીતે ચમકે છે. આ કારણસર ત્યાં કંઈપણ જોવાનું મુશ્કેલ છે.

આ પ્લેનેટ કિલર એસ્ટેરોઇડને લેટિન અમેરિકન દેશ ચિલીમાં વિક્ટર એમ બ્લેન્કો ટેલિસ્કોપમાં ડાર્ક મેટરના અભ્યાસ માટે ઉપયોગમાં લેવાતાં હાઇટેક સાધનોની મદદથી જોવામાં આવ્યો હતો. આ જોવા માટે વૈજ્ઞાનિકોને દરરોજ સૂર્યાસ્ત સમયે માત્ર 2થી 10 મિનિટનો સમય મળતો હતો. ફક્ત આ સમય દરમિયાન સૂર્યપ્રકાશ ખૂબ જ ઓછો રહેતો હતો.

અમેરિકન સંશોધન જૂથ NOIRLab, જે ઘણી વેધશાળાઓનું સંચાલન કરે છે, તેણે કહ્યું હતું કે આ એસ્ટેરોઇડ છેલ્લાં 8 વર્ષમાં શોધાયેલો સૌથી મોટો ખડકાળ પદાર્થ છે, જે તદ્દન ખતરનાક છે. આ સંશોધન 31 ઓક્ટોબરે ધ એસ્ટ્રોનોમિકલ જર્નલમાં પ્રકાશિત થયું હતું.

પ્રશ્ન-5: નવા એસ્ટેરોઇડને પ્લેનેટ કિલર કેમ કહેવામાં આવે છે?

જવાબ: વોશિંગ્ટનમાં કાર્નેગી ઇન્સ્ટિટ્યૂશન ફોર સાયન્સના અવકાશ વૈજ્ઞાનિક સ્કોટ શેપર્ડ આ સંશોધનના મુખ્ય લેખક છે. શેપર્ડ કહે છે કે 2022 AP7નો માર્ગ પૃથ્વીની ભ્રમણકક્ષામાંથી પસાર થાય છે, જે એને ખતરનાક કિલર એસ્ટેરોઇડ બનાવે છે.

પ્રશ્ન-6: શું આ લઘુગ્રહ પૃથ્વી સાથે અથડાશે?

જવાબ: સ્કોટ શેપર્ડ કહે છે કે પૃથ્વી સાથે અથડાવાનો ભય આગામી સદી સુધી રહેશે, જેમ કે એ આગામી સદી સુધીમાં ટકરાય એવી શક્યતા છે, પરંતુ શેપર્ડ કહે છે કે ઘણા ગ્રહોનું ગુરુત્વાકર્ષણ સ્થિતિ બગાડી શકે છે અને આવા એસ્ટેરોઇડનો માર્ગ બદલી શકે છે, જેમ કે લાંબા ગાળાની સુરક્ષાની ખાતરી આપી શકાતી નથી.

પ્રશ્ન 7: જો એ પૃથ્વી સાથે અથડાય તો શું થશે?

જવાબ: અવકાશયાત્રી સ્કોટ શેપર્ડ કહે છે કે જો આ લઘુગ્રહ પૃથ્વી સાથે અથડાશે તો એનાં વિનાશક પરિણામો આવશે. શેપર્ડ સમજાવે છે કે એસ્ટેરોઇડની અથડામણને કારણે એટલી બધી ધૂળ હશે કે સૂર્યપ્રકાશ પૃથ્વી સુધી નહીં પહોંચે. ધીરે ધીરે પૃથ્વી એટલી ઠંડી થઈ જશે કે જીવન બચાવવું મુશ્કેલ થઈ જશે.

પ્રશ્ન 8: શું એસ્ટેરોઇડને પૃથ્વી સાથે અથડાતાં અટકાવી શકાય?

જવાબ: હા, જો આપણે એસ્ટેરોઇડને અગાઉથી શોધી કાઢીએ તો એનાથી બચવા માટે થોડો સમય મળી શકે છે. આવા એસ્ટેરોઇડને ટાળવા માટે એની તરફ અવકાશયાન મોકલી શકાય છે, જે એની સાથે અથડાય છે અને અવકાશમાં જ એને સમાપ્ત કરી દે છે અથવા એનો માર્ગ બદલે છે. જો સમય ઓછો હોય તો આ લઘુગ્રહ પર બોમ્બ પણ ફેંકવામાં આવી શકે છે.

સપ્ટેમ્બર 2022ના અંતમાં એક પ્રયોગ તરીકે નાસાએ તેના યાન DART એટલે કે ડબલ એસ્ટેરોઇડ રિડાયરેક્શન ટેસ્ટ સાથે એસ્ટેરોઇડને ટક્કર આપી. આ અથડામણને પ્લેનેટરી ડિફેન્સ ટેસ્ટ નામ આપવામાં આવ્યું હતું. આ દ્વારા વૈજ્ઞાનિકો એ ચકાસવા માગતા હતા કે ભવિષ્યમાં પૃથ્વી માટે ખતરો બની શકે તેવા એસ્ટેરોઇડનો માર્ગ કેવી રીતે બદલી શકાય છે. પ્રયોગ મહદંશે સફળ રહ્યો હતો.

આ રીતે ડાર્ટ ડિમોર્ફસ એસ્ટેરોઇડ સાથે અથડાયું.
આ રીતે ડાર્ટ ડિમોર્ફસ એસ્ટેરોઇડ સાથે અથડાયું.

સમાચાર વાંચ્યા પછી ચાલો... આ પોલમાં ભાગ લઈએ...

અન્ય સમાચારો પણ છે...