• Gujarati News
  • Dvb original
  • Explainer
  • The Supreme Court Said The Creamy Layer Cannot Be Determined By Family Income Alone; What Is The Creamy Layer In OBC Reservation? How Is That Determined?

ભાસ્કર એક્સપ્લેનર:સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું- માત્ર પરિવારની કમાણીથી નક્કી ન થઈ શકે ક્રિમી લેયર; શું છે OBC રિઝર્વેશનમાં ક્રિમી લેયર? એ કેવી રીતે નક્કી થાય છે?

2 મહિનો પહેલાલેખક: રવીન્દ્ર ભજની
  • કૉપી લિંક

સુપ્રીમ કોર્ટે મંગળવારે હરિયાણા સરકારના 17 ઓગસ્ટ 2016ના રોજ જારી કરાયેલા એ નોટિફિકેશનને રદ કરવામાં આવ્યું, જેમાં પછાત વર્ગ (OBC) માટે ક્રિમી લેયર નક્કી કરવામાં આવ્યું હતું. આ અંગે કોર્ટે કહ્યું છે કે માત્ર પરિવારની આવકને ક્રિમી લેયર નક્કી કરવાનો આધાર માની ન શકાય.

સુપ્રીમ કોર્ટના અનુસાર હરિયાણા સરકારે આર્થિક પરિસ્થિતિના આધારે પછાત વર્ગ માટે ક્રિમી લેયર નક્કી કરવામાં ગંભીર ભૂલ કરી છે. રાજ્ય સરકારને ત્રણ મહિનામાં નવું નોટિફિકેશન જારી કરીને ભૂલ સુધારવા કહેવામાં આવ્યું છે. જેથી OBC ક્વોટામાં રિઝર્વેશન માટે આર્થિકની સાથે સાથે અન્ય આધાર પણ નક્કી કરી શકાય.

સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણય પછી OBC રિઝર્વેશનનું ક્રિમી લેયર ફરી ચર્ચામાં આવ્યું છે. આ જ મહિને સંસદના સત્ર દરમિયાન પણ OBC રિઝર્વેશનના ક્રિમી લેયરનો મુદ્દો ઉઠ્યો હતો. આખરે શું હોય છે ક્રિમી લેયર? સુપ્રીમ કોર્ટે જે કહ્યું છે, તેનો મતલબ શું છે?

સૌપ્રથમ સમજો કે આ મામલો શું છે?

  • હરિયાણા સરકારના 2016ના નોટિફિકેશનમાં શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં એડમિશન અને સરકારી નોકરીઓમાં ભરતી માટે OBC માટે ક્રિમી લેયર નક્કી કરવામાં આવ્યું હતું. કહેવાયું હતું કે OBCના જે પરિવારોની વાર્ષિક આવક 3 લાખ રૂપિયાથી ઓછી છે, તેમને પ્રથમ રિઝર્વેશન આપવામાં આવશે. તેના પછી પણ જો સીટો રહી જાય છે તો 3થી 6 લાખ રૂપિયાની વાર્ષિક આવકવાળાઓને અનામતનો લાભ આપવામાં આવશે. જે લોકો વાર્ષિક 6 લાખ રૂપિયાથી વધુ કમાય છે, તેમને ક્રિમી લેયરમાં રખાશે.
  • સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે નોન-ક્રિમી લેયરમાં વાર્ષિક આવકના આધારે બે સ્લેબ (3 લાખ સુધી અને 3થી 6 લાખ સુધી) બનાવવું ગેરબંધારણીય છે. 1992ના ઈન્દિરા સાહની વિ. ભારત સરકારના નિર્ણયનો હવાલો આપતા સુપ્રીમ કોર્ટે એમ પણ કહ્યું કે પછાત વર્ગના જે લોકો IAS, IPS કે અન્ય ઓલ ઈન્ડિયા સર્વિસિઝમાં સેવારત છે કે જે બીજાઓને રોજગારી આપવાની સ્થિતિમાં છે, કે જેમની એગ્રીકલ્ચરલ ઈનકમ વધુ છે કે જેમને સંપત્તિથી આવક થાય છે, તેમને રિઝર્વેશના લાભની જરૂર નથી. તેમને પછાત વર્ગમાંથી બહાર રાખવા જોઈએ.

ક્રિમી લેયર શું છે?

  • આ એક આર્થિક અને સામાજિક સીમા છે, જેના અંતર્ગત OBC રિઝર્વેશનના લાભ લાગુ થાય છે. સરકારી નોકરીઓ અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં OBC માટે 27% ક્વોટા રિઝર્વ છે. જે ક્રિમી લેયરમાં આવે છે, તેમને ક્વોટા અંતર્ગત લાભ મળતા નથી.
  • બીજા પછાત વર્ગ આયોગ (મંડળ પંચ)ની ભલામણોના આધારે સરકારે 13 ઓગસ્ટ 1990ના રોજ સામાજિક અને આર્થિક રીતે પછાત વર્ગો માટે સરકારી નોકરીઓમાં 27% રિઝર્વેશનની જોગવાઈ કરી હતી. સુપ્રીમ કોર્ટમાં તેને પડકારવામાં આવી. તેના પર 16 નવેમ્બર 1992માં સુપ્રીમ કોર્ટે (ઈન્દિરા સાહની કેસ) OBC માટે 27 % અનામત યથાવત્ રાખ્યું અને ક્રિમી લેયરને રિઝર્વેશનના ક્વોટાથી બહાર રાખ્યું.

આ ક્રિમી લેયર કેવી રીતે નક્કી થાય છે?

  • ઈન્દિરા સાહની કેસમાં આવેલા નિર્ણય અંતર્ગત જસ્ટિસ (રિટાયર્ડ) આરએન પ્રસાદની અધ્યક્ષતાવાળી એક્સપર્ટ કમિટી બનાવાઈ હતી. તેને જ ક્રિમી લેયરની પરિભાષા નક્કી કરવાની હતી. 8 સપ્ટેમ્બર 1993ના રોજ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ પર્સોનેલ એન્ડ ટ્રેનિંગ (DoPT)એ કેટલીક કેટેગરીના લોકોની યાદી બનાવી, જેના બાળકો OBC રિઝર્વેશનનો લાભ ઉઠાવી શકતા નથી.
  • જેઓ સરકારમાં નથી, તેમના માટે 8 લાખ રૂપિયા વર્ષે આવકની મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે. સરકારી કર્મચારીઓના બાળકો માટે ક્રિમી લેયર તરીકે તેમની રેન્ક અને હેસિયતને રાખવામાં આવ્યો. તેમની વાર્ષિક કમાણીને નહીં. ઉદાહરણ માટે એ વ્યક્તિ OBC રિઝર્વેશનનો લાભ નહીં ઉઠાવી શકે, જેના માતા કે પિતા બંધારણીય પદ પર છે; માતા કે પિતા ગ્રૂપ-એમાં સીધી ભરતીથી આવ્યા હોય; કે માતા અને પિતા બંને ગ્રૂપ-બીના અધિકારી હોય.
  • જો માતા કે પિતા 40 વર્ષથી ઓછી વયમાં પ્રમોશન માટે ગ્રૂપ એના અધિકારી બનેલા હોય તો તેમના બાળકો પણ ક્રિમી લેયરમાં રહેશે. આ રીતે આર્મીમાં કર્નલ કે તેનાથી ઊંચી રેન્કવાળા અધિકારી અને નેવી તથા એરફોર્સમાં સમાન રેન્કવાળા અધિકારીઓના બાળકોને પણ ક્રિમી લેયરમાં રાખવામાં આવશે.
  • તેના ઉપરાંત પણ અન્ય અનેક શરતો રખાઈ છે. DoPT તરફથી 14 ઓક્ટોબર 2004ના રોજ જારી સ્પષ્ટીકરણ અનુસાર ક્રિમી લેયરને નક્કી કરતી વખતે વેતન અને કૃષિ જમીનથી થયેલી આવકને જોડવામાં આવતી નથી.

શું ક્રિમી લેયરમાં કોઈ ફેરફાર થઈ રહ્યા છે?

  • સંસદના ચોમાસુ સત્રમાં આ મુદ્દો ઉછળ્યો હતો. લોકસભામાં 8 સાંસદો (સાત ભાજપાના અને એક કોંગ્રેસના)એ ક્રિમી લેયરમાં ફેરફારના વિલંબિત પ્રસ્તાવનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો હતો. તેના જવાબમાં 20 જુલાઈએ સામાજિક ન્યાય અને સશક્તીકરણ રાજ્યમંત્રી પ્રતિમા ભૌમિકે કહ્યું હતું કે સરકાર તેના પર વિચાર કરી રહી છે.
  • રાજ્યસભામાં ત્રણ સાંસદો ( 2 સપા અને એક કોંગ્રેસના)એ પુછ્યું હતું કે માત્ર OBC ઉમેદવારો માટે સરકારી નોકરીઓમાં ક્રિમી લેયરની જોગવાઈ શું ઉચિત છે? તેના પર 22 જુલાઈએ કેન્દ્રીય રાજ્યમંત્રી જિતેન્દ્ર સિંહે ઈન્દિરા સાહની કેસનો હવાલો આપતા તેને જસ્ટિફાઈ કર્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે 2015થી 2019 વચ્ચે IAS માટે પસંદ કરાયેલા 63 ઉમેદવારોની ભરતી ન કરાઈ કેમકે તેઓ ક્રિમી લેયરમાં આવી રહ્યા હતા.

શું ક્રિમી લેયરમાં અત્યાર સુધીમાં કોઈ ફેરફાર થયા છે?

  • આવક મર્યાદાને છોડીને નહીં, ક્રિમી લેયરની હાલની પરિભાષા એ જ છે જે DoPTએ 8 સપ્ટેમ્બર 1993ના નોટિફિકેશનમાં આપી હતી. આના વિશે 14 ઓક્ટોબર 2004ના રોજ તેમણે એક સ્પષ્ટીકરણ પણ જારી કર્યુ હતું. માર્ચમાં સંસદમાં અપાયેલી જાણકારી અનુસાર ક્રિમી લેયરની પરિભાષાને લઈે અન્ય કોઈ આદેશ જારી થયો નથી.
  • આવક મર્યાદાને લઈને ફેરફાર જરૂર થયા છે. દર ત્રણ વર્ષણાં DoPT તેમાં ફેરફાર કરે છે. 8 સપ્ટેમ્બર 1993ના રોજ એ 1 લાખ રૂપિયા પ્રતિ વર્ષ હતી. જેમાં પ્રથમવાર ફેરફાર 9 માર્ચ 2004ના રોજ થયો અને તેને 2.5 લાખ રૂપિયા પ્રતિ વર્ષ કરવામાં આવ્યો. તેના પછી ઓક્ટોબર 2008 (4.5 લાખ), મે 2013 (6 લાખ) અને સપ્ટેમ્બર 2017( 8 લાખ)માં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો. તેના પછીથી અત્યાર સુધી કોઈ રિવિઝન થયું નથી.

ક્રિમી લેયરના પ્રસ્તાવિત ફેરફાર અંગે શું વિવાદ છે?

  • DoPTના પૂર્વ સેક્રેટરી બી પી શર્માની સમિતિને 8 સપ્ટેમ્બર 1993ના નોટિફિકેશની સમીક્ષા કરવાની જવાબદારી અપાઈ હતી. તેની ભલામણના આધારે જ સામાજિક ન્યાય અને સશક્તીકરણ મંત્રાલયે રાષ્ટ્રીય પછાત વર્ગ આયોગને ડ્રાફ્ટ કેબિનેટ નોટ મોકલી હતી.
  • સંસદીય સમિતિએ ક્રિમી લેયરની વાર્ષિક આવક મર્યાદાને વધારીને 15 લાખ રૂપિયા કરવાની ભલામણ કરી હતી. સરકાર 12 લાખ રૂપિયાની મર્યાદાને સ્વીકારી ચૂકી છે પરંતુ તે કૃષિ આવકને પણ ગ્રોસ ઈનકમમાં જોડવા માગે છે. આના પર સાંસદોનો વિરોધ છે.
અન્ય સમાચારો પણ છે...