CM માનને નશામાં હોવાથી વિમાનમાંથી ઉતારી દેવાયા:દારૂ પીને પ્રવાસ કરનારાઓને રોકી શકે છે એરલાઇન્સ; 6 સવાલમાં સમગ્ર ગાઇડલાઇન્સ

3 દિવસ પહેલાલેખક: નીરજ સિંહ
  • કૉપી લિંક

17મી સપ્ટેમ્બર 2022ની વાત છે. પંજાબના સીએમ ભગવંત માન જર્મનીના ફ્રેન્કફર્ટથી દિલ્હી પરત ફરી રહ્યા હતા. એવો દાવો કરવામાં આવે છે કે તેમને ફ્રેન્કફર્ટ એરપોર્ટ પર લુફ્થાન્સા એરલાઇન્સના પ્લેનમાંથી ઉતારી દેવામાં આવ્યા હતા. તેઓ નશામાં હતા તેથી એરલાઈન્સે આવો નિર્ણય લીધો. બીજી તરફ AAPએ આ આરોપોને નકારી કાઢ્યા છે. 20 સપ્ટેમ્બરે ભારતના નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલયે આ મામલે તપાસના આદેશ આપ્યા છે.

ભાસ્કર એક્સપ્લેનરમાં જાણશો કે શું એરલાઈન્સ પેસેન્જર્સ પ્લેનમાં દારૂ પીએ તો તેમને મુસાફરી કરતા રોકી શકે છે, હવાઈ મુસાફરીમાં મુસાફરોના વર્તન અંગેના નિયમો શું છે...

પ્રશ્ન-1: દારૂ પીવાના અને ખરાબ વર્તન અંગેના નિયમો શું છે?

જવાબ: ડિરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ સિવિલ એવિએશન (DGCA) સરકારની એક નિયમનકારી સંસ્થા છે, જે નાગરિક ઉડ્ડયનનું નિયમન કરે છે. તે મુખ્યત્વે એરક્રાફ્ટ અકસ્માતો અને અન્ય ઘટનાઓની તપાસ કરે છે.

ભારતીય એરક્રાફ્ટ રુલ્સ, 1937ની 22, 23 અને 29ની જોગવાઈઓ હેઠળ ડીજીસીએ વિમાનમાં હોબાળો મચાવવા, વધુ દારૂ પીવા કે ગાળાગાળી કરવા પર મુસાફરોને સફર કરતા રોકી શકે છે અને તેમને વિમાનમાંથી ઉતારી શકે છે.

જોગવાઈ 22 જણાવે છે કે ક્રૂ-મેમ્બર પર હુમલો કરવો અથવા ધમકી આપવી, પછી ભલે તે શારીરિક અથવા મૌખિક હોય તે ક્રૂ-મેમ્બરની ફરજોમાં દખલ ગણાશે. આમ કરવાથી પેસેન્જરને વિમાનમાં ચઢતા અટકાવી શકાય છે. એરક્રાફ્ટમાં સલામતીનાં પગલાંનું પાલન કરવાનો ઇનકાર પણ આ શ્રેણીમાં આવે છે.

જોગવાઈ 23 જણાવે છે કે જે મુસાફર આલ્કોહોલ અથવા ડ્રગ્સના પ્રભાવ હેઠળ હોય તે પ્લેન અથવા કોઈપણ વ્યક્તિની સુરક્ષાને જોખમમાં મૂકે છે તો તેને નીચે ઉતારી શકાય છે.

પ્રશ્ન-2: શું આ નિયમો વિદેશમાં પણ લાગુ પડશે?

જવાબ: આ નિયમો ભારતમાં આવનારી તમામ આંતરરાષ્ટ્રીય ફ્લાઈટ્સ પર લાગુ થશે. જો ઘટના વિદેશમાં બની હોય અને એરલાઇન્સ પણ વિદેશી હોય તો આ નિયમો લાગુ નહીં થાય.

પ્રશ્ન-3: પ્લેનમાં દારૂના નશામાં હોબાળો મચાવવાના કિસ્સામાં કોણ કાર્યવાહી કરે છે?

જવાબ: સુપ્રીમ કોર્ટના વરિષ્ઠ વકીલ વિરાગ ગુપ્તા કહે છે કે આવા કેસમાં કાર્યવાહી સ્થળ અનુસાર નક્કી કરવામાં આવે છે. જેમકે...

  • એરપોર્ટની ઘટના સમયે સંબંધિત પોલીસ સ્ટેશન અથવા જવાબદાર સુરક્ષા એજન્સી.
  • એરપોર્ટ પર પાર્ક કરેલા એરક્રાફ્ટ પર ડી.જી.સી.એ
  • સંબંધિત દેશના કાયદાના આધારે દેશના એરસ્પેસની અંદર

જો 12 નોટિકલ માઈલથી આગળ આંતરરાષ્ટ્રીય અવકાશમાં વિમાન હોય, તો ઘણા દેશોના કાયદા લાગુ થઈ શકે છે.

  • જ્યાં એરક્રાફ્ટ રજિસ્ટર્ડ છે
  • જ્યાં પ્લેન જઈ રહ્યું છે
  • પીડિત વ્યક્તિ જે દેશની હોય.
  • જે દેશનો આરોપી વ્યક્તિ છે
  • ક્રૂ અને સ્ટાફ જે દેશના છે

પ્રશ્ન 4: શું કોઈ આંતરરાષ્ટ્રીય નિયમો પણ છે?

જવાબ: ઇન્ટરનેશનલ સિવિલ એવિએશન ઓર્ગેનાઇઝેશન (ICAO)ની રચના આંતરરાષ્ટ્રીય બાબતોમાં વિવિધ દેશો વચ્ચે સંકલન કરવા અને આવા ગુનાઓને રોકવા માટે કરવામાં આવી છે. આ અંતર્ગત ઘણી આંતરરાષ્ટ્રીય સંધિઓ થઈ છે.

  • 1944 શિકાગો સંધિ
  • 1963 ટોક્યો સંધિ
  • 1958 જીનીવા સંધિ - આ મુજબ આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદ નક્કી કરવામાં આવે છે.
  • 1971 મોન્ટ્રીયલ સંધિ
  • 1979 ન્યુયોર્ક સંધિ

તેને કેટલાંક ઉદાહરણો દ્વારા પણ સમજી શકાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, 2013માં, પાકિસ્તાન એરલાઇન્સના પાઇલટે વધુ પડતો દારૂ પીધો હતો અને યુકેના કાયદા અનુસાર તેની વિરુદ્ધ કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી. અપહરણના કેસોમાં, આરોપી, પીડિત, જહાજ અને સ્ટાફના મતે, તમામ દેશો તેમના કાયદા અનુસાર કાર્ય કરવાનો પ્રયાસ કરે છે અને વિવાદના કિસ્સામાં, આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાય અદાલત (ICJ)માં તેનો નિર્ણય લેવામાં આવે છે.

ભારતમાં નો ફ્લાય લિસ્ટ હેઠળ 2017માં કાર્યવાહી શરૂ થઈ હતી, જેના માટે DGCAને રેગ્યુલેટર બનાવવામાં આવ્યું છે.

પ્રશ્ન-5: શું સરકાર આવા મુસાફરને હવાઈ મુસાફરી કરતા રોકી શકે?

જવાબ: નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલયે 2017માં નવી માર્ગદર્શિકા જાહેર કરતી વખતે વારંવાર ગેરવર્તણૂક કરનાર મુસાફરને નો-ફ્લાય લિસ્ટમાં મૂકવા જણાવ્યું હતું. આ સિસ્ટમ વિશ્વના ઘણા દેશોમાં છે. આમાં દુર્વ્યવહાર કે હિંસા કરનાર હવાઈ મુસાફરોને નો-ફ્લાય લિસ્ટમાં મૂકવામાં આવે છે.

આ યાદીમાં હોવાનો અર્થ એ છે કે વ્યક્તિ ફરીથી તે એરલાઇનમાં મુસાફરી કરી શકશે નહીં. આ પ્રતિબંધ લાંબા સમય માટે અથવા થોડાં વર્ષો અથવા મહિનાઓ માટે હોઈ શકે છે.

ભારતના નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલયે ખરાબ વર્તનને 3 શ્રેણીઓમાં વિભાજિત કર્યું છે. આ અંતર્ગત પ્રતિબંધની મર્યાદા 3 મહિનાથી 2 વર્ષ સુધી અથવા અનિશ્ચિત સમય માટે પણ હોઈ શકે છે.

1. અયોગ્ય હાવભાવ, ગાળાગાળી અને દારૂ પીવો. આમ કરનાર મુસાફરો પર ત્રણ મહિના માટે પ્રતિબંધ લગાવી શકાય છે.

2. શારીરિક રીતે અપમાનજનક વર્તન જેમ કે ધક્કો મારવો, લાત મારવી, અયોગ્ય સ્પર્શ કરવો. આમ કરનાર મુસાફરો પર 6 મહિના માટે પ્રતિબંધ લગાવી શકાય છે.

3. પ્લેનને નુકસાન પહોંચાડવું, કોઈને મારી નાખવાની ધમકી આપવી અને હુમલો કરવા જેવા ગુનાઓનો સમાવેશ થાય છે. આવું કરનારા મુસાફરો પર ઓછામાં ઓછા 2 વર્ષ અથવા અનિશ્ચિત સમય માટે પ્રતિબંધ લાદવામાં આવી શકે છે.

આ માટે પાઇલોટ-ઇન-કમાન્ડે એરલાઇન સત્તાવાળાઓને તેની ફરિયાદ કરવાની રહેશે. ત્યારબાદ આંતરિક સમિતિ 10 દિવસમાં તેની તપાસ કરે છે. જે બાદ મુસાફરના વર્તનની ગંભીરતા નક્કી થાય છે.

તપાસ ચાલુ રહે ત્યાં સુધી આવા લોકોને 10 દિવસ માટે પ્રતિબંધિત કરી શકાય છે. તપાસનાં પરિણામો પછી એરલાઇન વ્યક્તિને નો-ફ્લાય લિસ્ટમાં મૂકી શકે છે.

23 માર્ચ 2017ના રોજ શિવસેનાના તત્કાલીન સાંસદ રવીન્દ્ર ગાયકવાડ પર એરઈન્ડિયાના કર્મચારીને 25 વખત સેન્ડલથી મારવાનો આરોપ લાગ્યો હતો. આ કિસ્સો આ નિયમો લાગુ કરવા પાછળનું મુખ્ય કારણ બન્યો.
23 માર્ચ 2017ના રોજ શિવસેનાના તત્કાલીન સાંસદ રવીન્દ્ર ગાયકવાડ પર એરઈન્ડિયાના કર્મચારીને 25 વખત સેન્ડલથી મારવાનો આરોપ લાગ્યો હતો. આ કિસ્સો આ નિયમો લાગુ કરવા પાછળનું મુખ્ય કારણ બન્યો.

પ્રશ્ન-6: શું ભારતનું નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલય ભગવંત માનના કેસની તપાસ કરી શકે છે?

જવાબઃ ના. કારણ કે આ ઘટના ન તો ભારતમાં બની હતી અને ન તો આ પ્લેન ભારતનું હતું. આ ઘટના જર્મનીના ફ્રેન્કફર્ટ એરપોર્ટ પર બની હતી અને પ્લેન પણ લુફ્થાંસા એરલાઈન્સનું હતું. આવી સ્થિતિમાં ભારતનું ઉડ્ડયન મંત્રાલય આ મામલે તપાસ કરી શકે નહીં.

જોકે, નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલયે કહ્યું છે કે તે આરોપોની તપાસ કરશે કે જેમાં દાવો કરાયો છે પંજાબના સીએમ ભગવંત માન દારૂના નશામાં પ્લેનમાં સવાર થયા હતા.

નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રી જ્યોતિરાદિત્ય સિંધિયાએ પણ પોતાના નિવેદનમાં કહ્યું છે કે આ ઘટના વિદેશની ધરતી પર બની છે. પહેલા આપણે હકીકતો ચકાસીશું. લુફ્થાન્સાએ ડેટા આપવો જોઈએ. મને મોકલવામાં આવેલી અપીલના આધારે હું ચોક્કસપણે તેની તપાસ કરીશ. એટલે કે એવિએશન મિનિસ્ટ્રી પહેલા એ શોધશે કે ભગવંત માન દારૂ પીને પ્લેનમાં ચડ્યા હતા કે નહીં.

અન્ય સમાચારો પણ છે...