ભાસ્કર એક્સપ્લેનર:223 કિમીમાં ફેલાયેલો રશિયન વિસ્તાર, જેનાથી ગભરાય છે NATO દેશ, અહીં ન્યુક્લિયર પ્રેક્ટિસથી પુતિને મચાવ્યો ખળભળાટ

14 દિવસ પહેલાલેખક: અભિષેક પાંડે
  • કૉપી લિંક

યુક્રેન સાથેના યુદ્ધની વચ્ચે રશિયાએ તાજેતરમાં જ કેલિનિનગ્રાડમાં પરમાણુ હુમલો કરી શકે તેવી ઈસ્કેન્ડર મિસાઈલની પ્રેક્ટિસ કરીને સમગ્ર વિશ્વમાં ખળભળાટ મચાવી દીધો હતો. રશિયાએ બાલ્ટિક સમુદ્રની નજીક સ્થિત કેલિનિનગ્રાડમાં રશિયાના મહત્વપૂર્ણ સૈન્ય મથક પરથી આ પરમાણુ અભ્યાસ કર્યો હતો. સૈન્ય વ્યૂહરચનાની દૃષ્ટિએ કેલિનિનગ્રાડ રશિયા માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે અને ત્યાં પરમાણુ કવાયત હાથ ધરીને તેણે અમેરિકાના પ્રભુત્વ ધરાવતા નાટો દેશો અને પશ્ચિમી દેશોને યુક્રેનની મદદથી દૂર રહેવાની ચેતવણી આપી હોવાનું માનવામાં આવે છે.

આવી સ્થિતિમાં, ચાલો જાણીએ કેલિનિનગ્રાડ શું છે, રશિયા માટે શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે? રશિયાએ કેવી રીતે કાલિનીગ્રાડ દ્વારા યુરોપ અને અમેરિકાને મજબૂત સંદેશો મોકલ્યો?

રશિયા માટે કાલિનિનગ્રાડ શું છે જે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે
રશિયન નૌકાદળના બાલ્ટિક સી ફ્લીટનું મુખ્ય મથક કેલિનિનગ્રાડમાં છે. કાલિનિનગ્રાડ પોલેન્ડ અને લિથુઆનિયા વચ્ચે સ્થિત છે, બે નાટો સભ્ય દેશો, એક બાજુ બાલ્ટિક સમુદ્ર છે. કાલિનિનગ્રાડ એ કાલિનિનગ્રાડ ઓબ્લાસ્ટનું સૌથી મોટું શહેર છે, જે સમાન નામના રશિયાના 46 પ્રશાસિત પ્રદેશોમાંનું એક છે. પરંતુ રશિયામાં માત્ર કેલિનિનગ્રાડ ઓબ્લાસ્ટ જ એકમાત્ર એવો પ્રદેશ છે કે જેનો રશિયા સાથે સીધો જમીની સંપર્ક નથી. 223 ચોરસ કિલોમીટરમાં ફેલાયેલા કેલિનિનગ્રાડની વસ્તી લગભગ 5 લાખ છે.

કાલિનિનગ્રાડનું ભૌગોલિક સ્થાન તેને રશિયા માટે લશ્કરી રીતે ખૂબ મહત્વનું બનાવે છે. રશિયા ભૂતકાળમાં કેલિનિનગ્રાડમાં સૈન્ય અભ્યાસ કરી રહ્યું છે. 2021 ની શિયાળામાં, રશિયાએ કેલિનિનગ્રાડમાં જ Japad-21 નામની મોટી સૈન્ય કવાયત હાથ ધરી હતી.

સોવિયત યુનિયનના સમયથી કાલિનિનગ્રાડનું લશ્કરીકરણ કરવામાં આવ્યું હતું. આ વિસ્તારની આસપાસ નાટોના પ્રવેશે છેલ્લા બે દાયકામાં કેલિનિનગ્રાડને રશિયાની ભૌગોલિક રાજનીતિક વ્યૂહરચનાના હિસાબે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ ભાગ બનાવ્યો છે.

રશિયાએ કેવી રીતે અને શા માટે કાલિનિનગ્રાડમાં તેની શક્તિ વધારી?
1991 માં સોવિયેત યુનિયનના વિસર્જન પછી, યુએસ-પ્રભુત્વ ધરાવતા લશ્કરી જોડાણ નાટો ઝડપથી એવા દેશોમાં વિસ્તર્યું છે જે સોવિયત સંઘ અને પૂર્વ યુરોપનો ભાગ હતા. આમ કરીને નાટોનો હેતુ રશિયાને ચારે બાજુથી ઘેરવાનો હતો.

પોલેન્ડ 1999માં નાટોનું સભ્ય બન્યું. 2004 માં, ત્રણ બાલ્ટિક દેશો જે સોવિયેત સંઘનો ભાગ હતા - લાતવિયા, એસ્ટોનિયા અને લિથુઆનિયા પણ નાટોમાં જોડાયા. તે જ વર્ષે આ ત્રણેય દેશો પણ યુરોપિયન યુનિયનમાં જોડાયા. નાટો અને યુરોપિયન યુનિયનમાં આ દેશોના જોડાવાથી, રશિયાનો કેલિનિનગ્રાડ પ્રદેશ નાટો અને યુરોપિયન યુનિયનના સભ્ય દેશોથી ઘેરાયેલો હતો.

ત્યારબાદ અમેરિકાએ યુરોપમાં નાટો દ્વારા એન્ટી-બેલિસ્ટિક મિસાઈલ સંરક્ષણ તૈનાત કર્યા પછી, રશિયાએ કેલિનિનગ્રાડમાં તેની લશ્કરી ક્ષમતામાં ઝડપથી વધારો કર્યો. રશિયાના કાલિનિનગ્રાડમાં બે મુખ્ય લશ્કરી મથકો છે - બાલ્ટિસ્ક અને ચકલોવસ્ક. રશિયાનું બાલ્ટિસ્કમાં નેવલ બેઝ છે જ્યારે ચકલોવસ્કમાં તેનું નેવલ એર બેઝ છે. બાલ્ટિસ્કમાં ઓછામાં ઓછા છ મોટા રશિયન સૈનિકો તૈનાત છે. તે જ સમયે, તેણે ચકલોવસ્કમાં મોટી સંખ્યામાં હેલિકોપ્ટર તૈનાત કર્યા છે.

બાલ્ટિસ્ક એ રશિયાનું એકમાત્ર બાલ્ટિક બંદર છે જે આખા વર્ષ દરમિયાન બરફથી મુક્ત રહે છે, તેથી જ તે રશિયન નૌકાદળની કામગીરી માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.

Globalsecurity.org અનુસાર, રશિયાના લગભગ 1 થી 2 લાખ સૈનિકો કેલિનિનગ્રાડમાં તૈનાત છે. રશિયાએ પહેલીવાર 2016માં અહીં પરમાણુ સક્ષમ ઈસ્કેન્ડર બેલિસ્ટિક મિસાઈલ તૈનાત કરી હતી. અહેવાલો અનુસાર, રશિયાએ કાલિનિનગ્રાડમાં ઓછામાં ઓછી 24 ઇસ્કેન્ડર મિસાઇલો તૈનાત કરી છે. કાલિનિનગ્રાડમાં 500 કિમીની રેન્જની ઇસ્કેન્ડર મિસાઇલની તૈનાતી સાથે, પોલેન્ડ, જર્મની, યુક્રેન સહિત સમગ્ર મધ્ય અને ઉત્તરીય યુરોપ આ રશિયન મિસાઇલના નિયંત્રણમાં આવી ગયું છે.

કેલિનિનગ્રાડમાંથી રશિયા નાટો અને પશ્ચિમી દેશોને કેવી રીતે પછાડશે?
સંરક્ષણ નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે કેલિનિનગ્રાડ એક એવી જગ્યા છે જેના દ્વારા યુદ્ધની સ્થિતિમાં રશિયન સેના નાટો અને યુરોપિયન દેશોને પછાડી શકે છે.

કાલિનિનગ્રાડ દ્વારા, રશિયા બાલ્ટિક સમુદ્રમાં યુરોપિયન અને નાટો દેશોની હિલચાલને સંપૂર્ણપણે નિયંત્રિત કરી શકે છે. જો ભવિષ્યમાં નાટો સાથે યુદ્ધ થાય તો કેલિનિનગ્રાડ રશિયન કામગીરી માટે એક મહત્વપૂર્ણ લોન્ચપેડ હોવાનું માનવામાં આવે છે.

વાસ્તવમાં, સુવાલ્કી ગેપની નજીક સ્થિત હોવાને કારણે કેલિનિનગ્રાડ પણ મહત્વપૂર્ણ છે. સુવાલ્કી ગેપ એ 65 કિલોમીટર લાંબો જમીનનો ટુકડો છે જે કેલિનિનગ્રાડને બેલારુસ સાથે જોડે છે. પરંતુ સુવાકી ગેપ નાટોના સભ્ય દેશો પોલેન્ડ અને લિથુઆનિયા વચ્ચે પડે છે. જો રશિયા સુવાલ્કી ગેપ કબજે કરે છે, તો તે પોલેન્ડ અને ત્રણ બાલ્ટિક દેશો - લિથુઆનિયા, એસ્ટોનિયા અને લાતવિયા - બાકીના નાટો દેશો સાથેનો સંપર્ક કાપી શકે છે.

આ જ કારણ છે કે અમેરિકન સંરક્ષણ નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે અમેરિકા તેમને બચાવે તે પહેલા રશિયા બાલ્ટિક દેશોને કબજે કરવામાં સક્ષમ છે. કાલિનિનગ્રાડમાં રશિયન લશ્કરી હાજરી અને તેના સાથી બેલારુસ સાથે, રશિયા બાલ્ટિક ક્ષેત્રમાં નાટો પર ભારે અસર કરી શકે છે.

ઉપરાંત રશિયા પાસે કેલિનિનગ્રાડમાં આખું વર્ષ બરફ રહિત નેવલ બેઝ બાલ્ટિસ્ક છે. આ બેઝ દ્વારા તે યુ.એસ. નેવીને જડબાતોડ જવાબ આપી શકે છે, જે યુદ્ધની સ્થિતિમાં ભૂમધ્ય, બાલ્ટિક, એડ્રિયાટિક સહિત આસપાસના દરિયામાં વર્ષભર સક્રિય રહે છે.

યુ.એસ.એ યુદ્ધની શરૂઆત પહેલા જાન્યુઆરીમાં જ નાટો દેશો - એસ્ટોનિયા, લિથુઆનિયા અને લાતવિયા દ્વારા યુક્રેનને શસ્ત્રો પૂરા પાડ્યા હતા. યુદ્ધ શરૂ થયા બાદ પણ તે પોલેન્ડની મદદથી યુક્રેનને હથિયારો સપ્લાય કરી રહ્યો છે. આવી સ્થિતિમાં એવું માનવામાં આવે છે કે રશિયાએ કેલિનિનગ્રાડમાં પરમાણુ અભ્યાસ કરીને યુક્રેનની મદદ કરી રહેલા અમેરિકા સહિત તમામ પશ્ચિમી દેશોને કડક સંદેશ આપ્યો છે.

રશિયા તરફથી માત્ર સૈન્ય જ નહીં, આર્થિક રીતે પણ કેલિનિનગ્રાડ મહત્ત્વનું છે
તાજેતરના વર્ષોમાં, કાલિનિનગ્રાડ માત્ર લશ્કરી જ નહીં પણ આર્થિક રીતે પણ એક મહત્વપૂર્ણ પ્રદેશ તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. ચીન અને યુરોપ વચ્ચેના વેપાર માર્ગ માટે પણ કેલિનિનગ્રાડ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ બંદર છે. ઉપરાંત, નૂર માટે ચીન અને યુરોપ વચ્ચે તાજેતરમાં શરૂ થયેલી બ્લોક ટ્રેન સેવા માટે કેલિનિનગ્રાડ એક આવશ્યક સ્થળ તરીકે ઉભરી આવ્યું છે.

ઉદાહરણ તરીકે, તાજેતરમાં નોર્વેથી ચીન તરફ જતી બ્લોક ટ્રેનો રજૂ કરવામાં આવી હતી. આ ટ્રેનો નોર્વેથી કેલિનિનગ્રાડ અને બાલ્ટિક દેશો અને રશિયા થઈને ચીન સુધી ચાલે છે. આ ટ્રેનને નોર્વેથી ચીન જવા માટે 16 દિવસ લાગે છે, જ્યારે દરિયાઈ માર્ગે મુસાફરી કરવામાં 40-45 દિવસ લાગે છે.

કાલિનિનગ્રાડનો ઇતિહાસ શું છે?
કાલિનિનગ્રાડ લગભગ 7 સદી સુધી જર્મનીનો ભાગ હતો. કેલિનિનગ્રાડ અગાઉ કોએનિગ્સબર્ગ તરીકે ઓળખાતું હતું. કાલિનિનગ્રાડનો લગભગ 800 વર્ષનો ઇતિહાસ છે અને તેની સ્થાપના 1255માં ટ્યુટોનિક નાઈટ્સ દ્વારા કરવામાં આવી હતી. તે લાંબા સમય સુધી જર્મન દળોના નિયંત્રણ હેઠળ હતું.

બીજા વિશ્વ યુદ્ધ દરમિયાન 1945માં સોવિયેત સંઘ દ્વારા તેના પર કબજો કરવામાં આવ્યો હતો અને અહીં રહેતી મોટાભાગની જર્મન વસ્તીને હાંકી કાઢવામાં આવી હતી. હવે લગભગ 5 લાખની વસ્તીમાંથી 87%થી વધુ રશિયન મૂળની છે.

અન્ય સમાચારો પણ છે...