તમારા શહેરના લેટેસ્ટ સમાચાર અને ફ્રી ઈ-પેપર મેળવો

ડાઉનલોડ કરો

ભાસ્કર એક્સપ્લેનર:પોર્નોગ્રાફીના આરોપોથી ઘેરાયેલા રાજ કુંદ્રાના જામીન પર સુનાવણી કાલે; શું છે પોર્નોગ્રાફી અને ઈરોટિક કન્ટેન્ટમાં તફાવત?

23 દિવસ પહેલાલેખક: રવીન્દ્ર ભજની

પોર્નોગ્રાફીના આરોપમાં જેલમાં બંધ બિઝનેસમેન અને અભિનેત્રી શિલ્પા શેટ્ટીના પતિ રાજ કુંદ્રાના જામીન અરજી પર મુંબઈની સેશન કોર્ટ 26 ઓગસ્ટે સુનાવણી કરશે. આનાથી એક દિવસ પહેલાં, એટલે કે 25 ઓગસ્ટે બોમ્બે હાઈકોર્ટમાં કુંદ્રાના આગોતરા જામીન પર સુનાવણી થશે. આ મામલો મુંબઈ સાયબર પોલીસ પાસે 2020માં નોંધાયેલા કેસ સાથે સંકળાયેલો છે.

આ હાઈપ્રોફાઈલ કેસમાં વકીલ સુભાષ જાધવ કહે છે, કુંદ્રા પર લાગેલા આરોપો નિરાધાર છે. તેમનું બનાવેલું કન્ટેન્ટ પોર્નોગ્રાફીના વ્યાપમાં આવતું નથી, પરંતુ એ ઈરોટિક કન્ટેન્ટ છે. જાધવના જણાવ્યા અનુસાર, સેક્સ્યૂઅલ ગતિવિધિઓનું પ્રદર્શન પોર્ન છે, જ્યારે આ ઉપરાંત જો કોઈ કન્ટેન્ટ બને છે તો આ અશ્લીલ સામગ્રી (વલ્ગર કન્ટેન્ટ)ની કેટેગરીમાં આવે છે.

આ મામલાએ અનેક સવાલ સર્જ્યા છે. સૌથી મહત્ત્વનું તો એ છે કે શું ઈરોટિક અને પોર્ન કન્ટેન્ટમાં કોઈ અંતર છે? જો અંતર છે તો આપણો કાયદો એને કઈ રીતે જુએ છે? શું આપણા કાયદામાં ઈરોટિક અને પોર્ન કન્ટેન્ટનો તફાવત સ્પષ્ટ જણાવાયો છે? આવો, જાણીએ...

રાજ કુંદ્રા પર શું આરોપ છે?

  • મુંબઈ પોલીસે 19 જુલાઈએ અશ્લીલ ફિલ્મ બનાવવાના આરોપમાં શિલ્પા શેટ્ટીના પતિ રાજ કુંદ્રાની ધરપકડ કરી હતી. પોલીસે દાવો કર્યો હતો કે તેમની પાસે રાજ કુંદ્રાનો ગુનો સાબિત કરવા માટે પૂરતા પુરાવા છે. કોર્ટે તેમને પ્રથમ 23 જુલાઈ સુધી પોલીસ કસ્ટડી, પછી 27 જુલાઈ સુધી ન્યાયિક કસ્ટડીમાં મોકલી દીધા. ત્યારથી રાજ કુંદ્રા જેલમાં બંધ છે.
  • મુંબઈ પોલીસની ક્રાઈમ બ્રાંચે રાજ કુંદ્રાને એક એપ હોટશોટ્સ પર પોર્નોગ્રાફિક કન્ટેન્ટ બનાવવાના મામલે પ્રમુખ ષડયંત્રકારી ગણાવ્યા છે. રાજ પર ઈન્ડિયન પીનલ કોડની સેક્શન 354(સી) (વોયેરિઝમ કે સેક્સ કરી રહેલા યુગલની તાકઝાંક), સેક્શન 292 અને 293 (અશ્લીલ સામગ્રી દર્શાવવા અને વેચવી) અને 420 (છેતરપિંડી)ના આરોપ છે. તેની સાથે જ તેના પર ઈન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી (આઈટી) એક્ટની સેક્શન 67 અને 67A (અશ્લીલ કન્ટેન્ટના ટ્રાન્સમિશન)ના આરોપ છે.
રાજ કુંદ્રાની મુંબઈ પોલીસે 19 જુલાઈએ ધરપકડ કરી હતી ત્યારથી તેઓ જેલમાં કેદ છે.
રાજ કુંદ્રાની મુંબઈ પોલીસે 19 જુલાઈએ ધરપકડ કરી હતી ત્યારથી તેઓ જેલમાં કેદ છે.

પોર્નોગ્રાફી શું છે?

  • પોર્નોગ્રાફી એટલે કે એવું કન્ટેન્ટ, જે કોઈને સેક્સ્યૂઅલી ઉત્તેજિત કરે. ઓક્સફોર્ડ ડિક્શનરી અનુસાર, પોર્નોગ્રાફીનો અર્થ નગ્ન થઈ એવી હરકતો કરવા અંગે છે, જેને જોઈને દર્શક ઉત્તેજના અનુભવે. એમાં તસવીરો, વીડિયો આવે છે. સેક્સ્યૂઅલ પાર્ટ્સ દર્શાવવામાં આવે છે.

ઈરોટિક શું છે?

  • ઈરોટિક પણ છે તો ઉત્તેજિત કરનાર કન્ટેન્ટ જ, પરંતુ એનું પેકેજિંગ થોડું અલગ હોય છે. એમાં આર્ટિસ્ટિક રીતે સેક્સના થીમને આગળ વધારવામાં આવે છે. પેઈન્ટિંગ, મૂર્તિ, ફોટોગ્રાફી, ડ્રામા ફિલ્મ, સંગીત કે લિટરેચર એમાં આવે છે.
  • સેક્સને માનવીય સંવેદના તરીકે રજૂ કરવું એ જ ઈરોટિક છે. અહીં એનો ઉદ્દેશ કલાત્મક્તા હોય છે, માત્ર નગ્નતા નહીં. ઈરોટિક કન્ટેન્ટમાં ન્યુડિટી થવું જરૂરી નથી. ઉલ્લુ અને અલ્ટ બાલાજી જેવા ઓટીટી પ્લેટફોર્મ્સ પર ઈરોટિક કન્ટેન્ટ ઉપલબ્ધ છે, જે માત્ર વયસ્કો માટે છે.

તો આખરે પોર્નોગ્રાફી અને ઈરોટિકમાં તફાવત શું છે?

  • આ દુનિયાભરમાં ચર્ચાનો વિષય છે. અમેરિકન ફિલ્મનિર્માતા લુસી ફિશરને એન્ટરટેનમેન્ટ ઈન્ડસ્ટ્રીમાં મહિલાઓ અને કામકાજી માતાઓને ફિલ્માવવામાં મહારત હાંસલ છે. તેમનું કહેવું છે કે ઈરોટિકમાં રેશમનો અહેસાસ છે, જ્યારે પોર્નોગ્રાફી નાયલોનનો. ઈરોટિક મિડલ ક્લાસના શિક્ષિત લોકો માટે છે. જ્યારે પોર્નોગ્રાફી એકલા, અનાકર્ષક અને અશિક્ષિત લોકો માટે.
  • સીધી વાત કરીએ તો સેક્સ્યૂઅલ પાર્ટ્સને દર્શાવવું પોર્ન છે અને એને દર્શાવ્યા વિના જોનારાને ઉત્તેજિત કરવા ઈરોટિકા છે. બંનેનો ઉદ્દેશ ઉત્તેજિત કરવાનો છે. વધુ એક મોટો તફાવત બનાવનારાઓનો દૃષ્ટિકોણ પણ છે. પોર્નનું મુખ્ય ઉદ્દેશ માત્ર પૈસા કમાવાનો છે, જ્યારે ઈરોટિકમાં એસ્થેટિક્સ છે. પ્રોડક્શન અને પેકેજિંગનું મહત્ત્વ વધુ હોય છે. એનો ઉદ્દેશ માત્ર પૈસા કમાવાનો નથી, પણ સમગ્ર પેકેજને કલાત્મક રીતે રજૂ કરવાનો છે.
  • કેટલાક લોકો તો ઈરોટિકને હાઈક્લાસ પોર્નોગ્રાફી કહેવાથી પણ ખુદને રોકી શકતા નથી. તેઓ કહે છે, આ એક ઉત્તમ ક્લાસના કન્ઝ્યુમર માટે ડિઝાઈન કરેલી પ્રોડક્ટ છે. બંનેનો ઉદ્દેશ સેક્સ્યૂઅલી ઉત્તેજિત કરવાનો છે.

શું ભારતમાં પોર્ન જોવું પણ ગેરકાયદે છે?

  • ના. ભારતમાં એકાંતમાં પોર્ન કન્ટેન્ટ જોવું ગેરકાયદે નથી. સુપ્રીમ કોર્ટે જુલાઈ 2015માં એમ જરૂર કહ્યું હતું કે તે કોઈ એડલ્ટ વ્યક્તિને એકલામાં પોતાના રૂમમાં બેસીને પોર્ન જોવાથી રોકી ન શકે. આ તેની સ્વતંત્રતાનો મુદ્દો છે. એનો અર્થ એ નથી કે બધું ચાલશે. આઈટી એક્ટમાં ચાઈલ્ડ પોર્નોગ્રાફી જોવી, શેર કરવા પર પ્રતિબંધ છે. આ ગેરકાયદે છે.

શું ભારતમાં કાયદો પોર્નોગ્રાફી અને ઈરોટિક કન્ટેન્ટ વચ્ચે તફાવત કરે છે?

  • ના. વાસ્તવમાં આ મામલે સમગ્ર દુનિયામાં જ કાયદાકીય રીતે કોઈ સ્પષ્ટ પરિભાષા નથી. આ એક આર્ટિસ્ટિક નેરેટિવ છે, જે ઈરોટિકના પક્ષમાં રહે છે. આપણે ત્યાં આ પ્રકારના કન્ટેન્ટને અશ્લીલ સામગ્રી કહે છે. એમાં ભદ્દી, ઈરોટિક તમામ પ્રકારના કન્ટેન્ટ આવે છે. એના માટે ઈન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી એક્ટ 2000, ઈન્ડિયન પીનલ કોડ (આઈપીસી) અને પ્રોટેક્શન ઓફ ચિલ્ડ્રન ફ્રોમ સેક્સ્યૂઅલ ઓફેન્સિસ (પોક્સો) એક્ટ 2012માં સજા નક્કી કરવામાં આવી છે.
  • દિલ્હીના સિનિયર એડવોકેટ વિકાસ પાહવાએ એક ઈન્ટરવ્યુમાં કહ્યું હતું કે પોર્નોગ્રાફીની વ્યાખ્યા ઈન્ડિયન પીનલ કોડમાં નથી. કુંદ્રા પર જે આરોપો લાગ્યા છે એ મુખ્યત્વે IT એક્ટના સેક્શન 67 અને સેક્શન 67A અંતર્ગત છે. જો કોર્ટ સ્વીકારે કે જે કન્ટેન્ટ કુંદ્રા બનાવી રહ્યા હતા એ પોર્ન છે તો તેમને 5થી 7 વર્ષની સજા થઈ શકે છે.

અશ્લીલ કન્ટેન્ટ અંગે ભારતમાં કાયદો શું કહે છે?

  • ઈન્ડિયન પીનલ કોડ (IPC)ના સેક્શન 292માં ઉત્તેજક સામગ્રીને અશ્લીલ કહેવાઈ છે. આ સેક્શન કહે છે કે અશ્લીલ સામગ્રી દ્વારા કોઈ લાભ કમાવવાની કોશિશ કરે છે તો તેને સજા આપી શકાય છે. સેક્શન 293માં એવું કહેવામાં આવ્યું છે કે 20 વર્ષથી ઓછી વયના લોકોને આ કન્ટેન્ટ ન વેચી શકાય કે ન તેમને બતાવી શકાય.
  • ઈન્ડિસન્ટ રિપ્રેઝન્ટેશન ઓફ વુમન (પ્રોહિબિશન) એક્ટ 1986માં મહિલાઓને કોઈપણ રીતે અશિષ્ટતા સાથે રજૂ કરવા અંગેની સામગ્રી પ્રતિબંધિત છે. એમાં આ પ્રકારની સામગ્રીના પ્રકાશન, એરેન્જમેન્ટ કે ટ્રાન્સમિશન પર પ્રતિબંધ લગાવાયો છે. 2012થી આ કાયદામાં એક એમેન્ડમેન્ટ પેન્ડિંગ છે, જેમાં ઈન્ટરનેટ, કેબલ ટીવી અથવા સેટેલાઈટ આધારિત કમ્યુનિકેશન દ્વારા આ પ્રકારના કન્ટેન્ટના ટ્રાન્સફર પર પ્રતિબંધ લગાવાયો છે.
  • ઈન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી એક્ટની સેક્શન 67માં અશ્લીલ સામગ્રીના ઈલેક્ટ્રોનિક્સ ફોર્મમાં પ્રકાશન અને ટ્રાન્સમિશન પર પ્રતિબંધ છે. આ સેક્શન કહે છે કે ઉલ્લંઘન કરનારાને વધુમાં વધુ 3 વર્ષની સજા થઈ શકે છે. એના પર 5 લાખ રૂપિયા સુધીનો દંડ પણ લાગી શકે છે.
  • IT એક્ટના સેક્શન 67A એ લોકો પર લાગુ થાય છે, જ્યાં સેક્સ્યૂઅલી ઉત્તેજિત કરનારી હરકતો કરવામાં આવે છે. ભલે એમાં સીધા જ સેક્સને ન દર્શાવાયું હોય, વીડિયોમાં યુવક કે યુવતીનાં વસ્ત્રો ઉતારવા જેવાં દૃશ્યો પણ અશ્લીલ કન્ટેન્ટની કેટેગરીમાં રખાયાં છે. એમાં મહત્તમ પાંચ વર્ષની જેલ અને 10 લાખ રૂપિયા સુધીની સજાની જોગવાઈ છે.