ચીને ધમકી આપી તો અમેરિકાએ હથિયાર હેઠાં મૂકી દીધાં?:હવે તાઈવાન નહીં જાય નેન્સી પેલોસી; જિનપિંગે કહ્યું હતું-આગ સાથે રમત ના કરશો!

10 દિવસ પહેલાલેખક: આદિત્ય દ્વિવેદી
  • કૉપી લિંક

યુએસ હાઉસ સ્પીકર નેન્સી પેલોસીના એશિયા પ્રવાસમાં તાઈવાનનો ઉલ્લેખ નથી. સત્તાવાર નિવેદનમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે તે ઉચ્ચ સ્તરીય પ્રતિનિધિમંડળ સાથે માત્ર સિંગાપોર, મલેશિયા, દક્ષિણ કોરિયા અને જાપાનની મુલાકાત લેશે. પેલોસી તાઈવાન જવાના અહેવાલો વચ્ચે ચીને તેમના વિમાનને હવામાં જ તોડી પાડવાની ધમકી આપી હતી.

નેન્સી પેલોસીને રાષ્ટ્રપતિ જો બાઈડન અને ઉપરાષ્ટ્રપતિ કમલા હેરિસ પછી યુએસમાં ત્રીજાં સૌથી શક્તિશાળી રાજકારણી માનવામાં આવે છે. ચીનની ધમકી બાદ તાઈવાન ન જવાનો પેલોસીનો નિર્ણય અમેરિકા પરના વિશ્વાસને ઠેસ પહોંચાડી શકે છે.

સૌથી પહેલા જાણીએ કે આ મામલે નિષ્ણાતોનું શું કહેવું છે…

  • જોન્સ હોપકિન્સ યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર એડવર્ડ જોસેફના જણાવ્યા અનુસાર, 'પેલોસીએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તે તાઈવાન નથી જઈ રહી, પરંતુ આ સમગ્ર મામલે ચીનની પ્રતિક્રિયાને સ્વીકારવી જોઈએ નહીં. મારા મતે અમેરિકન અધિકારીઓએ તાઈવાન જઈને બતાવવું જોઈએ કે અમેરિકા તેમનો મિત્ર છે.
  • પ્રોફેસર હર્ષ પંતના કહેવા પ્રમાણે, 'જો પેલોસી તાઈવાન નહીં જાય તો તે તાઈવાન માટે સંકેત હશે કે તેણે ભવિષ્યમાં અમેરિકા પર વિશ્વાસ કરવો જોઈએ કે નહીં. યુએસની પીછેહઠ સાથે તાઇવાન પાસે કોઈ વિકલ્પ રહેશે નહીં.

આગળ ભાસ્કર એક્સપ્લેનરમાં અમે તમને તાઈવાનની આખી વાત જણાવી રહ્યા છીએ અને 2.3 કરોડની વસતિ ધરાવતો આ ટાપુ વિશ્વની બે મહાસત્તાઓ વચ્ચેની લડાઈનું કારણ કેમ બની રહ્યો છે?
ચીન માને છે કે તાઈવાન એનો એક પ્રાંત છે, જ્યારે તાઈવાન પોતાને એક સ્વતંત્ર દેશ માને છે. આ લડાઈને સમજવા માટે બીજા વિશ્વયુદ્ધના સમયમાં જવું પડશે. એ સમયે ચીનની મેઈનલેન્ડમાં ચીનની કોમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી અને કુઓમિન્ટાંગ સાથે યુદ્ધ ચાલી રહ્યું હતું.

1949માં માઓ ઝેડોંગના નેતૃત્વ હેઠળ ચાઇનીઝ કોમ્યુનિસ્ટ પાર્ટીની જીત થઈ અને કુઓમિન્ટાંગ લોકો મુખ્ય ભૂમિ છોડીને તાઈવાન ગયા. સામ્યવાદીઓની નૌકાશક્તિ નહિવત્ હતી. તેથી માઓની સેના સમુદ્ર પાર કરી શકી ન હતી અને તાઈવાનને કાબૂમાં રાખી શકી ન હતી.

ચીનનો દાવો છે કે 1992માં ચીનની કોમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી અને તાઈવાનની કુઓમિન્ટાંગ પાર્ટી વચ્ચે સમજૂતી થઈ હતી. આ મુજબ બંને પક્ષો વન ચાઈનાનો ભાગ છે અને રાષ્ટ્રીય એકીકરણ માટે સાથે મળીને કામ કરશે. જોકે કુઓમિન્ટાંગની મુખ્ય વિપક્ષી, ડેમોક્રેટિક પ્રોગ્રેસિવ પાર્ટી, 1992ના આ કરાર સાથે ક્યારેય સંમત થઈ ન હતી.

શી જિનપિંગે 2019માં સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે તેઓ તાઈવાનને ચીન સાથે મર્જ કરશે. તેણે આ માટે 'એક દેશ બે વ્યવસ્થા'ની ફોર્મ્યુલા આપી. તાઈવાનને આ સ્વીકાર્ય નથી અને તેઓ સંપૂર્ણ સ્વતંત્રતા અને સાર્વભૌમત્વ ઈચ્છે છે.

યુએસ-ચીન સંબંધોમાં તાઇવાન સૌથી મોટો ફ્લેશ પોઇન્ટ
અમેરિકાએ 1979માં ચીન સાથેના સંબંધો પુનઃસ્થાપિત કર્યા અને તાઈવાન સાથે રાજદ્વારી સંબંધો તોડી નાખ્યા. જોકે ચીનને વાંધો હોવા છતાં અમેરિકાએ તાઈવાનને શસ્ત્રો આપવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું. અમેરિકાએ પણ દાયકાઓથી વન ચાઈના નીતિને સમર્થન આપ્યું છે, પરંતુ તાઈવાન મુદ્દે અસ્પષ્ટ નીતિ અપનાવે છે.

પ્રમુખ જો બાઈડન અત્યારે આ નીતિમાંથી બહાર નીકળી રહ્યા હોવાનું જણાય છે. તેમણે અનેક પ્રસંગોએ કહ્યું હતું કે જો ચીન તાઈવાન પર હુમલો કરશે તો અમેરિકા તેના બચાવમાં આવશે. બાઈડને શસ્ત્રો વેચવાનું ચાલુ રાખીને તાઇવાન સાથે યુએસ અધિકારીઓના સંબંધો વધાર્યા.

આની અસર એ થઈ કે ચીને તાઈવાનના હવા અને જળ વિસ્તારમાં આક્રમક રીતે ઘૂસણખોરી શરૂ કરી છે. NYTમાં અમેરિકી વિશ્લેષકો પર આધારિત અહેવાલ અનુસાર ચીનની સૈન્ય ક્ષમતા એટલી હદે વધી ગઈ છે કે તાઈવાનના સંરક્ષણમાં અમેરિકાની જીતની હવે કોઈ ગેરંટી નથી. ચીન પાસે હવે વિશ્વનું સૌથી મોટું નૌકાદળ છે અને યુએસ ત્યાં માત્ર મર્યાદિત સંખ્યામાં જહાજો મોકલી શકે છે.

જો ચીને તાઈવાન પર કબજો જમાવ્યો તો તે પશ્ચિમી પેસિફિક મહાસાગરમાં પોતાનું વર્ચસ્વ બતાવવાનું શરૂ કરશે. આનાથી ગુઆમ અને હવાઈ ટાપુઓ પરના યુએસ સૈન્ય મથકને પણ ખતરો બની શકે છે.

નેન્સી પેલોસી હંમેશાં ચીન પર પ્રહારો કરતાં રહ્યાં છે, આ વખતે શું થશે?

નેન્સી પેલોસી લાંબા સમયથી ચીનની ટીકાકાર રહ્યાં છે. તેમની 1991ની બીજિંગની મુલાકાત દરમિયાન પેલોસી, સાથી રાજકારણીઓ અને પત્રકારો સાથે, તિયાનમેન સ્ક્વેર પહોંચ્યાં અને બેનર લહેરાવ્યું, જેમાં લખ્યું હતું - ચીનમાં લોકશાહી માટે મૃત્યુ પામનારા લોકો માટે.
નેન્સી પેલોસી લાંબા સમયથી ચીનની ટીકાકાર રહ્યાં છે. તેમની 1991ની બીજિંગની મુલાકાત દરમિયાન પેલોસી, સાથી રાજકારણીઓ અને પત્રકારો સાથે, તિયાનમેન સ્ક્વેર પહોંચ્યાં અને બેનર લહેરાવ્યું, જેમાં લખ્યું હતું - ચીનમાં લોકશાહી માટે મૃત્યુ પામનારા લોકો માટે.

પેલોસી તિયાનમેન સ્ક્વેર પહોંચ્યાં અને બેનર લહેરાવ્યું, જેમાં લખ્યું હતું - ચીનમાં લોકશાહી માટે મૃત્યુ પામનારા લોકો માટે.પેલોસી ત્યાંથી ટેક્સી કરીને નીકળી ગયાં, પરંતુ પોલીસે પત્રકારોની ધરપકડ કરી. તિયાનમેન સ્ક્વેર એ જ જગ્યા છે, જ્યાં 1989માં વિદ્યાર્થીઓ લોકશાહીની માંગ સાથે વિરોધ કરી રહ્યા હતા અને સેનાએ તેમના પર ગોળીબાર કર્યો હતો, જેમાં સેંકડો લોકોનાં મોત થયાં હતાં.

નેન્સી પેલોસી પણ દલાઈ લામા અને તિબેટના અધિકારોની સમર્થક રહી છે. 2015માં તેઓ ચીનના અધિકારીઓની પરવાનગી સાથે તિબેટની રાજધાની લ્હાસા પણ ગયાં હતાં. આ વખતે ભલે તેમના સત્તાવાર પ્રવાસમાં તાઈવાનનો ઉલ્લેખ નથી, પરંતુ જો તેઓ અચાનક પહોંચી જાય તો નવાઈ નહીં. નેન્સી પેલોસીએ હજુ સુધી તાઇવાનની મુલાકાતના પ્રશ્નનો સ્પષ્ટ ઇનકાર પણ કર્યો નથી.