તવાંગ પર નજર માંડીને કેમ બેઠું છે ચીન:અહીંથી ભડકી શકે છે તિબેટ વિદ્રોહ, ઈન્ડિયન આર્મીની મિસાઇલના નિશાન પર સીધું બીજિંગ

4 મહિનો પહેલાલેખક: નીરજ સિંહ
  • કૉપી લિંક

21 નવેમ્બર 1962ની વાત છે. ચીને ભારત સામે એકપક્ષીય યુદ્ધવિરામની જાહેરાત કરી છે. આ સાથે જ ભારત અને ચીન વચ્ચે એક મહિનાથી ચાલેલા યુદ્ધનો અંત આવ્યો. તે સમયે ચીને પશ્ચિમ સેક્ટરમાં અક્સાઈ ચીન અને પૂર્વ સેક્ટરમાં અરુણાચલ પ્રદેશના ઘણા ભાગો પર કબજો કરી લીધો હતો. યુદ્ધવિરામની ઘોષણા પછી, ચીને અક્સાઈ ચીનનો કબજો જાળવી રાખ્યો, પરંતુ અરુણાચલ પ્રદેશમાં મેકમોહન લાઇનથી 20 કિલોમીટર પીછેહઠ કરી.

અરુણાચલમાંથી પીછેહઠ કર્યા પછી એવું લાગતું હતું કે ચીન હવે અહીં હસ્તક્ષેપ નહીં કરે, પરંતુ 1980માં ચીને ફરીથી ભારતના ઉત્તર-પૂર્વમાં લગભગ 90,000 ચોરસ કિલોમીટરના વિસ્તાર પર દાવો કરવાનું શરૂ કર્યું. 9 ડિસેમ્બર 2022ની રાત્રે ફરી એકવાર ચીની સૈનિકોએ આ અરુણાચલ પ્રદેશના તવાંગમાં પ્રવેશવાનો પ્રયાસ કર્યો, જોકે ભારતીય સેનાએ તેમને ભગાડ્યા.

ભાસ્કર એક્સપ્લેનરમાં જાણીશું કે ચીન શા માટે અરુણાચલ પ્રદેશ પર નજર માંડીને બેઠું છે અને અરુણાચલ પ્રદેશથી ભારત ચીનને કેટલું નુકસાન કરી શકે છે…

ચીનની નજર અરુણાચલ પ્રદેશ પર કેમ છે?
અરુણાચલ પ્રદેશ ઉત્તરપૂર્વમાં સૌથી મોટું રાજ્ય છે. તે ઉત્તર અને ઉત્તરપશ્ચિમમાં તિબેટ, પશ્ચિમમાં ભૂટાન અને પૂર્વમાં મ્યાનમાર સાથે તેની સરહદ વહેંચે છે. અરુણાચલ પ્રદેશને પૂર્વોત્તરનું સુરક્ષા કવચ કહેવામાં આવે છે.

ચીન અરુણાચલ પ્રદેશને દક્ષિણ તિબેટનો ભાગ ગણાવે છે. તેનો દાવો આખા રાજ્ય પર છે, પરંતુ તવાંગ જિલ્લા પર તેનો જીવ અટક્યો છે. તવાંગ અરુણાચલના ઉત્તર-પશ્ચિમમાં છે, જ્યાં ભૂટાન અને તિબેટ સાથે સરહદો આવેલી છે.

અરુણાચલ પ્રદેશ અંગે ચીનના વલણ પાછળ આ છે 3 મોટા કારણો...

1. યુદ્ધની દૃષ્ટિએ ખૂબ જ મહત્ત્વપૂર્ણ સ્થાન
તવાંગમાં ચીનની રુચિ વ્યૂહાત્મક કારણોસર છે, કારણ કે તે ભારતના ઉત્તરપૂર્વીય ક્ષેત્રમાં વ્યૂહાત્મક પ્રવેશ પ્રદાન કરે છે. તિબેટ અને બ્રહ્મપુત્રા ખીણ વચ્ચેના કોરિડોર પર તવાંગ એક મહત્ત્વપૂર્ણ બિંદુ છે. તવાંગની ઉત્તરે મહત્ત્વપૂર્ણ બમ લા પાસ છે, જે ભારતના તવાંગ જિલ્લા અને ચીનના કબજા હેઠળના તિબેટ વચ્ચેનો સરહદી પાસ છે. યોગાનુયોગ, 1962માં ચીની સૈનિકોએ આ પાસનો ઉપયોગ ભારત પર હુમલો કરવા માટે કર્યો હતો.

2. તવાંગ મઠ તિબેટમાં ચીન વિરુદ્ધ વિદ્રોહનું કેન્દ્ર બની શકે છે

તવાંગ મઠ 400 વર્ષ જૂનો છે. છઠ્ઠા દલાઈ લામાનો જન્મ 1683માં તવાંગ નજીક થયો હોવાનું માનવામાં આવે છે.
તવાંગ મઠ 400 વર્ષ જૂનો છે. છઠ્ઠા દલાઈ લામાનો જન્મ 1683માં તવાંગ નજીક થયો હોવાનું માનવામાં આવે છે.

તવાંગમાં જ તવાંગ મઠ પણ છે. તે વિશ્વમાં તિબેટિયન બૌદ્ધ ધર્મનો બીજો સૌથી મોટો મઠ છે. પાંચમા દલાઈ લામાના સન્માનમાં વર્ષ 1680-81માં મેરાગ લોદ્રો ગ્યામ્ત્સો દ્વારા આશ્રમની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. ચીનનો દાવો છે કે આ મઠ એ વાતનો પુરાવો છે કે આ જિલ્લો એક સમયે તિબેટનો હતો. અરુણાચલ પરના તેના દાવાના સમર્થનમાં ચીને તિબેટમાં તવાંગ મઠ અને લ્હાસા મઠ વચ્ચેના ઐતિહાસિક સંબંધોનો ઉલ્લેખ કર્યો છે.

એ હકીકત હોવા છતાં કે 1914ની સિમલા કોન્ફરન્સમાં તિબેટિયન પ્રતિનિધિ સાથે સમાન ધોરણે ચીનના પ્રતિનિધિએ હાજરી આપી હતી. આ સમય દરમિયાન મેકમોહન રેખા દોરવામાં આવી હતી, જે ભારતના પૂર્વ વિસ્તારને તિબેટથી અલગ કરે છે. તે સ્પષ્ટપણે ભારત અને તિબેટ વચ્ચેની સીમા દર્શાવે છે.

તવાંગ તિબેટીયન બૌદ્ધ ધર્મનું મહત્વનું કેન્દ્ર છે. આ કારણે અરુણાચલના ઊંચાઈવાળા વિસ્તારોમાં રહેતી કેટલીક જાતિઓ તિબેટના લોકો સાથે સાંસ્કૃતિક જોડાણ ધરાવે છે. મોનપા આદિવાસી વસ્તી તિબેટીયન બૌદ્ધ ધર્મનું પાલન કરે છે અને તે તિબેટના કેટલાક વિસ્તારોમાં પણ હાજર છે. ચીનને ડર છે કે અરુણાચલમાં આ વંશીય જૂથોની હાજરી કોઈક સમયે બેઈજિંગ સામે લોકશાહી તરફી તિબેટીયન ચળવળને જન્મ આપી શકે છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો પર લખતી ન્યૂઝ વેબસાઈટ ધ ડિપ્લોમેટે એક રિપોર્ટમાં લખ્યું છે કે તવાંગ મઠ એ જગ્યા છે જ્યાં વર્તમાન દલાઈ લામા 1959માં ચીનમાંથી ભાગી ગયા બાદ અઠવાડિયા સુધી રોકાયા હતા. તેથી ચીનના દૃષ્ટિકોણથી, તે ચીનના શાસન સામે તિબેટીયન પ્રતિકારનું સ્થળ છે. ચીનનું માનવું છે કે જો ક્યારેય તિબેટમાં ચીની સરકાર સામે બળવો થશે તો તવાંગ તેનું મુખ્ય કેન્દ્ર હશે.

1959માં જ્યારે ચીન તિબેટ પર કબજો કરી રહ્યું હતું ત્યારે દલાઈ લામા તવાંગ થઈને ભારત આવ્યા હતા અને થોડો સમય તવાંગ મઠમાં રહ્યા હતા.

3. અરુણાચલ થઈને ભુતાન પર પણ ચીનની નજર છે
અરુણાચલ પ્રદેશની સરહદો ભૂટાનની પૂર્વ સરહદને મળે છે. ચીનની યોજના અરુણાચલ પ્રદેશ પર કબજો કરવાની છે, જેથી તે ભુતાનનો પાડોશી બની જાય. ચીન ભુતાનના પશ્ચિમ ભાગમાં વ્યૂહાત્મક બિંદુઓને જોડવા માટે પહેલાંથી જ મોટા પાયા પર રસ્તાઓનું નિર્માણ કરી રહ્યું છે.

અહેવાલો અનુસાર, ચીન ડોકલામથી ગામોચીન સુધી તેના રસ્તાઓને વિસ્તારવા માગે છે, જે હાલમાં ભારતીય સેના દ્વારા સુરક્ષિત છે. સિલિગુડી કોરિડોરની નજીક જવાનો ચીનનો પ્રયાસ ભારત અને ભુતાન બંને માટે સુરક્ષા માટે ખતરો છે. ચીન આ પ્રદેશમાં તેની રેલવેલાઈનોનું નેટવર્ક વિસ્તરી રહ્યું છે, જે તેની સેનાને યુદ્ધના સમયમાં મોટો ફાયદો આપી શકે છે.

અરુણાચલ પ્રદેશથી ભારત ચીનને કેટલું નુકસાન કરી શકે છે?
ચીનના બીજિંગ જેવાં મોટાં શહેરો અરુણાચલ પ્રદેશની નજીક છે. અરુણાચલના ઇટાનગરથી બીજિંગનું હવાઈ અંતર અંદાજે 2537 કિમી છે, એટલે કે ભારત અહીંથી ચીન પર સરળતાથી મિસાઈલ હુમલો કરી શકે છે.

ઉપરાંત અરુણાચલ પ્રદેશ એ ચીનના સંભવિત હુમલાઓને ટાળવા માટે ભારતના બહુસ્તરીય હવાઈ સંરક્ષણને તહેનાત કરવા માટે સૌથી યોગ્ય સ્થળ છે.

ભારતીય વાયુસેનાને મજબૂત કરવા માટે અરુણાચલમાં 4 એરપોર્ટ ઈટાનગર, ઝીરો, પાસીઘાટ અને તેજુ બનાવવામાં આવ્યાં છે. આ સાથે આલા, મેચુકા, પાસીઘાટ, તવાંગ એરફોર્સ સ્ટેશન, ટૂટિંગ, વિજયનગર, વાલોંગ, ઝીરો, દાપોરીજો ખાતે 9 એર સ્ટ્રીપ્સ છે. મેકમોહન લાઇન પાસે કેટલાય હેલિપેડ બનાવવામાં આવ્યા છે. યુદ્ધની સ્થિતિમાં વાયુસેના આ જગ્યાઓથી ચીન સામે મોરચો ખોલી શકે છે.

અન્ય સમાચારો પણ છે...