ભાસ્કર એક્સપ્લેનર:શું રાજ ઠાકરેના કટ્ટર હિન્દુત્વની પાછળ ભાજપા છે? જાણો શું છે શિવસેનાને ઠેકાણે પાડવાનો પ્લાન

2 મહિનો પહેલાલેખક: અભિષેક પાંડે
  • કૉપી લિંક

એક સમયે ભાજપ અને વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના કટ્ટર ટીકાકાર રહેલા રાજ ઠાકરેએ છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી ભાજપને લઈને પોતાનો સૂર બદલ્યો હોય તેવું લાગી રહ્યું છે. મસ્જિદોમાંથી લાઉડસ્પીકર હટાવવાની માંગણીને લઈને મહારાષ્ટ્રમાં શિવસેનાને ઘેરનારા રાજ ઠાકરેએ તાજેતરમાં જ યુપીના સીએમ યોગી આદિત્યનાથની આ જ મુદ્દે પ્રશંસા કરી હતી. એક સમયે મોદીના વિરોધમાં કોંગ્રેસના સમર્થનમાં ઝુંબેશ ચલાવનારા રાજ ઠાકરેની રાજનીતિમાં તાજેતરનો બદલાવ તેમની પાર્ટી મહારાષ્ટ્ર નવનિર્માણ સેના (MNS) અને ભાજપ વચ્ચેની નિકટતાના રૂપમાં જોવા મળી રહ્યો છે.

આવી સ્થિતિમાં, શું તમે જાણો છો કે શા માટે રાજ ઠાકરેએ કટ્ટર હિન્દુત્વનો માર્ગ અપનાવ્યો? તેઓ ભાજપની નજીક કેમ જઈ રહ્યા છે? રાજ ઠાકરેની પાર્ટી MNS સાથે ગઠબંધન કરીને ભાજપ શું મેળવવા માંગે છે? તેમનું વલણ શિવસેનાની મુશ્કેલીઓ કેવી રીતે વધારી રહ્યું છે?

એક સમયે મહારાષ્ટ્રના રાજકારણમાં મરાઠી માનુષ ગણાતી અને કટ્ટર હિંદુત્વની સમર્થક ગણાતી શિવસેનાએ હિંદુત્વના મુદ્દાઓ પર તેની પકડ ઢીલી કરીને રાજ ઠાકરેને ફ્રન્ટ-ફૂટ પર રમવાની તક આપી.

રાજકીય નિષ્ણાતો માને છે કે રાજ ઠાકરેનો હિંદુત્વ એજન્ડા અચાનક નથી પરંતુ ઇરાદાપૂર્વકનું પગલું છે અને તે MNSના રાજકીય વિસ્તરણનો એક ભાગ છે.

એવું માનવામાં આવે છે કે હિન્દુત્વ આધારિત રાજકારણ બિન-મરાઠી મતદારોમાં પણ MNSની સ્વીકૃતિ વધારશે. મુંબઈમાં 26% મરાઠી મતદારો છે, જ્યારે બાકીના 64% ઉત્તર ભારતીયો, ગુજરાતીઓ અને અન્ય લોકોના છે.

તે જ સમયે, તેનું બીજું મોટું કારણ એ પણ છે કે ઉત્તર ભારતીય વિરોધી પક્ષ તરીકે MNSની છબી ઉજળી કરવાનો પ્રયાસ છે. એટલા માટે તેઓ ટૂંક સમયમાં અયોધ્યા જવાના છે.

શિવસેનાની નરમાઈ રાજ ઠાકરેનs વાપસી તરફ દોરી ગઈ?
થોડા વર્ષો સુધી મૌન રહ્યા પછી, રાજ ઠાકરેએ તાજેતરની રાજકીય તકનો લાભ લેવાની તક જોઈ. તેમને આ તક શિવસેના તરફથી મળી છે, જે કોંગ્રેસ અને એનસીપી સાથે રાજ્યમાં મહા વિકાસ અઘાડી ગઠબંધન સરકાર ચલાવી રહી છે.

તેના પોતાના સમર્થકો પણ શિવસેના તેના કટ્ટર હરીફ કોંગ્રેસ અને એનસીપી સાથે હાથ મિલાવતા અસ્વસ્થ હતા. તે જ સમયે, કોંગ્રેસ અને એનસીપી સાથેના ગઠબંધનના કારણે, શિવસેનાએ હિન્દુત્વ પર પોતાનું વલણ પણ નરમ કરવું પડ્યું.

તાજેતરના દિવસોમાં, શિવસેના લાઉડસ્પીકરથી લઈને હનુમાન ચાલીસાના પઠન પર અઝાન પર પ્રતિબંધ મૂકવાના મુદ્દે ચાર રસ્તા પર છે.

લાઉડસ્પીકરના મુદ્દે શિવસેનાને ઘેરી રહ્યા છે રાજ ઠાકરે
રાજ ઠાકરેએ હાલના સમયમાં કટ્ટર હિન્દુત્વના માર્ગે ચાલીને શિવસેના સરકારને મુશ્કેલીમાં મુકી છે. તાજેતરમાં તેમણે મહારાષ્ટ્ર સરકાર પાસે મસ્જિદોમાંથી લાઉડસ્પીકર હટાવવાની માંગ કરી હતી. આ માંગને પગલે, તેમણે 16 એપ્રિલે હનુમાન જયંતિના અવસર પર પુણેમાં MNS કાર્યકર્તાઓની હાજરીમાં હનુમાન ચાલીસાનો પાઠ કર્યો.

રાજ ઠાકરેએ ઉદ્ધવ ઠાકરે સરકારને 3 મે સુધી રાજ્યની તમામ મસ્જિદોમાંથી લાઉડસ્પીકર હટાવવાનું અલ્ટીમેટમ આપ્યું છે, જેમાં નિષ્ફળ રહેશે તો તેઓ મસ્જિદોની બહાર હનુમાન ચાલીસાના પાઠ કરશે.

રાજ ઠાકરે મસ્જિદોમાં લાઉડ સ્પીકરના ઉપયોગના વિરોધમાં 1 મેના રોજ ઔરંગાબાદમાં રેલી યોજવાના છે.

આખરે ભાજપ શા માટે રાજ ઠાકરેની નજીક આવવા માંગે છે?

રાજકીય વર્તુળોમાં આ દિવસોમાં રાજ ઠાકરેની MNS અને BJP વચ્ચે ગઠબંધનની ચર્ચા ચાલી રહી છે. છેલ્લા કેટલાક મહિનામાં તેઓ પૂર્વ સીએમ દેવેન્દ્ર ફડણવીસથી લઈને રાજ્ય બીજેપી અધ્યક્ષ ચંદ્રકાંત પાટીલ સહિત ભાજપના ઘણા નેતાઓને મળ્યા છે.

  • સંભવિત બીજેપી-મનસે ગઠબંધન પર, બીજેપીના વરિષ્ઠ નેતા સુધીર મુનગંટીવારે કહ્યું કે અત્યારે એવો કોઈ પ્રસ્તાવ નથી, પરંતુ રાજકારણમાં કંઈપણ અશક્ય નથી.
  • અહેવાલો અનુસાર, ભાજપે આ મામલે 'જૂઓ અને રાહ જૂઓ'ની નીતિ અપનાવી છે. જો કે, પાર્ટી ચોક્કસપણે એવા પગલાં લઈ રહી છે, જેથી MNSને એટલી મજબૂત બનાવી શકાય કે તે શિવસેનાની વોટ બેંકમાં લૂણો લગાવી શકે.
  • એવું માનવામાં આવે છે કે ભાજપ રાજ ઠાકરેને નવા હિન્દુત્વ નેતા તરીકે ઉન્નત કરવા માંગે છે. આનાથી તેને એવી કથા બનાવવામાં મદદ મળશે કે ઉદ્ધવની આગેવાની હેઠળની શિવસેનાએ હિંદુત્વના સિદ્ધાંત સાથે સમાધાન કરીને સરકાર બનાવવા માટે કોંગ્રેસ-એનસીપી સાથે ગઠબંધન કર્યું.
  • નિષ્ણાતોના મતે, ભાજપની યોજના છે કે જો MNS શિવસેનાના 5-7% મતો પણ તોડી નાખે છે, તો તેની મુંબઈ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનની ચૂંટણી પર મોટી અસર પડશે.
  • ભાજપનો મુખ્ય એજન્ડા શિવસેના પાસેથી BMC છીનવી લેવાનો છે. આ વર્ષે BMC ચૂંટણી યોજાવાની છે અને આમાં ભાજપની નજર શિવસેનાની વોટબેંકને નબળી પાડવાની છે. 2017ની BMC ચૂંટણીમાં ભાજપને 82 અને શિવસેનાને 84 સીટો મળી હતી.
  • ભાજપને આશા છે કે ભગવા ધ્વજ સાથે MNS તેના નવા અવતારમાં શિવસેનાને સ્થાનિક સંસ્થાઓની ચૂંટણીઓમાં ઓછામાં ઓછા મોટા શહેરો-મુંબઈ, થાણે, કલ્યાણ-ડોમ્બિવલી અને નાસિકમાં મત ઘટાડવામાં મદદ કરી શકે છે.
  • મહારાષ્ટ્રમાં આ વર્ષે 15 મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન અને 27 જિલ્લા પરિષદોની ચૂંટણી યોજાવાની છે. આ ચૂંટણીઓને 2024ની લોકસભા ચૂંટણીની લિટમસ ટેસ્ટ તરીકે ગણવામાં આવી રહી છે.
  • ભાજપને આશા છે કે આગામી ચૂંટણીમાં MNS એ જ કામ કરી શકે છે, જે પ્રકાશ આંબેડકરની પાર્ટી વંચિત બહુજન અઘાડી (VBA)એ 2019ની લોકસભા અને વિધાનસભા ચૂંટણીમાં કરી હતી.
  • VBA એ 2019ની લોકસભા ચૂંટણીમાં ઓલ ઈન્ડિયા મજલિસ-એ-ઈત્તેહાદ-ઉલ-મુસ્લિમ એટલે કે AIMIM સાથે ગઠબંધન કર્યું અને 2019ની વિધાનસભા ચૂંટણી એકલા હાથે લડી. પછાત જાતિઓમાં VBA ની પકડ લોકસભા ચૂંટણીમાં પડેલા કુલ મતોમાંથી 6.92% મેળવી હતી. પરિણામે પૂર્વ સીએમ અશોક ચવ્હાણ સહિત કોંગ્રેસના 7 મોટા નેતાઓ ચૂંટણી હારી ગયા.
  • કેટલાક નિષ્ણાતો માને છે કે ભાજપને ખાતરી છે કે પાર્ટીના વાસ્તવિક હિન્દુત્વવાદી મતદારો મોદી સિવાય ક્યાંય જશે નહીં. આવી સ્થિતિમાં જો MNS કદમાં વધારો કરે છે, તો તે ફક્ત મરાઠી મતો જ કાપી શકે છે, જે શિવસેનાને મળે છે. એટલે કે રેસમાં MNSની એન્ટ્રીથી શિવસેનાને નુકસાન થશે.
  • રાજ ઠાકરેના કટ્ટર હિન્દુત્વ કાર્ડ પર ભાજપને બીજો ફાયદો એ છે કે તે શિવસેના પર તેના જૂના રાજકીય મુદ્દા પર પાછા ફરવાનું દબાણ કરશે, જે તેણે કોંગ્રેસ-એનસીપી ગઠબંધનને કારણે પાછું ખેંચ્યું છે. જો આમ થશે તો સત્તાધારી પક્ષો વચ્ચે મતભેદો વધશે, જેનો રાજકીય ફાયદો અંતમાં ભાજપને થઈ શકે છે.
  • ભાજપ ઈચ્છે છે કે રાજ ઠાકરે નવા હિંદુત્વ નેતા તરીકે ઉભરી આવે જે શિવસેનાની હિંદુત્વ વિચારધારાના નબળા પડવાથી નારાજ શિવસૈનિકોને વૈકલ્પિક પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડી શકે.

રાજે કહ્યું 'યુપીમાં યોગી, મહારાષ્ટ્રમાં ભોગી'
રાજ ઠાકરેએ તાજેતરમાં ઉત્તર પ્રદેશમાં ધાર્મિક સ્થળો પરથી લાઉડસ્પીકર હટાવવાના મુદ્દે ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્ય પ્રધાન યોગી આદિત્યનાથની પ્રશંસા કરતી વખતે ઉદ્ધવ ઠાકરે પર કટાક્ષ કર્યો હતો.

તેમણે કહ્યું હતું કે, “ધાર્મિક સ્થળો, ખાસ કરીને મસ્જિદોમાંથી લાઉડસ્પીકર હટાવવા બદલ હું યોગી સરકારને હૃદયપૂર્વક અભિનંદન આપું છું. કમનસીબે મહારાષ્ટ્રમાં કોઈ યોગી નથી, અહીં દરેક ભોગી છે.

છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં યુપીમાં 6031 ધાર્મિક સ્થળો પરથી લાઉડસ્પીકર હટાવી દેવામાં આવ્યા છે, જ્યારે 35 હજારથી વધુનો અવાજ ઓછો કરવામાં આવ્યો છે.

અહેવાલો અનુસાર, જૂનના પહેલા સપ્તાહમાં રાજ ઠાકરે યુપીની મુલાકાતે જવાના છે, જ્યાં તેઓ યોગી સાથે મુલાકાત કર્યા બાદ અયોધ્યા પણ જશે.

યોગી આદિત્યનાથના વખાણને રાજ ઠાકરેના ભાજપ તરફ ઝૂકવાના મજબૂત સંકેત તરીકે જોવામાં આવી રહ્યા છે.

​​​​​રાજ ઠાકરેની સફળતા અને પતનની કહાની
રાજ ઠાકરે મહારાષ્ટ્રના રાજકારણના ફાયરબ્રાન્ડ નેતા અને શિવસેનાના સ્થાપક બાળાસાહેબ ઠાકરેના ભત્રીજા છે. એટલે કે તેઓ મહારાષ્ટ્રના સીએમ ઉદ્ધવ ઠાકરેના પિતરાઈ ભાઈ છે.

રાજ ઠાકરેએ ઉદ્ધવ સાથે મતભેદને કારણે 2006માં શિવસેના છોડી દીધી હતી. માર્ચ 2006 માં, શિવસેના છોડ્યાના થોડા દિવસો પછી, તેમણે મહારાષ્ટ્ર નવનિર્માણ સેના (MNS) ના નામથી પોતાનો પક્ષ બનાવ્યો.

શરૂઆતમાં રાજ ઠાકરેની પાર્ટી MNSને સારી સફળતા મળી હતી અને 2009માં તેની પ્રથમ મહારાષ્ટ્ર વિધાનસભા ચૂંટણીમાં 288માંથી 13 બેઠકો જીતી હતી.

વિધાનસભા ચૂંટણીની સફળતાથી ઉત્સાહિત રાજ ઠાકરેએ મુંબઈમાં ઉત્તર ભારતીયો વિરુદ્ધ મરાઠી માણસોનું રાજકારણ કર્યું. આનાથી MNSને પણ ફાયદો થયો અને 2012ની બૃહન્મુંબઈ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (BMC) ચૂંટણીમાં 227માંથી 28 બેઠકો જીતી.

આ પછી રાજ ઠાકરેનો ગ્રાફ ઝડપથી નીચે ગયો. 2014ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં MNS માત્ર 1 સીટ જીતી શકી હતી.

2012 BMC ચૂંટણીમાં 28 બેઠકો જીતનાર MNS 2017 BMC ચૂંટણીમાં 227 બેઠકોમાંથી માત્ર 7 બેઠકો જીતવામાં સફળ રહી હતી.

પહેલા મોદીને સમર્થન પછી કોંગ્રેસ છાવણી ગયા રાજ ઠાકરે
રાજ ઠાકરે 2010થી નરેન્દ્ર મોદીના વડાપ્રધાન બનવાના પ્રબળ સમર્થક હતા. 2014ની લોકસભા ચૂંટણીમાં એક તરફ રાજ ઠાકરે 'નરેન્દ્રભાઈ આગામી પીએમ બનવા' માટે પ્રચાર કરી રહ્યા હતા. બીજી તરફ રાહુલ ગાંધીને કોંગ્રેસના 'આત્મવિશ્વાસનો અભાવ' ધરાવતા નેતા ગણાવીને તેમના પર નિશાન સાધ્યું હતું.

પરંતુ ઓક્ટોબર 2014માં યોજાયેલી વિધાનસભા ચૂંટણીમાં MNSના ખરાબ પ્રદર્શન બાદ રાજ ઠાકરેએ પોતાના રાજકારણની દિશા બદલવાનું શરૂ કર્યું. ધીમે ધીમે તેઓ ભાજપથી દૂર થઈને કોંગ્રેસ તરફ ઝુકવા લાગ્યા.

ત્યારપછીના વર્ષોમાં, રાજ ઠાકરે પીએમ મોદી અને ભાજપ પર આક્રમક બન્યા અને રાહુલ ગાંધી અને કોંગ્રેસના વખાણ કરવા લાગ્યા.

ગુજરાતમાં 2017ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસે ભાજપને સખત ટક્કર આપ્યા બાદ, રાજ ઠાકરેએ રાહુલની પ્રશંસા કરતા કાર્ટૂનમાં મોદી-શાહની જોડી પર કટાક્ષ કર્યો હતો.

2019ની લોકસભા ચૂંટણીમાં, રાજ ઠાકરેએ NCP અને કોંગ્રેસના સમર્થનમાં નરેન્દ્ર મોદી વિરુદ્ધ પ્રચાર કર્યો, પરંતુ તેનો ફાયદો ન તો કોંગ્રેસ-NCPને થયો કે ન તો રાજ ઠાકરેની MNSને.

MNSએ 2019ની લોકસભાની ચૂંટણી લડી ન હતી પરંતુ થોડા મહિના પછી યોજાયેલી મહારાષ્ટ્ર વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં તે માત્ર 1 સીટ જીતી શકી હતી.