રાજપક્ષે પરિવાર પર 42 હજાર કરોડ હડપવાનો આરોપ:ગોટબાયા રાષ્ટ્રપતિ ભવન છોડીને ભાગ્યા, આ 5 કારણોએ શ્રીલંકાને ભૂખમરામાં ફસાવ્યું

3 મહિનો પહેલાલેખક: અભિષેક પાંડે
  • કૉપી લિંક

શ્રીલંકામાં મહિનાઓથી ચાલી રહેલા આર્થિક સંકટથી પરેશાન લોકોનો વિરોધ ઉગ્ર બની રહ્યો છે. 9 જુલાઈના રોજ, વિરોધીઓએ રાષ્ટ્રપતિના નિવાસને ઘેરી લીધું, ત્યારબાદ રાષ્ટ્રપતિ ગોટબાયા રાજપક્ષે નિવાસસ્થાનમાંથી ભાગી ગયા.

મેની શરૂઆતમાં, જ્યારે ઉશ્કેરાયેલા ટોળાએ કોલંબોમાં રાજપક્ષેના નાના ભાઈ અને ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાન મહિન્દા રાજપક્ષેના સત્તાવાર નિવાસસ્થાનને ઘેરી લીધું, ત્યારે મહિન્દા તેમના પરિવાર સાથે ભાગી ગયા અને નેવલ બેઝમાં આશ્રય લીધો. દરમિયાન, 9 જુલાઈના રોજ, રાનિલ વિક્રમસિંઘેએ વડા પ્રધાન પદ પરથી રાજીનામું આપ્યું હતું. મહિન્દા રાજપક્ષેના રાજીનામા બાદ વિક્રમસિંઘે 12 મેના રોજ વડાપ્રધાન બન્યા હતા.

આ એક્સપ્લેનરમાં, ચાલો જાણીએ કે રાજપક્ષે પરિવાર કોણ છે, જે શ્રીલંકાને ભૂખમરા તરફ લઈ જવા માટે જવાબદાર માનવામાં આવે છે? શ્રીલંકાના આર્થિક સંકટના મુખ્ય કારણો શું છે?

શ્રીલંકાને ડૂબાડનાર શક્તિશાળી રાજપક્ષે પરિવારને જાણો
એપ્રિલ સુધી, શ્રીલંકાની સરકારમાં રાજપક્ષે પરિવારના પાંચ સભ્યોનો સમાવેશ થતો હતો. તેમાં રાષ્ટ્રપતિ ગોટબાયા રાજપક્ષે, વડાપ્રધાન મહિન્દા રાજપક્ષે, નાણામંત્રી બાસિલ રાજપક્ષે, સિંચાઈ મંત્રી ચમલ રાજપક્ષે અને રમતગમત મંત્રી નમલ રાજપક્ષે હતા. જેમાંથી ગોટબાયા સિવાય તમામે રાજીનામું આપી દીધું છે.

એક સમયે આ રાજપક્ષે ભાઈઓનું શ્રીલંકાના રાષ્ટ્રીય બજેટના 70% પર સીધું નિયંત્રણ હતું. રાજપક્ષે પરિવાર પર ગેરકાયદેસર રીતે 5.31 અબજ ડોલર અથવા 42 હજાર કરોડ રૂપિયા દેશની બહાર લઈ જવાનો આરોપ છે. તે શ્રીલંકાની સેન્ટ્રલ બેંકના ગવર્નર રહેલા મહિન્દા રાજપક્ષેના નજીકના સાથી અજિત નિવાર્ડ કેબ્રાલે ભજવ્યું હતું.

1. મહિન્દા રાજપક્ષે

  • મહિન્દા રાજપક્ષે, 76, જૂથના વડા હતા અને થોડા મહિના પહેલા સુધી, વડા પ્રધાન હતા. તેમણે વધી રહેલા વિરોધ વચ્ચે 10 મેના રોજ રાજીનામું આપ્યું હતું.
  • 2004માં વડાપ્રધાન બન્યા બાદ તેઓ 2005-2015 સુધી રાષ્ટ્રપતિ હતા. દરમિયાન ભાઈ ગોટબાયા રાજપક્ષેને તમિલ ચળવળને કચડી નાખવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો.
  • મહિન્દાના શાસન દરમિયાન, શ્રીલંકા અને ચીન નજીક આવ્યા અને તેમણે ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ માટે ચીન પાસેથી $7 બિલિયનની લોન લીધી.
  • ખાસ વાત એ છે કે મોટા ભાગના પ્રોજેક્ટ ખોટા સાબિત થયા હતા અને તેના નામે મોટા પ્રમાણમાં ભ્રષ્ટાચાર થયો હતો.
મહિન્દા રાજપક્ષે રાજપક્ષે પરિવારમાં સૌથી શક્તિશાળી છે, તેથી તેમને 'ધ ચીફ' કહેવામાં આવે છે. તેઓ શ્રીલંકાના રાષ્ટ્રપતિ અને વડાપ્રધાન રહી ચૂક્યા છે.
મહિન્દા રાજપક્ષે રાજપક્ષે પરિવારમાં સૌથી શક્તિશાળી છે, તેથી તેમને 'ધ ચીફ' કહેવામાં આવે છે. તેઓ શ્રીલંકાના રાષ્ટ્રપતિ અને વડાપ્રધાન રહી ચૂક્યા છે.

2. ગોટબાયા રાજપક્ષે

  • ગોટબાયા, ભૂતપૂર્વ લશ્કરી અધિકારી, 2019 માં શ્રીલંકાના રાષ્ટ્રપતિ બન્યા. તેઓ સંરક્ષણ મંત્રાલયમાં સચિવ સહિત અનેક મહત્વપૂર્ણ પદો પર રહી ચૂક્યા છે.
  • 2005-2015 દરમિયાન, મોટા ભાઈ મહિન્દા રાજપક્ષેના પ્રમુખપદ દરમિયાન, સંરક્ષણ સચિવ તરીકે તમિલ અલગતાવાદીઓ એટલે કે એલટીટીઈને નિર્દયતાથી કચડી નાખવામાં આવ્યા હતા.
  • કરવેરામાં કાપથી લઈને કૃષિમાં રાસાયણિક ખાતરોના ઉપયોગ પર પ્રતિબંધ મૂકવા સુધીની ગોટબાયાની નીતિઓને વર્તમાન સંકટનું કારણ માનવામાં આવે છે.
ગોટબાયા પર ડેથ સ્ક્વોડ બનાવીને તેના ડઝનબંધ વિરોધીઓનું અપહરણ કરવાનો અને તેમને ગાયબ કરવાનો પણ આરોપ હતો. તેના ગુસ્સાને કારણે તેને 'ટર્મિનેટર' પણ કહેવામાં આવે છે.
ગોટબાયા પર ડેથ સ્ક્વોડ બનાવીને તેના ડઝનબંધ વિરોધીઓનું અપહરણ કરવાનો અને તેમને ગાયબ કરવાનો પણ આરોપ હતો. તેના ગુસ્સાને કારણે તેને 'ટર્મિનેટર' પણ કહેવામાં આવે છે.

3. બેસિલ રાજપક્ષે

  • 71 વર્ષના બાસિલ રાજપક્ષે નાણામંત્રી હતા. શ્રીલંકામાં, તેઓ સરકારી કોન્ટ્રાક્ટ પર કથિત કમિશનને કારણે 'મિસ્ટર 10 ટકા' તરીકે ઓળખાય છે.
  • તેમના પર રાજ્યની તિજોરીમાં લાખો ડોલરનો ગેરઉપયોગ કરવાનો આરોપ હતો, પરંતુ ગોટબાયા પ્રમુખ બનતાની સાથે જ તમામ કેસો ખતમ કરી દેવામાં આવ્યા હતા.
બેસિલ રાજપક્ષે થોડા મહિના પહેલા સુધી શ્રીલંકાના નાણામંત્રી હતા. તુલસી ભ્રષ્ટાચારમાં એટલો આગળ હતો કે લાંચ લેવાના કારણે તેને મિસ્ટર 10 ટકા પણ કહેવામાં આવે છે.
બેસિલ રાજપક્ષે થોડા મહિના પહેલા સુધી શ્રીલંકાના નાણામંત્રી હતા. તુલસી ભ્રષ્ટાચારમાં એટલો આગળ હતો કે લાંચ લેવાના કારણે તેને મિસ્ટર 10 ટકા પણ કહેવામાં આવે છે.

4. ચમલ રાજપક્ષે

  • 79 વર્ષીય ચમલ એપ્રિલ મહિન્દાના મોટા ભાઈ છે અને શિપિંગ અને એવિએશન મંત્રી રહી ચૂક્યા છે. અત્યાર સુધી તેઓ સિંચાઈ વિભાગ સંભાળતા હતા.
  • ચમલ વિશ્વના પ્રથમ મહિલા વડા પ્રધાન સિરીમાવો બંદરનાઈકેના અંગરક્ષક હતા.
રાજપક્ષે ભાઈઓમાં ચમલ સૌથી ઓછું વિવાદાસ્પદ રહ્યા છે. પરંતુ, તે શ્રીલંકાને લૂંટવાની રાજપક્ષે પરિવારની રમતમાં સામેલ પણ રહ્યા છે.
રાજપક્ષે ભાઈઓમાં ચમલ સૌથી ઓછું વિવાદાસ્પદ રહ્યા છે. પરંતુ, તે શ્રીલંકાને લૂંટવાની રાજપક્ષે પરિવારની રમતમાં સામેલ પણ રહ્યા છે.

5. નમલ રાજપક્ષે

  • 35 વર્ષીય નમલ મહિન્દા રાજપક્ષેનો સૌથી મોટો પુત્ર છે. 2010માં 24 વર્ષની વયે તેઓ સાંસદ બન્યા હતા. અત્યાર સુધી તેઓ રમતગમત અને યુવા મંત્રાલય સંભાળતા હતા.
  • તેના પર મની લોન્ડરિંગમાં સંડોવણીનો આરોપ છે, જેને નમાલે નકારી કાઢ્યો છે.
નામલને રાજપક્ષે પરિવારના રાજકીય વારસાના વારસદાર માનવામાં આવે છે. નાની ઉંમરમાં તેમના પર સરકારી ભંડોળના દુરુપયોગનો આરોપ છે.
નામલને રાજપક્ષે પરિવારના રાજકીય વારસાના વારસદાર માનવામાં આવે છે. નાની ઉંમરમાં તેમના પર સરકારી ભંડોળના દુરુપયોગનો આરોપ છે.

ચાલો હવે જાણીએ એવા 5 મુખ્ય કારણો જેના કારણે શ્રીલંકા આર્થિક ભીંસમાં ફસાયું છે. શ્રીલંકા 1948માં તેની આઝાદી બાદ સૌથી ખરાબ આર્થિક સંકટમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. શ્રીલંકામાં લોકોને રોજીંદી વસ્તુઓ પણ મળતી નથી અથવા તો અનેક ગણી મોંઘી થઈ રહી છે. શ્રીલંકાનો વિદેશી મુદ્રા ભંડાર લગભગ ખતમ થઈ ગયો છે, જેના કારણે તે આવશ્યક વસ્તુઓની આયાત કરવામાં અસમર્થ છે.

દેશમાં અનાજ, ખાંડ, દૂધ પાવડર, શાકભાજીથી લઈને દવાઓની અછત છે. પેટ્રોલ પંપ પર સેના તૈનાત કરવી પડશે. દેશમાં 13 કલાકનો પાવર કટ છે. બસો ચલાવવા માટે ડીઝલ ન હોવાથી દેશનું જાહેર પરિવહન ઠપ્પ થઈ ગયું છે.

1. ઋણથી લંકાની રમત બગડી
​​​​​​​
છેલ્લા એક દાયકામાં, શ્રીલંકાની સરકારોએ ભારે ઉધાર લીધું છે, પરંતુ તેનો યોગ્ય ઉપયોગ કરવાને બદલે તેનો દુરુપયોગ કર્યો છે.

  • 2010 થી, શ્રીલંકાનું વિદેશી દેવું સતત વધી રહ્યું છે. શ્રીલંકાએ તેની મોટાભાગની લોન ચીન, જાપાન અને ભારત જેવા દેશો પાસેથી લીધી છે.
  • 2018 થી 2019 સુધી શ્રીલંકાના વડા પ્રધાન રાનિલ વિક્રમસિંઘેએ હમ્બનટોટા બંદર ચીનને 99 વર્ષ માટે લીઝ પર આપ્યું હતું. ચીનની લોનની ચુકવણીના બદલામાં આવું કરવામાં આવ્યું હતું. આવી નીતિઓથી તેનું પતન શરૂ થયું.
  • આ સિવાય વર્લ્ડ બેંક, એશિયન ડેવલપમેન્ટ બેંક જેવી સંસ્થાઓના પણ નાણાં બાકી છે. આ ઉપરાંત તેણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાંથી પણ લોન લીધી છે.
  • 2019માં એશિયન ડેવલપમેન્ટ બેંકે શ્રીલંકાને 'ટ્વીન ડેફિસિટ ઈકોનોમી' ગણાવી હતી. ટ્વીન ડેફિસિટ એટલે કે રાષ્ટ્રીય ખર્ચ રાષ્ટ્રીય આવક કરતાં વધી જાય છે.
  • શ્રીલંકાની નિકાસ આવક $12 બિલિયન હોવાનો અંદાજ છે, જ્યારે આયાતમાંથી તેનો ખર્ચ લગભગ $22 બિલિયન છે, એટલે કે તેની વેપાર ખાધ $10 બિલિયન છે.
  • શ્રીલંકા દવાઓ, ખાદ્યપદાર્થો અને બળતણ જેવી લગભગ દરેક વસ્તુની જરૂરિયાત માટે આયાત પર ભારે નિર્ભર છે. આવી સ્થિતિમાં વિદેશી હૂંડિયામણની અછતને કારણે તે જરૂરી વસ્તુઓ ખરીદવા સક્ષમ નથી.
  • છેલ્લા બે વર્ષમાં શ્રીલંકાના વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાં તીવ્ર ઘટાડો થયો છે. આ વર્ષના મેના અંત સુધીમાં શ્રીલંકા પાસે માત્ર $1.92 બિલિયન વિદેશી મુદ્રા ભંડાર બચ્યો હતો, જ્યારે 2022માં જ તેણે લગભગ $4 બિલિયનની લોન ચૂકવવાની છે.
  • બ્લૂમબર્ગના એક રિપોર્ટ અનુસાર, શ્રીલંકાને ખોરાક, ઈંધણ અને દવાઓ જેવી જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે આગામી 6 મહિનામાં $6 બિલિયનની જરૂર પડશે.
  • મે મહિનામાં શ્રીલંકામાં મોંઘવારી 39% પર પહોંચી ગઈ છે. તે જ સમયે, શ્રીલંકાના ચલણમાં ગયા વર્ષથી 82% નો ઘટાડો થયો છે.
  • એક ડૉલરની કિંમત લગભગ 362 શ્રીલંકન રૂપિયા પર પહોંચી ગઈ છે અને એક ભારતીય રૂપિયાની કિંમત 4.58 શ્રીલંકન રૂપિયા થઈ ગઈ છે.

2. રાજપક્ષેનો કર ઘટાડવાનો નિર્ણય બેકફાયર થયો
2019માં, રાષ્ટ્રપતિ ગોટબાયા રાજપક્ષેએ ટેક્સ કાપનો લોકપ્રિય જુગાર રમ્યો, પરંતુ તેનાથી શ્રીલંકાના અર્થતંત્રને નુકસાન થયું. એક અનુમાન મુજબ, આના કારણે શ્રીલંકાની ટેક્સ કમાણીમાં 30% ઘટાડો થયો, એટલે કે સરકારી તિજોરી ખાલી થવા લાગી.

1990માં શ્રીલંકાના જીડીપીમાં ટેક્સમાંથી આવકનો હિસ્સો 20% હતો, જે 2020માં ઘટીને માત્ર 10% થયો છે. રાજપક્ષેના કરવેરા ઘટાડવાના નિર્ણયને પરિણામે 2019 ની સરખામણીમાં 2020 માં કર વસૂલાતમાં ભારે ઘટાડો થયો.

3. આતંકવાદી હુમલા અને કોરોના રોગચાળાએ પ્રવાસન ક્ષેત્રને ડુબાડી દીધું

  • શ્રીલંકામાં એપ્રિલ 2019 માં ઇસ્ટર સન્ડે પર, રાજધાની કોલંબોમાં ત્રણ ચર્ચ પર આતંકવાદી હુમલામાં 260 થી વધુ લોકોએ જીવ ગુમાવ્યો હતો.
  • આતંકવાદી હુમલાએ શ્રીલંકાના પ્રવાસન ઉદ્યોગને નુકસાન પહોંચાડ્યું હતું. તેના થોડા મહિના પછી, કોરોના રોગચાળાએ તેને સંપૂર્ણ બનાવ્યું.
  • પ્રવાસન ક્ષેત્ર શ્રીલંકામાં વિદેશી હૂંડિયામણનો ત્રીજો સૌથી મોટો સ્ત્રોત છે. 2018માં, શ્રીલંકામાં 23 લાખ પ્રવાસીઓ હતા, પરંતુ ઇસ્ટર આતંકવાદી હુમલાને કારણે, 2019 માં તેમની સંખ્યામાં લગભગ 21% ઘટાડો થયો અને માત્ર 19 લાખ પ્રવાસીઓ આવ્યા.
  • તે પછી, કોરોના પ્રતિબંધોને કારણે, 2020 માં પ્રવાસીઓની સંખ્યા ઘટીને 5.07 લાખ થઈ ગઈ. 2021માં શ્રીલંકામાં માત્ર 1.94 લાખ પ્રવાસીઓ આવ્યા હતા. શ્રીલંકાની મુલાકાતે આવતા મોટાભાગના પ્રવાસીઓ ભારત, ચીન, બ્રિટન, ફ્રાન્સ અને જર્મનીના છે.

4. શ્રીલંકાના બે શક્તિશાળી રાજકીય પરિવારોનો ભ્રષ્ટાચાર અને ખોટા નિર્ણયો

  • શ્રીલંકાના બે સૌથી શક્તિશાળી રાજકીય પક્ષો શ્રીલંકા ફ્રીડમ પાર્ટી છે, જેનું નેતૃત્વ મૈત્રીપાલા સિરીસેના છે. બીજી પાર્ટી શ્રીલંકા પોદુજાના પેરામુના પાર્ટી છે - જેનું નેતૃત્વ મહિન્દા રાજપક્ષે કરે છે.
  • 2015થી 2019 સુધી શ્રીલંકાના રાષ્ટ્રપતિ રહી ચુકેલા સિરીસેના પર ભ્રષ્ટાચારનો આરોપ હતો. 2018માં તેના ચીફ ઓફ સ્ટાફ અને અધિકારીઓની લાંચ લેવા બદલ ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. સિરીસેના રાજપક્ષે પરિવાર પર ભ્રષ્ટાચારમાં ડૂબેલા હોવાનો આરોપ લગાવી રહ્યા છે.
  • શક્તિશાળી રાજકીય પરિવાર ગણાતા રાજપક્ષેના ખોટા નિર્ણયો અને ભ્રષ્ટાચારે પણ શ્રીલંકાની હાલત ખરાબ કરી દીધી. છેલ્લા બે દાયકાથી આ શક્તિશાળી રાજકીય પરિવારની શ્રીલંકામાં બોલબાલા રહી છે.

5. કૃષિમાં રાસાયણિક ખાતરો પર પ્રતિબંધ
2021 માં, ગોટબાયા રાજપક્ષે સરકારે શ્રીલંકામાં જૈવિક ખેતીને પ્રોત્સાહન આપવાના નામે કૃષિમાં રાસાયણિક ખાતરો અને જંતુનાશકોના ઉપયોગ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો. આ નિર્ણય ખોટો સાબિત થયો અને અનાજના ઉત્પાદનમાં ભારે ઘટાડો થયો.

ઉત્પાદનમાં ઘટાડો થતાં અનાજના ભાવ આસમાને પહોંચ્યા અને મે મહિનામાં ખાદ્યપદાર્થોનો ફુગાવો વધીને 57.4% થયો, જ્યારે બિન-ખાદ્ય ફુગાવો વધીને 30.6% થયો.

હવે છેલ્લે આ પોલ પર તમારો અભિપ્રાય પણ આપો...