• Gujarati News
  • Dvb original
  • Explainer
  • Find Out Why The Kerala High Court Asked The Central Government To Reduce The Gap Between The Two Doses Of Kovishield; What Will Happen By Doing So?

ભાસ્કર એક્સપ્લેનર:જાણો કેરળ હાઈકોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને શા માટે કહ્યું કોવિશીલ્ડના બે ડોઝનો ગેપ ઘટાડવા માટે; શું થશે એમ કરવાથી?

4 મહિનો પહેલાલેખક: જયદેવ સિંહ
  • કૉપી લિંક

કેરળ હાઈકોર્ટે કેન્દ્રને કોવિશીલ્ડ વેક્સિનના બે ડોઝ વચ્ચેનું અંતર ઓછું કરવા માટે કહ્યું છે. કોર્ટે ડોઝના ગેપને લઈને કેટલાક લોકોને રાહત આપવાના નિર્ણયને પણ ભેદભાવપૂર્ણ ગણાવ્યો છે. કોર્ટે કહ્યું છે કે જો પ્રથમ ડોઝ લગાવનારી કોઈ વ્યક્તિ 28 દિવસ પછી વેક્સિનનો બીજો ડોઝ લગાવવા માગે છે તો તેને તેની અનુમતિ આપવી જોઈએ.

કોર્ટે વેક્સિનના ડોઝ વચ્ચે ગેપને લઈને વધુ શું કહ્યું છે? બે ડોઝ વચ્ચેના ગેપ પર WHOની ગાઈડલાઈન શું છે? અન્ય કોઈ વેક્સિનના બે ડોઝનો ગેપ વધારવામાં આવ્યો છે? આવો જાણીએ...

કેરળ હાઈકોર્ટે શું કહ્યું છે?
એક અરજીની સુનાવણી દરમિયાન કેરળ હાઈકોર્ટે કેન્દ્રને કોવિશીલ્ડ વેક્સિનના બે ડોઝ વચ્ચેનો ગેપ ઘટાડવા કહ્યું છે. કોર્ટે આ માટે કોવિન પોર્ટલ પર ફેરફાર કરવા માટે પણ કહ્યું છે, જેથી જે લોકો 84 દિવસ અગાઉ કોવિશીલ્ડનો બીજો ડોઝ લગાવવા માગે છે તેઓ સ્લોટ બુક કરી શકે.

કોર્ટે કહ્યું છે કે વેક્સિન લગાવવી લોકોની ઈચ્છાની વાત છે. એ માટે કોઈ અનિવાર્યતા નથી. એવું સરકારે પણ કહ્યું છે. જ્યારે વેક્સિન મૂકાવવી સ્વૈચ્છિક છે તો વેક્સિનના બે ડોઝ વચ્ચેનો ગેપ પણ સ્વૈચ્છિક હોવો જોઈએ.

કેન્દ્ર સરકારે કોર્ટને શો જવાબ આપ્યો?
કેન્દ્રએ કોર્ટને કહ્યું કે વેક્સિનના બે ડોઝ વચ્ચેનો ગેપ વૈજ્ઞાનિક આધારે નક્કી કરવામાં આવ્યો છે. એ વાતનો વૈજ્ઞાનિક આધાર છે કે કોવિશીલ્ડના પ્રથમ અને બીજા ડોઝ વચ્ચે 84 દિવસનું અંતર કોરોનાની વિરુદ્ધ સૌથી વધુ સુરક્ષા આપે છે.

જો કે, કેન્દ્રએ સ્વીકાર્યુ કે કેટલાક વયજૂથના લોકો માટે બે ડોઝ વચ્ચેનો ગેપ ઓછો છે. આ સાથે જ કેન્દ્રએ કહ્યું કે સિંગલ ડોઝની તુલનામાં કોવિશીલ્ડના બે ડોઝ વધુ ઈફેક્ટિવ છે, ભલે બંને ડોઝ વચ્ચેનું અંતર 12થી 16 સપ્તાહનું કેમ ન હોય.

બે ડોઝ વચ્ચેના ગેપ પર WHOની શું ગાઈડલાઈન છે?
WHOના રેકમન્ડેશન અનુસાર કોરોનાની વિરુદ્ધ વેક્સિનની તાતી જરૂરિયાત હતી. આ કારણથી વેક્સિન કંપનીઓએ ક્લિનિકલ ટ્રાયલ દરમિયાન બે ડોઝ વચ્ચે લઘુતમ ગેપ રાખ્યો. WHOની ગાઈડલાઈન અનુસાર જ તેને 21થી 28 દિવસ રખાયો. તેના પછી થયેલા અભ્યાસના આધારે અલગ-અલગ વેક્સિને આ અંતરને 42 દિવસથી લઈને 12થી 16 સપ્તાહ સુધી વધાર્યું.

કોવિશીલ્ડ ઉપરાંત અન્ય કઈ વેક્સિનના બે ડોઝનો ગેપ વધારવામાં આવ્યો?
બ્રિટનમાં વેક્સિનેશન અભિયાન શરૂ થયા પછી જ ત્યાંના અધિકારીઓએ બે ડોઝની વચ્ચે ત્રણ મહિના સુધીનું અંતર રાખવાની વાત કરી હતી. આ અંગે તર્ક અપાયો હતો કે વધુમાં વધુ લોકોને વેક્સિનનો ઓછામાં ઓછો એક ડોઝ લાગી જશે તો તેનાથી કોરોનાથી મોત અને હોસ્પિટલાઈઝેશનને ઘટાડી શકાશે. જો કે, બ્રિટનની હેલ્થ ઓથોરિટીઝે ફાઈઝર વેક્સિન માટે બે ડોઝ વચ્ચે 3થી 12 સપ્તાહ સુધીનો ગેપ રાખ્યો. જ્યારે, ઓક્સફોર્ડ-એસ્ટ્રેજેનેકા માટે આ ગેપ 4થી 12 સપ્તાહનો રાખવામાં આવ્યો.

જો કે દેશની મોટાભાગની વસતીને વેક્સિનનો એક ડોઝ લગાવ્યા પછી બ્રિટને બે ડોઝ વચ્ચેનો ગેપ 12 સપ્તાહથી ઘટાડીને 8 સપ્તાહ કરી દીધો.

જ્યારે, અમેરિકામાં મોડર્ના અને ફાઈઝર-બાયોટેક બંનેના બે ડોઝ વચ્ચે ગેપ બદલવામાં આવ્યો નથી. જ્યારે બંને વેક્સિનના બંને ડોઝ વચ્ચે 21થી 28 દિવસનું અંતર છે.

ભારતમાં શું શરૂઆતથી જ વેક્સિનના બે ડોઝ વચ્ચે ગેપ આવો જ છે?
16 જાન્યુઆરી 2021ના રોજ દેશમાં વેક્સિનેશનની શરૂઆત થઈ. એ સમયે કોવેક્સિન અને કોવિશીલ્ડ બંનેના બે ડોઝ વચ્ચે 28 દિવસનું અંતર રાખવામાં આવ્યું હતું. મે મહિનામાં કોવિશીલ્ડના બે ડોઝ વચ્ચેના ગેપ વધારવાનો નિર્ણય કરવામાં આવ્યો. એવું જણાવાયું કે બ્રિટનમાં થયેલા સ્ટડીઝ જણાવે છે કે બે ડોઝ વચ્ચે ગેપ વધારવા પર વેક્સિનની ઈફેક્ટિવનેસ વધે છે. બ્રિટને થોડા દિવસ પછી બે ડોઝ વચ્ચેનો ગેપ ઘટાડી દીધો પરંતુ ભારતમાં આ ગેપ હજુ સુધી ઘટાડવામાં આવ્યો નથી.

જો કે એ લોકો જેઓ વિદેશ જવાના છે કે કોઈ બીમારીથી પીડિત છે તેમને કોવિશીલ્ડના બે ડોઝના ઓછા દિવસના અંતર પર લગાવવાની પણ અનુમતિ આપવામાં આવી રહી છે. જો કે, આ અંતર પણ 28 દિવસથી ઓછું ન હોઈ શકે. બે ડોઝ વચ્ચેનું અંતર ઓછું કરવાની સુવિધા માત્ર કોવિશીલ્ડમાં જ છે. કોવેક્સિનના મામલે એવું નથી. આમેય કોવેક્સિનના બે ડોઝ વચ્ચે 4થી 6 સપ્તાહનું અંતર શરૂઆતથી જ છે. તેને અત્યાર સુધી વધારવામાં કે ઘટાડવામાં આવ્યું નથી.

થર્ડ વેવને ડિલે કરવા માટે કોવિશીલ્ડના બંને ડોઝ વચ્ચેનો ગેપ ઓછો કરવો શું વધુ સારૂં કદમ નહીં હોય?
મહામારી વિશેષજ્ઞ ડોક્ટર ચંદ્રકાંત લહારિયા કહે છે કે બ્રિટને મે મહિનામાં કોવિશીલ્ડના બે ડોઝ વચ્ચે ગેપ ઓછો કરવાનું શરૂ કર્યુ પરંતુ ત્યાં સુધી તેમની 50%થી વધુ વસતીને એક ડોઝ લાગી ચૂક્યો હતો. તેમાં પણ પ્રથમ 50 વર્ષથી વધુના લોકો માટે એવું કરવામાં આવ્યું. મોટાભાગની વસતીને સિંગલ ડોઝ કવરેજ થયા પછી આમ કરી શકાય એમ છે.

ભારતની હાલની સ્ટ્રેટેજી બિલકુલ યોગ્ય છે. જ્યાં સુધી વધુમાં વધુ વસતીનું સિંગલ ડોઝ કવરેજ ન થઈ જાય ત્યાં સુધી એમ ન કરવું જોઈએ. આમેય સિંગલ ડોઝની ઈફેક્ટિવનેસ 71% છે. અર્થાત્ એવામાં લોકોને ગંભીર બીમારી નહીં થાય. એવું જરૂર છે કે જ્યારે કવરેજ વધતું જશે ત્યારે આ અંગે વિચાર કરવામાં આવી શકે છે.

કેટલાક દેશોમાં તો બૂસ્ટર ડોઝ આપવાની શરૂઆત થઈ ગઈ છે, તેનું શું?
ઈઝરાયેલ કોરોના વેક્સિનનો ત્રીજો ડોઝ લગાવનારો પ્રથમ દેશ છે. સરકારે કોરોનાના ડેલ્ટા વેરિએન્ટના કેસ વધવા પર આ નિર્ણય લીધો છે. અહીંના હોસ્પિટલોમાં કોરોનાના 81 દર્દીઓ દાખલ છે. તેમાંથી 58% કોરોનાની રસી લઈ ચૂક્યા છે. વેક્સિન કંપની ફાઈઝર-બાયોએન્ટેકનો દાવો છએ કે ત્રીજો ડોઝ ડેલ્ટા વેરિએન્ટ વિરુદ્ધ વધુ અસરકારક હશે. જો કે, ત્રીજો ડોઝ માત્ર નબળી ઈમ્યુન સિસ્ટમવાળા લોકોને આપવામાં આવશે. ખાસ કરીને એ લોકો કે જેઓ હૃદય, ફેફસાં કે કેન્સરની બીમારીથી પીડિત છે.

ફાઈઝરના અનુસાર બીજા ડોઝના છ મહિના પછી ત્રીજો ડોઝ આપી શકાય છે. આ ડોઝ બીજા ડોઝના છથી 12 મહિનાની અંદર આપવો જોઈએ. અમેરિકાના હેલ્થ એક્સપર્ટ્સ કહે છે કે ત્રીજા ડોઝ અંગેનો ફાઈઝરનો દાવો અવસરવાદી અને બીનજવાબદાર છે.

એક્સપર્ટ્સ કહે છે કે ત્રીજો ડોઝ લેવો જરૂરી નથી. આમેય એવા સમયે કે જ્યારે દુનિયાના અનેક મોટા હિસ્સાઓમાં રસીકરણનો દર ખૂબ ઓછો છે. આ સાથે જ રસીની સપ્લાય સીમિત છે. ધનિક દેશોના લોકોને વધારાના ડોઝ આપવા દૂરદર્શિતા નથી.