શશિ થરુરની કોલમ / કોરોનાએ મોદી સરકારની ખરાબ થતી છાપ અને આર્થિક નિષ્ફળતાને છુપાવવાનું કામ કર્યું

શશિ થરુર, પૂર્વ કેન્દ્રીય મંત્રી અને સાંસદ
શશિ થરુર, પૂર્વ કેન્દ્રીય મંત્રી અને સાંસદ
X
શશિ થરુર, પૂર્વ કેન્દ્રીય મંત્રી અને સાંસદશશિ થરુર, પૂર્વ કેન્દ્રીય મંત્રી અને સાંસદ

  • મહામારીના આ કપરા સમયમાં મોદી સરકારના બીજા કાર્યકાળનું પ્રથમ વર્ષ કોઈ પણ પ્રકારની ધામધૂમ વગર પુરું થઈ રહ્યું છે

દિવ્ય ભાસ્કર

May 29, 2020, 01:41 PM IST

વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના બીજા કાર્યકાળનું પ્રથમ વર્ષ ખૂબ જ સારી રીતે પૂર્ણ થઈ રહ્યું છે. જોકે કોરોનાને કાબુમાં લેવામાં સરકારે જે બેદરકારી રાખી અને તેના પગલે મજૂરોને જે મુશ્કેલી વેઠવાનો વારો આવ્યો તેના જોતા સરકાર પ્રથમ વર્ષની જીતની ઉજવણી ન કરી શકે.

વર્ષ 2019ની ચૂંટણીમાં બીજેપીએ મોદીને 56-ઈંચની છાતીવાળા શક્તિશાળી રાષ્ટ્રવાદીના રૂપમાં રજૂ કર્યા. એક માત્ર વ્યક્તિ જે દેશને આતંકવાદીઓ, ઘુસણખોરો, રાષ્ટ્રદ્રોહીઓથી બચાવી શકે છે. આ સિવાય તેઓ જે લોકો દેશના હિન્દુ રાષ્ટ્રના ઢાચાને ખોખલો કરી રહ્યાં છે તેમને પણ ટક્કર આપી શકે તેમ છે. અંતે આ રીત સફળ સાબિત થઈ હતી.

મોદી સરકાર ફરીથી ભારે બહુમતી સાથે ચૂંટાઈ આવી, તેનું એક્સપર્ટ અનુમાન પણ ન લગાવી શકયા. સરકારે ભારતની છબી બદલવાનું કામ શરૂ કર્યું. પહેલા 100 દિવસમાં ઘણા કાયદાઓ પાસ કરાવવામાં આવ્યા, જેમાં ટ્રિપલ તલાકને અપરાધ બનાવવા અને અનુચ્છેદ 370 અંતર્ગત જમ્મુ-કાશ્મીરને મળેલા વિશેષ દરજ્જાને ખત્મ કરવા સહિતની બાબતો સામેલ હતી. તેનાથી સરકારે યોગ્ય અને નિર્ણાયક કાર્યવાહીનું ઉદાહરણ રજૂ કરવાની કોશિશ કરી હતી.

અગામી 100 દિવસમાં સુપ્રીમં કોર્ટે બાબરી મસ્જિદની વિવાદિત જમીન પર ચુકાદો અને નાગરિકતા(સંશોધન) કાયદો પાસ થયો, તેના કારણે સમગ્ર દેશમાં દેખાવો થયા હતા અને દિલ્હીમાં થયેલા કોમીમાં 56 લોકોના મોત થયા. કોરોનાની મહામારીના કારણે સરકારને થોડો શ્વાસ લેવાનો મોકો મળ્યો છે.

તેને CAA/NCRના પગલે ક્રેડિટમાં થયેલા ઘટાડાને રોકવા અને સાંપ્રદાયિક ધ્રુવીકરણ અને વ્યાપક રાજકીય અંસતોષ તરફ લઈ જઈ રહેલા રસ્તામાં ફેરફારનો અવકાશ મળ્યો. તેનાથી સરકારને આર્થિક મોર્ચા પર નિષ્ફળતા છુપાવવાનું બહાનું પણ મળ્યું.

મોદીએ અજમાવેલા મોટા ભાગના રસ્તાથી દેશને નુકસાન થયું છે. જોકે મોદીને તેમને કોશિશ બદલ સંપૂર્ણ શ્રેય આપનાર મોટાભાગના મતદાતાઓને તેની પડી નથી. 2016માં દેશની 86 ટકા કરન્સીની થયેલી નોટબંધીથી આર્થિક વિકાસને ભારે નુકસાન પહોંચ્યું. જોકે મતદાતાઓને લાગે છે કે તેમની દાનત સારી હતી.

પછીથી કોઈ પણ પ્રકારનો વિચાર કર્યા વગર GST લાગુ થયું. મોદીએ જમ્મુ-કાશ્મીરનો વિશેષ દરજ્જો છીનવી લેવાનો નિર્ણય કર્યો. તેના પગલે વિશ્વમાં ભારતની છાપ ખરાબ થઈ. આજે દેશમાં એક એવો વડાપ્રધાન છે જેમણે ભારતીય રાજકારણની દરેક પરંપરાને બદલી નાખી છે.

કાયદો અને વ્યવસ્થા એજન્સીઓને નાના આક્ષેપોની તપાસમાં વિપક્ષી નેતાઓની પાછળ રાખે છે, મંત્રીઓને પ્રોત્સાહન આપે છે જેમના નિવેદનોથી લઘુમતી સમુદાયને ડરાવવામાં આવે છે, મીડિયાને એટલું ડરાવવામાં છે કે તેમનું કવરેજ ભારતની લોકશાહી સંસ્કૃતિ માટે શરમજનક છે એવું જણાય છે.

એકતાનો આદર્શ હવે એકરૂપ થઈ ગયો છે, અંધ વિશ્વાસને હવે દેશભક્તિ માનવામાં આવે છે, સ્વતંત્ર સંસ્થાઓ સરકાર સમક્ષ નમતી દેખાય છે, લોકશાહી હવે એક માણસનું શાસન બની રહી છે. આપણામાંના જે લોકો ભારતીય લોકશાહી પ્રણાલીમાં વિશ્વાસ કરે છે તે વિચારમાં પડી ગયા છે કે કદાચ તેના મૂળ જેટલી કલ્પના કરી હતી તેટલા મજબૂત નથી.

તેના બદલે, અમને એવો રાષ્ટ્રવાદ મળ્યો છે, જે ભારતમાં દરેક વાસ્તવિક અથવા કાલ્પનિક સફળતાના ગીતો ગાય છે અને જો વિરોધ કરે તો તેને 'રાષ્ટ્રવિરોધી' તરીકે લેબલ આપવામાં આવે છે. રાજકીય સ્વતંત્રતા એ હવે નૈતિક ગુણ નથી. વિદ્વાન અને વિવેચક પ્રતાપ ભાનુ મહેતા લખે છે કે 'મને યાદ નથી કે સરકારની સૂચનાને અનુસરીને જનતા અને વ્યાવસાયિક પ્રવચનોએ એટલો બધો લાભ મેળવ્યો હોય.'

ભારતે ત્રણ હજાર વર્ષથી તમામ દેશો અને ધર્મોના સતાવેલા લોકોને આશ્રય આપ્યો છે. આજે સરકારે રોહિંગ્યા શરણાર્થીઓને નકારી કાઢ્યા, 'વિદેશી' લોકોને હાંકી કાઢવા માટે રાષ્ટ્રીય સિવિલ રજિસ્ટર બનાવ્યું (જેમને 1971 પછી અહીં રહેવા અને જન્મ થયો હોય તેવા રૂપમાં પરિભાષિત કરવામાં આવે છે).

સરકાર આપણી નજર સમક્ષ દેશનું પાત્ર બદલવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. મારા જેવા ઉદાર લોકશાહી લોકોની એક મોટી ચિંતા એ છે કે આ સંભવત: ભારતના ઓછા શિક્ષિત અને શાસક પક્ષના પ્રચારના પ્રભાવ હેઠળ રહેલા લોકો પણ ઇચ્છે છે. તે જ સમયે, આપણા દેશમાં લાંબા સમયથી ચાલતા સૌમ્ય અને સમાવિષ્ટ રાષ્ટ્ર તરીકેનો વિચાર મરી રહ્યો છે.

તેના બદલે, ભારત ઓછા બહુમતીવાદી, ઓછા મતભેદોને સ્વીકારનાર, ઓછું સમાવિષ્ટ અને ઓછું સહનશીલ તરીકે ઉભરી રહ્યું છે. આ મોદી 2.0 ના પહેલા વર્ષનો વારસો છે. જો ભારત પોતાની આત્મા પાછી મેળવવા માંગે છે, તો આવતા વર્ષે સરકારે તેની દિશા બદલવી પડશે.
(આ લેખકના પોતાનો વિચાર છે)

Next Stories

    ની  સંપૂર્ણ વાંચનસામગ્રી