તીર્થ:મુસ્લિમ દેશમાં આવેલાં આ મંદિરના શિલાલેખમાં શ્લોકની શરૂઆત ‘શ્રી ગણેશાય નમઃ’ સાથે થાય છે, ઈરાનથી આવનાર લોકો અહીં નમન કરે છે

એક મહિનો પહેલા
  • કૉપી લિંક
  • આ મંદિરમાં પ્રાચીન સમયમાં હિંદુ અને પારસી લોકો પૂજા કરતા હતાં
  • અહીં સેંકડો વર્ષોથી એક અખંડ જ્યોત પણ પ્રગટી રહી છે

પૂર્વી યૂરોપ અને એશિયાની વચ્ચે એક મુસ્લિમ દેશ અઝરબૈજાન છે. અહીંની 95% વસ્તી માત્ર મુસલમાનોની છે. છતાંય અહીં 300 વર્ષ જૂનું એક મંદિર છે, જ્યાં સેંકડો વર્ષોથી સતત અખંડ જ્યોત પ્રગટી રહી છે. આ ખાસિયતને કારણે જ આ મંદિરનું નામ ટેમ્પલ ઓફ ફાયર રાખવામાં આવ્યું છે. જોકે, હવે અહીં શ્રદ્ધાળુઓની ભીડ જોવા મળતી નથી કે જયકાર પણ સંભળાતો નથી.

મંદિરના શિલાલેખોમાં ગણેશજીનો મહિમા-
આ સ્થાન હિંદુ ધર્મ સ્થળ છે, આ વાતની પૃષ્ટી મંદિરમાં રહેલાં શિલાલેખ પરથી મળે છે, જેના ઉપર સંસ્કૃત ભાષામાં શ્લોક લખાયેલાં છે. શ્લોકની શરૂઆત શ્રી ગણેશાય નમઃ સાથે થાય છે. ત્યાર બાદ ઓમ આગ્નેય નમઃ લખાયેલ જોવા મળે છે. ઋગ્વેદની આ પંક્તિઓ સાબિત કરે છે કે અજરબૈજાન જેવા મુસ્લિમ દેશમાં એક ધાર્મિક સ્થળ એવું છે જ્યાં શ્રી ગણેશને સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે.

વર્ષ 2018માં વિદેશ મંત્રી સુષમા સ્વરાજે પણ આ મંદિરની મુલાકાત લીધી હતી અને વિદેશ મંત્રાલયે આ તસવીર ટ્વિટ કરી હતી
વર્ષ 2018માં વિદેશ મંત્રી સુષમા સ્વરાજે પણ આ મંદિરની મુલાકાત લીધી હતી અને વિદેશ મંત્રાલયે આ તસવીર ટ્વિટ કરી હતી

હિંદુ અને પારસી બંને કરતાં હતાં પૂજાઃ-
મંદિર સેંકડો વર્ષ જૂનું છે. પ્રાચીન સમયમાં અહીંથી પસાર થતાં ભારતીય વેપારી અહીં માથું ટેકતાં હતાં અને મંદિરની પાસે બનેલાં રૂમમાં આરામ કરતા હતાં. ઈરાનના પારસી લોકો પણ અહીં પૂજા કરવા આવતાં હતાં. તેમના જ કારણે તેને આતેશગાહ પણ કહેવામાં આવે છે. તેમના પ્રમાણે આ એક પારસી મંદિર છે. જોકે, આ મંદિર પર એક ત્રિશૂળ હોવાના કારણે પારસી વિદ્વાનોએ તેની તપાસ કરવા માટે તેને એક હિંદુ સ્થળ ગણાવ્યું છે.

જોનસ હૈનવે (1712-1786) નામના એક 18મી સદીના યૂરોપીય સમીક્ષકે પારસીઓ અને હિંદુઓને એક જ શ્રેણીના ગણાવતાં કહ્યું કે 'આ મત ખૂબ જ ખૂબ જ ઓછા બદલાવ સાથે પ્રાચીન ભારતીયો અને ઈરાનીઓમાં જોવા મળે છે, જેમને ગેબેર કે ગૌડ કહેવામાં આવે છે.' 'ગેબેર' પારસીઓ માટે એક ફારસી શબ્દ છે જ્યારે ગૌડ હિંદુ બ્રાહ્મણોની એક જાતિ છે.

એવું કહેવામાં આવે છે કે 1860માં અહીં પૂજા કરનાર પૂજારી અહીંથી જતા રહ્યાં પછી કોઇ પૂજારી અહીં પાછાં આવ્યાં નથી. ત્યારથી આ મંદિરમાં શ્રદ્ધાળુઓની અવર-જવર બંધ થઇ ગઇ છે.

આતેશગાહની દિવાલોમાં જડાયેલ એક શિલાલેખ મોજૂદ છે. તેની પહેલી પંક્તિ 'શ્રી ગણેશાય નમઃ' થી શરૂ થાય છે અને બીજી જ્વાલાજી (જવાલાજી)નું સ્મરણ કરે છે
આતેશગાહની દિવાલોમાં જડાયેલ એક શિલાલેખ મોજૂદ છે. તેની પહેલી પંક્તિ 'શ્રી ગણેશાય નમઃ' થી શરૂ થાય છે અને બીજી જ્વાલાજી (જવાલાજી)નું સ્મરણ કરે છે

કોણે બનાવ્યું આ મંદિર?
એવું માનવામાં આવે છે કે સેંકડો વર્ષો પહેલાં ભારતીય કારોબારી આ રસ્તાથી થઇને જતાં હતાં. એવામાં આ લોકોએ મંદિરને બનાવ્યું હતું. ઇતિહાસકારો પ્રમાણે, તેને બુદ્ધદેવ નામના કોઇ વ્યક્તિએ બનાવ્યું હતું, જે હરિયાણાના કુરૂક્ષેત્રની પાસે માદજા ગામનો રહેનાર હતો. ત્યાં મોજૂદ એક અન્ય શિલાલેખ પ્રમાણે, ઉત્તમચંદ અને શોભરાજે મંદિર નિર્માણમાં મુખ્ય ભૂમિકા નિભાવી હતી.

મધ્યકાળ છે મંદિર, હવે બની ચૂક્યું છે સંગ્રહાલય-
હિંદુ ધર્મમાં અગ્નિને ખૂબ જ પવિત્ર માનવામાં આવે છે. માટે અહીં પ્રગટી રહેલી જ્યોતિને સાક્ષાત ભગવતીનું સ્વરૂપ માનવામાં આવે છે. અહીં એક પ્રાચીન ત્રિશૂળ પણ સ્થાપિત છે. મંદિરની દિવાલો પર ગુરૂમુખીમાં લેખ અંકિત છે. ત્યાં, મંદિરમાં પ્રાચીન વાસ્તુકલાનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે.

બાકૂ આતેશગાહની દિવાલોમાં જડાયેલ એક શિલાલેખ મોજૂદ છે. તેની પહેલી પંક્તિ 'શ્રી ગણેશાય નમઃ' થી શરૂ થાય છે અને બીજી જ્વાલાજી (જવાલાજી)નું સ્મરણ કરે છે. જેના પર વિક્રમ સંવત 1802ની તારીખ છે જે 1745-46 ઈસવી બરાબર છે.

1975માં તેને એક સંગ્રહાલય બનાવી દેવામાં આવ્યું અને હવે તેને જોઇને દર વર્ષે લગભગ 15 હજાર મુસાફરો આવે છે. 1998માં યૂનેસ્કોએ તેને વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઇટ માટે નોમિનેટ કર્યું હતું. ત્યાર બાદ 2007માં અઝરબૈજાનના પ્રેસિડેન્ટે તેને એક રાષ્ટ્રીય હિસ્ટોરિકલ આર્કિટેક્ચર રિઝર્વ એરિયા ઘોષિત કરી દીધું હતું.

અન્ય સમાચારો પણ છે...