• Gujarati News
  • Dharm darshan
  • Dharm
  • Pitru Paksha 2022, Pitru Paksha Facts, Shraddha Paksha 2022, Unknown Facts Of Pitri Paksha, Why We Offer Food To Crow, Cow And Dog In Pitru

પિતૃપક્ષ સાથે જોડાયેલા સવાલોના જવાબ:કાગડા, ગાય, કૂતરાને ગ્રાસ કેમ આપવામાં આવે છે? પિંડ ચોખાથી જ કેમ બને છે? શ્રાદ્ધમાં ખીર-પૂરી કેમ બનાવાય છે?

3 મહિનો પહેલા
  • પિતૃપક્ષમાં પિંડદાન, શ્રાદ્ધ, તર્પણ કરવાની પરંપરા, યમલોકમાં પિતૃઓનો વાસ
  • ગયાના તીર્થ પુરોહિત પં. ગોકુલ દુબે પાસેથી જાણો પિતૃપક્ષ સાથે જોડાયેલાં સવાલોના જવાબ

10 સપ્ટેમ્બરના રોજ ભાદરવી પૂનમની તિથિથી પિતૃપક્ષ શરૂ થઇ ગયો છે. આ પક્ષ 16 દિવસ સુધી ચાલશે. આ દિવસોમાં પિતૃઓને પિંડદાન, શ્રાદ્ધ, તર્પણ વગેરે કર્મ કરવામાં આવે છે. ખાસ કરીને કાગડા, ગાય અને કૂતરાને ભોજન આપવાની, ચોખાના બનેલા પિંડનું દાન કરવાની પરંપરા છે. શ્રાદ્ધ પક્ષ અંગે અનેક પ્રકારની માન્યતાઓ પ્રચલિત છે. બિહારના ગયામાં પિંડદાન, શ્રાદ્ધ કર્મ કરવાનું વિશેષ મહત્ત્વ છે. ગયાના તીર્થ પુરોહિત પં. ગોકુલ દુબે પાસેથી જાણો પિતૃપક્ષ સાથે જોડાયેલા સવાલોના જવાબ

1. કાગડા, ગાય અને કૂતરાને ભોજન કેમ?
બધા જ પિતૃઓનો વાસ પિતૃલોક અને થોડા સમય માટે યમલોક પણ રહે છે. પિતૃપક્ષમાં યમબલિ અને શ્વાનબલિ આપવાનનું વિધાન છે. યમબલિ કાગડાને અને શ્વાનબલિ કૂતરાને ભોજન સ્વરૂપે આપવામાં આવે છે. કાગડાને યમરાજનો સંદેશાવાહક માનવામાં આવે છે. યમરાજ પાસે બે શ્વાન એટલે કૂતરા છે. તેના જ કારણે કૂતરા અને કાગડાને ભોજન આપવામાં આવે છે. ગાયમાં બધાં દેવી-દેવતાઓનો વાસ છે. જેના કારણે ગાયને પણ ભોજન આપવામાં આવે છે.

2. શ્રાદ્ધમાં ખીર-પૂરી કેમ ખવડાવવામાં આવે છે?
પિતૃપક્ષમાં પકવેલું અનાજ દાન કરવાનું વિશેષ મહત્ત્વ છે. ખીરને પાયસ અન્ય માનવામાં આવે છે. પાયસને પ્રથમ ભોગ માને છે. તેમાં દૂધ અને ચોખાની શક્તિ હોય છે. ધાન એટલે ચોખા એવું અનાજ છે, જે જૂના થવાથી પણ ખરાબ થતું નથી. જેટલા જૂના હોય છે, તેટલા જ સારા માનવામાં આવે છે. ચોખાના આ ગુણના કારણે તેને જન્મથી મૃત્યુ સુધીના સંસ્કારોમાં સામેલ કરવામાં આવે છે.

એટલે પિતૃઓને ખીરનો ભોગ ધરાવાય છે. એક કારણ લોકમાન્યતા પણ છે. ભારતીય સમાજમાં ખીર-પૂરી મોટાભાગે વિશેષ તિથિ-તહેવાર ઉપર બનતું પકવાન છે. પિતૃપક્ષ પણ પિતૃઓનો તહેવાર છે. એવું માનવામાં આવે છે કે, આ દિવસોમાં પિતૃઓ આપણા ઘરે પધારે છે. એટલે તેમના સત્કાર માટે ખીર-પૂરી બનાવવામાં આવે છે.

તેનું એક વ્યવહારિક કારણ પણ છે. પ્રાચીન સમયમાં શ્રાવણ મહિનાને ઉપવાસનો મહિનો માનવામાં આવતો હતો. અનેક લોકો એક મહિના સુધી ઉપવાસ કરતા હતા, જેથી તેમને શારીરિક નબળાઇ આવી જતી હતી. ભાદરવા મહિનામાં શ્રાદ્ધમાં ખીર-પૂરીનું ભોજન તેમને શક્તિ આપી શકે એટલે પણ આ પરંપરાની શરૂઆત થઇ ગઇ.

3. પિંડદાન માટે પિંડ ચોખાથી જ કેમ બનાવવામાં આવે છે?
માત્ર ચોખા નહીં, પિંડ અનેક પ્રકારે બનાવવામાં આવે છે. જવ, કાળા તલથી પણ પિંડ બનાવી શકાય છે. ચોખાના પિંડને પાયસ અન્ન માનવામાં આવે છે. આ જ પ્રથમ ભોગ હોય છે. જો ચોખા ન હોય તો જવના લોટના પિંડ બનાવી શકાય છે. જો તે પણ ન હોય તો કેળા અને કાળા તલથી પિંડ બનાવીને પિતૃઓને અર્પણ કરી શકાય છે.

ચોખાને અક્ષત કહેવામાં આવે છે એટલે જે ખંડિત ન હોય. ચોખા ક્યારેય ખરાબ થતાં નથી. તેમના ગુણ ક્યારેય સમાપ્ત થતા નથી. ચોખા ઠંડી તાસીરવાળું ભોજન છે. પિતૃઓને શાંતિ મળે અને લાંબા સમય સુધી તેઓ આ પિંડથી સંતુષ્ટિ મેળવી શકે, એટલે પિંડ ચોખાના લોટથી બનાવવામાં આવે છે.

4. શ્રાદ્ધ કર્મ સમયે અનામિકા આંગણીમાં કુશ કેમ પહેરવામાં આવે છે?
કુશને પવિત્ર કહેવામાં આવે છે. કુશ એક વિશેષ પ્રકારનું ઘાસ છે. માત્ર શ્રાદ્ધ કર્મમાં જ નહીં, અન્ય બધા કર્મકાંડમાં પણ કુશને અનામિકામાં ધારણ કરી શકાય છે. તેને પહેરવાથી પૂજન કર્મ માટે પવિત્ર થઇ જવાય છે. કુશમાં એક ગુણ હોય છે, જે દૂર્વામાં પણ હોય છે. આ બંને જ અમરતા આપનારી ઔષધિ છે, તે શીતળતા પ્રદાન કરે છે.

આયુર્વેદમાં તેમને એસિડિટી અને અપચામાં ઉપયોગી માનવામાં આવે છે. અનામિકા આંગણીનો સીધો સંબંધ હૃદય સાથે હોય છે. અનામિકા એટલે રિંગ ફિંગરમાં કુશ બાંધવાથી વ્યક્તિ પિતૃઓ માટે શ્રાદ્ધ કરતી સમયે શાંત અને સહજ રહી શકે છે. કેમ કે, તે વ્યક્તિના શરીરથી અલગ આપણને શીતળતા પ્રદાન કરે છે.

5. શ્રાદ્ધ કરવા માટે બપોરનો સમય શ્રેષ્ઠ કેમ?
માન્યતા છે કે પિતૃપક્ષમાં બપોરના સમયે કરેલું શ્રાદ્ધ પિતૃ દેવતા સૂર્યના પ્રકાશથી ગ્રહણ કરે છે. બપોરના સમયે સૂર્ય પોતાના પૂર્ણ પ્રભાવમાં રહે છે. જેના કારણે પિતૃ પોતાનો ભોગ યોગ્ય રીતે ગ્રહણ કરી શકે છે. સૂર્યને જ આ સૃષ્ટિમાં એક માત્ર પ્રત્યેક્ષ દેવતા માનવામાં આવે છે જેને આપણે જોઇ અને અનુભવી શકીએ છીએ.

સૂર્યને અગ્નિનો સ્ત્રોત પણ માનવામાં આવે છે. દેવતાઓને ભોજન આપવા માટે યજ્ઞ કરવામાં આવે છે. જોકે, પિતૃઓને ભોજન આપવા માટે સૂર્યનાં કિરણોને સ્ત્રોત માનવામાં આવે છે.

6. શ્રાદ્ધ સૌથી મોટો કે સૌથી નાનો પુત્ર કેમ કરી શકે છે?
એવું નથી. ગયા તીર્થ ક્ષેત્રમાં આવું વિધાન નથી. કોઇપણ પુત્ર પિંડદાન, શ્રાદ્ધ કર્મ કરાવી શકે છે. અહીં પ્રચલિત પરંપરા પ્રમાણે જો કોઇ પિતાનાં બધાં સંતાનો અલગ-અલગ રહેતાં હોય તો બધાએ અલગ-અલગ પિંડદાન કર્મ કરવું જોઇએ.

7. કોઇના મૃત્યુ પછી ગરુડ પુરાણ કેમ વાંચવામાં આવે છે?
ગરુડ પુરાણ 18 પુરાણોમાંનું એક છે. આ ગ્રંથમાં જન્મ-મૃત્યુ સાથે જોડાયેલાં રહસ્ય ઉલ્લેખવામાં આવ્યાં છે. તેમાં કર્મના આધારે તેમના ફળની જાણકારી છે. વ્યક્તિએ જીવનમાં કેવી રીતે જીવવું જોઇએ, શું કામ કરવું જોઇએ અને કયા કામથી બચવું, જેથી મૃત્યુ બાદ આત્માને સ્વર્ગની પ્રાપ્તિ થઇ શકે. આ બધી વાતો ગરુડ પુરાણમાં ઉલ્લેખવામાં આવી છે.

અન્ય સમાચારો પણ છે...