તડ ને ફડ / ગુજરાત હુલ્લડનું અર્થઘટન આજની પેઢી સ્વીકારતી નથી

tad ane fad by nagindas shanghvi

  • ગુજરાતમાં હુલ્લડ માટે નરેન્દ્ર મોદીને બદનામ કરનાર લોકોની પ્રામાણિકતા પણ શંકાસ્પદ છે

નગીનદાસ સંઘવી

Dec 18, 2019, 08:00 AM IST
વીસ વર્ષે ગુજરાતનાં હુલ્લડોના હેવાલની ચર્ચા કરનાર વ્યક્તિ કે સમાજ માટે બહુ આશા રાખવા જેવું નથી. આપણા સુભાષિતકારોએ કહ્યું છે, તેમ અતિશય વિલંબ કરનારનો નાશ થાય છે. (દીર્ઘસૂત્રી વિનશ્યતી.) ભારતના કેટલાંક મુસલમાન આગેવાનોએ 1917માં શરૂ કરેલી દુનિયાની સૌથી બેવકૂફ ચળવળ-ખિલાફત આંદોલન (ગાંધીજીએ આવી મૂરખ ચળવળમાં શા માટે ઝુકાવ્યું તે આજ સુધી કોઈ સમજાવી શક્યું નથી.) નિષ્ફળતાના પ્રત્યાઘાતરૂપે પળવારમાં ફાટી નીકળેલું મોપલા હુલ્લડ (1922) ભારતનાં કોમવાદી હુલ્લડોનું શિરમોર છે. ત્યાર પછી ભારતમાં જુદાં-જુદાં કારણસર કેટલીક વખત કોઈ પણ જાતના કારણ વગર ફાટી નીકળેલા કોમવાદી હુલ્લડોની સંખ્યા અને ભયંકરતાનો સાંગોપાંગ ઇતિહાસ હજુ લખાયો નથી, પણ ગુજરાતના 2002માં ગોધરા પછી ફાટી નીકળેલા હુલ્લડ અંગે જેટલો ઊહાપોહ થયો અને મોદી સરકારને જેટલી ભાંડવામાં આવી તેટલું બીજા કોઈ હુલ્લડની બાબતમાં થયું નથી. ગુજરાતના 2002ના હુલ્લડ અંગે લખાયેલા લેખો અને ટીકાઓ બેસુમાર છે. અનેક પુસ્તકો લખાયાં અને ત્રણ ફિલ્મો પણ બનાવવામાં આવી.
અયોધ્યાથી અમદાવાદ જઈ રહેલી સાબરમતી એક્સપ્રેસ ગોધરામાં અટકી અથવા અટકાવવામાં આવી. આ ટ્રેન પર પથ્થરમારો થયો અને તેના બે ડબ્બા સળગાવવામાં આવ્યા તેમાં 59 નિરપરાધ હિન્દુ પુરુષો, સ્ત્રીઓ, બાળકો જીવતાં ભૂંજાયાં.
એક ઇન્દિરા ગાંધીની હત્યા પછી દિલ્હીમાં ફાટી નીકળેલા શીખ વિરોધી હુલ્લડમાં એક રાતમાં સાડા ત્રણ હજાર શીખો ઠાર થયા અને વીસ હજાર શીખો ભાગ્યા. ગોધરા પછી ગુજરાતમાં- ખાસ કરીને મધ્ય ગુજરાતમાં થયેલાં હુલ્લડો ત્રણેક અઠવાડિયાં ચાલ્યાં તેમાં સત્તરસો મુસલમાનોનો ભોગ લેવાયો. દિલ્હીમાં વડાપ્રધાન રાજીવ ગાંધીએ ત્રીજે દિવસે લશ્કર બોલાવ્યું અને હુલ્લડોને વાજબી ઠરાવ્યાં. ‘મોટું ઝાડ પડે ત્યારે આસપાસની ધરતી ધ્રૂજ્યા કરે છે.’ તેવું તેમણે બોટ ક્લબના પોતાના ભાષણમાં કહ્યું. મોદી સરકારે બીજે દિવસે લશ્કર બોલાવ્યું અને હુલ્લડની કદાપી સરાહના કરવામાં આવી નથી.
અશુભની સરખામણી કરવી લાજીમ નથી અને એક પણ નિર્દોષની હત્યા સરકાર માટે કલંકરૂપ ગણાય, પણ પરિપ્રેક્ષ્ય અને સંદર્ભ સમજવા માટે આવી સરખામણી જરૂરી બને છે. રાજીવ ગાંધીની કશી ટીકા પણ થઈ નથી અને મોદી પર પસ્તાળ પાડવામાં કશું બાકી રહ્યું નથી. મુંબઈમાં વેપારીમંડળની સભામાં હાજરી આપવા આવેલા નરેન્દ્ર મોદીએ ‘તમારા હાથ લોહીથી ખરડાયેલા છે.’ તેવું મોઢામોઢ સાંભળવું પડેલું અને મોદીએ ગુસ્સે ભરાઈને સભાગૃહ છોડ્યું. ગુજરાતના ઉદ્યોગપતિઓના વિરોધના કારણે વેપારી મહામંડળના પ્રમુખે ગાંધીનગર આવીને મુખ્યમંત્રીની માફી પણ માગવી પડેલી.
લોકશાહીમાં મોટો ચમરબંધી પણ ટીકાથી પર નથી, પણ મોદીની ટીકા કરનાર લોકો મોદીની લાચારીનો હિસાબ ગણતા નથી. શંકરસિંહ વાઘેલાની હઠના કારણે ગુજરાતમાંથી દેશનિકાલ થયેલા નરેન્દ્ર મોદી છ વર્ષ પછી ગુજરાતમાં મુખ્યમંત્રી તરીકે આવ્યા ત્યારે ગુજરાતના ભાજપી આગેવાનોમાં તેમની સામે ઘણો કચવાટ હતો અને ગુજરાતના વહીવટીતંત્ર માટે નરેન્દ્ર મોદી નવતર વ્યક્તિ હતા.
મોદીની વાપસી પછી ત્રણ-ચાર મહિને ગોધરાકાંડનું હુલ્લડ શરૂ થયું ત્યારે મોદી નવશીખિયા હતા અને ગુજરાતમાં પોતાનું ધાર્યું કરવાની સત્તા કે સગવડ તેમના હાથમાં ન હતી. હુલ્લડમાં જે થયું તેની કાયદેસરની જવાબદારી નરેન્દ્ર મોદીની છે, કારણ કે તે મુખ્યમંત્રી છે, પણ વાસ્તવિક ધોરણે મોદીના પ્રધાનો ખાસ કરીને ગોરધન ઝડફિયા, અશોક ભટ્ટનું વજન મોદી કરતાં વધારે હતું. પોતાની આવડત ને મહેનતથી મોદીએ થોડા વખતમાં જ પોતાનો િસક્કો બેસાડ્યો, પણ હુલ્લડ વખતે પોતાનું ધાર્યું કરવાની સગવડ મોદી પાસે નહોતી.
59 માણસોને જીવતા સળગાવી દેનાર ગોધરાકાંડ પછી રેલવેમંત્રી લાલુપ્રસાદ યાદવે પોતાના ઉટપટાંગ નિવેદનમાં કહ્યું કે, આગ કોઈએ લગાડી નથી, અકસ્માતે લાગી ગઈ છે. લાલુપ્રસાદની આવી મોંમાથા વગરની વાતનો જવાબ પણ શું આપીએ?
ગુજરાતનાં હુલ્લડો પૂર્વ યોજિત કાવતરું છે તેવો કાગારોળ તે વખતે જોરશોરથી મચાવવામાં આવેલો, પણ હુલ્લડ કદી કાવતરાખોરીથી યોજાતાં નથી, કારણ કે ગમે તેવો આયોજક પણ આવું કરી શકતો નથી. ગુજરાતની પોલીસ ટોળાશાહી સામે લાચાર બનીને તમાશો જોતી રહી તેવી ટીકા કરનાર લોકોએ કદી ટોળાનો સામનો કર્યો નથી. હાથ ચડ્યું હથિયાર લઈને ખુન્નસે ચડેલા પાંચસો-હજારના ટોળા સામે પોલીસ શું કરી શકે? ગોળીબાર થાય તો એક પણ પોલીસ જીવતો ન રહે. પોલીસને પોતાનો જીવ બચાવવો ન હોય? પોલીસો પણ સમાજમાંથી આવે છે, છતાં ગુજરાતનાં હુલ્લડોમાં પોલીસે કરેલા ગોળીબારમાં 139 માણસોનાં મરણ થયાં. દિલ્હીના શીખ વિરોધી હુલ્લડ વખતે પોલીસે એક પણ વખત ગોળીબાર કર્યો નથી અને સાદો લાઠીમાર પણ થયો નથી તેવું ત્યાં સીકરી કમિશને નોંધ્યું છે.
ગુજરાતનાં હુલ્લડોનો, નિરપરાધ મુસલમાન કુટુંબોએ સહન કરેલી હાલાકી અને દુર્દશાનો બચાવ થઈ શકે નહીં, કરાય પણ નહીં. બિલ્કિસ બાનુ કે ગુલબર્ગ સોસાયટીની ઘટનાઓ ગુજરાતીઓ માટે શરમજનક છે, પણ વાસ્તવિકતા નજરઅંદાજ કરીએ તો આપણે અર્થઘટનમાં ઊણા ઊતરીએ. નાણાવટી કમિશનનો હેવાલ તો આજે કાળબાહ્ય ગણાવો જોઈએ, કારણ કે બે દાયકામાં બનવા જેવું અને ન બનવા જેવું ઘણું બની ગયું છે અને કામનો પરિપ્રેક્ષ્ય પણ તદ્દન બદલાઈ ગયો છે. આ ઘટના આજે ઇતિહાસનો વિષય બની ગઈ છે અને નાણાવટીપંચનો હેવાલ અનેક દસ્તાવેજોમાંનો એક દસ્તાવેજ છે. આજે નાણાવટી કમિશનનો હેવાલ રાજકારણ છે. ભાવિ ઇતિહાસકારો પાસે બીજા અનેક સરકારી દસ્તાવેજો અને ફાઇલો હોવાથી નાણાવટી કમિશનની ગણતરી કેવી રીતે થશે તે આપણે જાણતા નથી.
એક વાત ખરી છે કે 2002-2008 સુધીનું ગુજરાત હુલ્લડનું અર્થઘટન આજની પેઢી સ્વીકારતી નથી, આજનો મત આવતી પેઢી કદાચ કબૂલ કરે કે ન પણ કરે.
ભારતના અનેક પ્રદેશોમાં થયેલા અને થઈ રહેલાં હુલ્લડોમાંથી ગુજરાતના હુલ્લડને અલગ તારવીને મોદીને બદનામ કરવા માટે તેનો ઉપયોગ કરનાર લોકોનું વલણ ગળે ઊતરે તેવું નથી. નરેન્દ્ર મોદીના બીજા જે કંઈ દોષ હોય તે જરૂરથી ઉઘાડા પાડવા જોઈએ, પણ ગુજરાતમાં હુલ્લડ માટે નરેન્દ્ર મોદીને બદનામ કરનાર લોકોની પ્રામાણિકતા પણ શંકાસ્પદ છે.
નરેન્દ્ર મોદી જેવા પ્રખર લોકનાયકો પાસે સામાન્ય ઇતિહાસકાર વામણો હોય છે, પણ તે સત્યની શોધના આસને બેઠો છે અને તેથી ગમે તેવા મહાનુભાવોનું મૂલ્યાંકન કરવાની તેમની જવાબદારી છે.
1924માં ગાંધીજીનો (મુકદ્દમો) ચલાવનાર ન્યાયાધીશ બ્રુમ ફિલ્ડે કહેલું તે યાદ કરીએ -
‘મિ. ગાંધી તમે લોકનાયક છો અને ઇતિહાસ મારા જેવા અનેકને ભૂલી જઈને તમને યાદ રાખશે, પણ અત્યારે હું અદાલતના આસન પર છું અને આપ આરોપીના કઠેરામાં છો. તેથી આપને સજા કરવાની મારી ફરજ છે. મારા ચુકાદાને સરકાર ફેરવી નાખે તો મારા જેટલી ખુશી કોઈને નહીં થાય.’ (સ્મૃતિના આધારે લખ્યું હોવાથી શબ્દોની ખાતરી નથી, પણ તેમના મનોભાવ અંગે ખાતરી છે.)
X
tad ane fad by nagindas shanghvi

Next Stories

    ની  સંપૂર્ણ વાંચનસામગ્રી