પરદે કે પીછે / વાઇલ્ડ લાઇફ ફોટોગ્રાફીના શોખને ખુલીને જીવી રહી છે વહીદા

Wildlife is living up to its hobby of photography

Divyabhaskar.com

Jan 21, 2020, 07:47 AM IST
80 વર્ષની વહીદા રહેમાને વાઇલ્ડ લાઇફ ફોટોગ્રાફીનો શોખ વિકસાવ્યો છે અને પોતાની દૃઢ ઇચ્છાશક્તિ અને મહેનતથી કામમાં ડૂબી ગયા છે. કેમેરા સામે દાયકાઓ સુધી એક્ટિંગ કરી હવે કેમેરા પાછળ ઉભા રહી ગયા છે. ઉંમરના દરેક મુકામ પર નવા શોખ જીવનને ઉર્જા પ્રદાન કરે છે. કેટલાક લોકો એક જ રાગમાં જીવન જીવે છે તો કેટલાક લોકો સિંફનીની જેમ જીવે છે. સિંફની વિવિધ વાદ્ય યંત્રોથી રચાયેલી સંગીત રચના હોય છે. સ્થિર છાયાંકનમાં મશીન (કેમેરા) અને માનવ કલ્પનાશીલતાની જુગલબંદી હોય છે. ઉલ્લેખનીય છે કે સ્થિર છાયાંકનનો આવિષ્કાર 1839માં થયો હતો અને તે સમયે ચાલતી વસ્તુઓના ચિત્ર લેનારા કેમેરાનો આવિષ્કાર કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો. મોબાઇલમાં ચિત્ર લેવાની ક્ષમતાના કારણે ફોટોગ્રાફી જનતાનો પણ અધિકાર થઈ ગયું છે. એક સ્થિર ચિત્ર હજાર શબ્દોમાં અભિવ્યક્ત કરેલી વાતના બરાબર હોય છે. એક સ્થિર ચિત્ર આખા એક ગ્રંથની જેમ મહત્વપૂર્ણ હોય શકે છે.
ઉલ્લેખનીય છે કે માર્ગરેટ એસ વ્હાઇટે લાંબા સમય સુધી મહાત્મા ગાંધીના સ્થિર ચિત્ર લીધા જે વિશ્વની લોકપ્રિય પત્રિકાઓ અને સમાચારપત્રોમાં પ્રકાશિત થયા. સત્યજીત રાયની ફિલ્મોમાં સ્થિર ચિત્ર લેનારા વ્યક્તિએ સત્યજીત રાયના ફોટોગ્રાફની પુસ્તક પ્રકાશિત કરી છે. આ સંકલનમાં એક મહાન સૃજનકર્તાને પોતાના વિવિધ મૂડમાં પ્રસ્તુત કર્યા છે. રાજકુમાર હિરાણીની ફિલ્મ 'થ્રી ઇડિયટ્સ'માં ફરહાન નામનો પાત્ર આઇઆઇટીનો છાત્ર છે પરંતુ તેને વાઇલ્ડ લાઇફ ફોટોગ્રાફીમાં રસ છે. ફરહાનના પિતાનો પાત્ર પરીક્ષિત સાહનીએ ભજવ્યો હતો. પિતાએ પુત્ર માટે મોંઘો લેપટોપ ખરીદ્યો છે. પુત્ર પિતાને કહે છે કે તેનું મન આઇઆઇટીના અભ્યાસમાં નથી લાગતું અને તે વાઇલ્ડ લાઇફ ફોટોગ્રાફર બનવા ઈચ્છે છે. આઇઆઇટી શિક્ષા મેળવીને પુત્ર પોતાનું કરિયર બનાવી શકતો હતો પરંતુ તેના શોખને સમજીને પિતા લેપટોપ વેંચીને કેમેરો ખરીદવાની પરમિશન આપી દે છે. ફરહાન વાઇલ્ડ લાઇફ ફોટોગ્રાફીના ક્ષેત્રમાં સફળતા હાંસલ કરે છે. આપણી શિક્ષા પ્રણાલીમાં ચારણીની જેમ અગણિત છિદ્રો છે જેમાંથી એક એ છે કે મનુષ્યના સ્વાભાવિક રસના ક્ષેત્રમાં તેને કામ કરવાની તક નથી મળતી.
ભારતના ભાગલાના સમયે લીધેલા સ્થિર ચિત્ર તે ત્રાસદીનું સંપૂર્ણ વિવરણ પ્રસ્તુત કરે છે. ઉલ્લેખનીય છે કે સીરિયામાં એક યુદ્ધના સમયે અનેક વ્યક્તિ પોતાનો દેશ છોડવા માટે મજબૂર કરવામાં આવ્યા હતા. વર્ષ 2015માં લોકોને પોતાનો એ દેશ છોડવો પડ્યો જ્યાં તેમની પેઢીઓ રહેતી આવી હતી. કુર્દ સમુદાયના શરણાર્થીઓની જેમ વતનથી બહાર કરવામાં આવ્યા. નિલોફર નામના એક ફોટોગ્રાફરે આ ત્રાસદીનો એક ફોટોગ્રાફ લીધો. ત્રણ વર્ષના એલન નામના બાળક કિનારા પર મરેલો પડ્યો છે. આ ચિત્રને તે આખા પ્રકરણનો પ્રતિનિધિ સ્થિર ચિત્ર માનવામાં આવે છે. વિષ્ણુ ખરેના રાધાકૃષ્ણ પ્રકાશન દ્વારા રિલીઝ કરેલા એક કાવ્ય સંકલનના કવર પર આ ચિત્ર પ્રકાશિત કર્યો છે. જંગલમાં કેટલાક શિકારી પોતાની બંદૂક લઈને જાય છે. ગુલામીના સમયમાં અંગ્રેજ શિકારીની સગવડતા માટે ગામના લોકો પાસે અવાજ લગાવવામાં આવતો હતો. ગામના લોકો ટીમ કનસ્તર મારતા જંગલી જાનવરને તે તરફ મોકલતા હતા જે તરફ અંગ્રેજ શિકારી સિરક્ષિત મચાન પર બેસીને સિંહના ત્યાં પહોંચવાની રાહ જોતા હતા. ભારતમાં કેટલાક વિલક્ષણ પ્રતિભાવાન ફોટોગ્રાફર થયા છે. રઘુ એસ. રાય એવા જ ફોટોગ્રાફર હતા. ઉંમરલાયક ચહેરા પર આવેલી કરચલીઓમાં તેમનો જીવન ઇતિહાસ લખેલો હોય છે. આ ઇબારતને અભ્યાસ માટે સંવેદનશીલતાની જરૂર છે.
વહીદા રહેમાનને ગુરુદત્તે તક આપી. ફિલ્મ 'સીઆઇડી'માં તેમની ભૂમિકા વિલનનું મનોરંજન કરનારી લાચાર સ્ત્રીની હતી પરંતુ 'પ્યાસા'માં વહીદા રહેમાન અભિનીત 'ગુલાબો' યાદગાર પાત્ર છે. ગુરુદત્તની 'કાગજ કે ફૂલ' અને 'ચૌદહવી કા ચાંદ'માં વહીદા રહેમાનની એક્ટિંગ ઉપસીને સામે આ‌વી. વિજય આનંદની 'કાલા બાજાર'માં એક્ટિંગ કર્યા પછી 'ગાઇડ'ને વહીદા રહેમાનની સર્વશ્રેષ્ઠ ફિલ્મ માનવામાં આવે છે. હાલમાં વહીદા રહેમાને કહ્યું કે તેમના પ્રિય ડાયરેક્ટર વિજય આનંદ જ છે. 'ગાઇડ'ની રોજી એક પારંપરિક પાત્ર નથી. રોજીનો ઓળખ શૈલેન્દ્રે ખૂબ સારી આપી છે - 'તોડ કે બંધન બાંધી પાયલ, આજ ફિર જીને કી તમન્ના હૈ... આજ ફિર મરને કા ઇરાદા હૈ.' વહીદા રહેમાને ચરિત્ર ભૂમિકાઓ પણ કરી છે. યશરાજ ચોપરાની 'લમ્હે'માં તેમનો અભિનીત પાત્ર દાઇજા યાદગાર છે. તેમણે રાકેશ ઓમપ્રકાશ મેહરાની 'દિલ્હી-6'માં પણ એક્ટિંગ કરી છે. માની લો કે વહીદા રહેમાન કેશકાલાના પહાડી માર્ગથી બસ્તરના જંગલ જાય છે. તેમના હાથમાં કેમેરો છે. ચાલતા-ચાલતા તેમના પગ ઝૂલન કાંદા પર પડી જાય છે તો તે સ્વયં એક સ્થિર ચિત્રની જેમ નિશ્ચલ ઊભા રહેશે. અદ્રશ્ય વિજય આનંદના સ્પર્શથી જ ઝૂલણ કાંદા પર પગ રાખવાની સ્થિરતાથી મુક્ત થઈ શકશો. સમયની ફ્રેમમાં ઘડાયેલી વહીદા માયાવી લાગી શકે છે.
X
Wildlife is living up to its hobby of photography
COMMENT

Next Stories

    ની  સંપૂર્ણ વાંચનસામગ્રી