પરદે કે પીછે / હ્રદયે મેળવ્યું, આંખોએ ગુમાવ્યું

Got a heart, eyes lost

Divyabhaskar.com

Jan 18, 2020, 07:58 AM IST
જાપાનમાં જ્યારે કોઈ વાસણ તુટી જાય છે ત્યારે તેને ઓગાળીને એક તરલ પદાર્થમાં કૂટવામાં આવેલી ચાંદી અને સોનું મિલાવીને સાંધવામાં આવે છે. સાંધેલા આ વાસણમાં ગર્વ સાથે મહેમાનને ભોજન પિરસવામાં આવે છે. કરકસર અને બચત જાપાની જીવન પ્રણાલીની સ્વાભાવિક બાબત છે. દિલ્હી નગરનિગમની સરહદની બહાર ફેંકવામાં આવેલા કચરાનો એક પહાડ બની ગયો છે. પક્ષીઓ પણ ક્યારેક છેતરાઈ જતા હોય છે. થોડા વર્ષ પહેલા આવેલી વૈશ્વિક મંદીની ભારત પર અસર થઈ ન હતી. પરંતુ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારતીય સમાજે એ જીવન મૂલ્યોનો ત્યાગ કરી દીધો છે.
આથી, બે વર્ષ પછી આવનારી વૈશ્વિક મંદીની આપણા પર ઊંડી અસર પડી શકે છે. એક સમયે ફિલ્મો સેલ્યુલોઈડ પર બનતી હતી. સેલ્યુલોઈડમાં ચાંદીનું પણ થોડું પ્રમાણ રહેતું હતું. શહેરો અને ગામડાઓમાં ફિલ્મ બતાવ્યા પછી તેની પ્રિન્ટ્સને નિર્માતાને પરત કરવાની રહેતી હતી. આ પરત આવેલી પ્રિન્ટને ઓગાળીને નિર્માતા ચાંદી કાઢી લેતો હતો. આજકાલ, ડિજિટલ ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ થાય છે, જેમાં ચાંદી હોતી નથી. નોલન જેવા ફિલ્મકાર આજે પણ સેલ્યુલોઈડનો ઉપયોગ કરે છે. એક સમયે જૂના અખબારોને ગાળીને લુગદી તૈયાર કરવામાં આવતી હતી. આ પ્રકારના હલકા પુસ્તકોને લુગદી સાહિત્ય કહેવામાં આવે છે.
આ લુગદીમાંથી વાસણ પણ બનાવાતા હતા. એક રીતે સમાચારો પીવામાં આવતા હોય છે, પરંતુ આજે એટલા બધા સમાચાર પિરસવામાં આવે છે કે, બધાને વાંચવાથી અપચો થઈ શકે છે. તંત્રને ક્યારે અપચો થતો નથી, તેની ભૂખ અજગર જેવી છે. ફિલ્મના શૂટિંગ પછી સેટને તોડી નાખવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયામાં કેટલીક વસ્તુઓ તુટી જતી હોય છે. સેટ વિભાગમાં કાર્પેન્ટર અને દરજી હોય છે, જે બીજા શૂટિંગ માટે બધું જ સાંધી નાખે છે. ફિલ્મ નિર્માણમાં કરકસર અને બચતનું ધ્યાન રાખવામાં આવે છે, પરંતુ ફિલ્મસ્ટારોના નખરા ઉઠાવામાં બધું જ વેડફાઈ જાય છે.
ફિલ્મ સંપાદન સમયે શૂટિંગના સમયે થયેલી બેજવાબદારીને સુધારવામાં આવે છે. ફિલ્મ સંપાદન કાપવાનું નહીં પરંતુ દૃશ્યોને સારી રીતે જોડવાની કળા છે. પાર્શ્વ સંગીતમાં બીજી ફિલ્મોમાંથી ચોરેલા ભાગનો પણ ઉપયોગ થાય છે. કેટલાક નિર્માતાઓ માત્ર નાટકિય દૃશ્યો માટે પાર્શ્વ સંગીત રેકોર્ડ કરે છે. બાકીની ફિલ્મમાં સ્ટોકમાં રહેલા સંગીતનો ઉપયોગ થાય છે. એ.આર. રહેમાને એક અમેરિકન ફિલ્મમાં પોલીસ દ્વારા અપરાધીઓનો પીછો કરવાના દૃશ્યમાં માત્ર તબલાનો જ ઉપયોગ કર્યો હતો. એ.આર. રહેમાને પોતાના સ્ટૂડિયોમાં લતા મંગેશકરના ગીતોના નાના ભાગ લઈને એક નવું ગીત બનાવ્યું હતું, જેને લતાજીએ ક્યારેય ગાયું ન હતું.
રહેમાને આ એક પ્રયોગ કર્યો હતો, જે ગીતનો ક્યારેય ઉપયોગ કરાયો નથી. એક્શન ફિલ્મોમાં કારોની દોડ અને દુર્ઘટના તથા બોમ્બ વર્ષા દ્વારા કાર ઉડાડવાના દૃશ્યમાં જૂના સ્ટોક કરેલા દૃશ્યોનો જ ઉપયોગ કરાય છે. કાર ક્યારેય બોમ્બથી ઉછળતી નથી, પરંતુ નાટકિય પ્રભાવ માટે આમ કરાય છે. આ જ રીતે કારને પર્વત પરથી નીચે ફેંકવાના દૃશ્યમાં કારમાંથી એન્જિન કાઢી લેવામાં આવે છે. મનુષ્યોના ઊંચાઈથી નીચે પડવાના દૃશ્યમાં જૂના કાપડમાંથી બનેલા પુતળાઓનો ઉપયોગ કરાય છે. હિંસાના દૃશ્યોમાં હીરોના ડુપ્લિકેટનો ઉપયોગ કરાય છે. હીરોના માત્ર ક્લોઝ અપ લેવાય છે.
જો ડુપ્લિકેટ કલાકાર કોઈ દુર્ઘટનાનો ભોગ બને તો તેના પરિવારને પુરતી આર્થિક સહાય પુરી પડાય છે. તુટી ગયેલા વાસણોની જેમ ફાટેલા કપડાને પણ રફુ કરીને સાંધવામાં આવે છે. દૂધ ફાટી જાય ત્યારે તેમાંથી પનીર બનાવાય છે. મોટાભાગની બંગાળી મિઠાઈઓ ફાટેલા દૂધમાંથી જ બનેલી હતી. ઊની વસ્ત્રો કોણીમાંથી ફાટી જાય છે ત્યારે એ સ્થાને ચાપડાનું રફુ કરાય છે. સૈનિકોના કપડામાં આ હંમેશાં જોવા મળ્યું છે.લગ્નપ્રસંગમાં મહેમાનો પોતાની પ્લેટમાં જરૂર કરતાં વધુ ભોજન ભરી લેતા હોય છે. આ પ્રકારે થતા નુકસાનનો અંદાજ લગાવવું અઘરું છે. રાજકુમાર હિરાનીની થ્રી-ઈડિયટ્સમાં આ અંગે એક સુંદર દૃશ્ય રચવામાં આવ્યું છે. રિસાઈકલિંગ દ્વારા કરકસર અને બચત કરવામાં આવે છે.
X
Got a heart, eyes lost
COMMENT

Next Stories

    ની  સંપૂર્ણ વાંચનસામગ્રી