વિચારોના વૃંદાવનમાં / પ્રાર્થનામય જીવન એટલે અસ્તિત્વનો ઉત્સવ, ભક્તનું મૃત્યુ કેવું? પાકેલી ખારેક ખરી પડે તેવું!

Prayer is the festival of existence, death of a devotee? Certainly true!

  • ઘાણીએ જોડાયેલા બળદને ખેતરમાં મળતું ખુલ્લું આકાશ નથી સોરવતું. એ નવી ઘાણી શોધી જ કાઢે છે!

Divyabhaskar.com

Nov 03, 2019, 04:53 PM IST

નિવૃત્ત થયા પછી નવરાશનો વૈભવ શરૂ થાય છે. એ નવરાશ ખટકે તો જાણવું કે નોકરીમાં વર્ષો એળે ગયાં. એ નોકરી ઈશ્વરની ચાકરી બની ગઇ હોત, તો નિવૃત્તિ પછીની નવરાશને ચાર ચાંદ લાગી જાત. ‘ઊતરો અમલ કોડીનો’- જેવી ઉક્તિ જે અમલદારને લાગુ પડે તે એવો અમલદાર ગણાય, જે સત્તામાં હતો ત્યારથી જ કોડીનો હતો. આજે સવાર પડી ત્યારથી ઊગતા સૂર્યની સમક્ષ પ્રાર્થના કરતી વેળાએ મનમાં સાવ અનોખી પ્રાર્થના ઊગી. એ પ્રાર્થનાના આડાઅવળા શબ્દો અહીં યથાતથ પ્રસ્તુત છે. સાંભળો:
કોઈ તરસ્યા અજાણ્યા માણસને
પાણી ધર્યું, એ પણ પ્રાર્થના!
કોઇ ભૂખ્યા માણસને
અડધો રોટલો આદરપૂર્વક આપ્યો,
એ પણ પ્રાર્થના!
કોઇ ગંદી ભોંય પર સફાઇ કરી,
એ પણ પ્રાર્થના!
ક્રોધે ભરાયો ત્યારે મૌન જાળવ્યું,
એ પણ પ્રાર્થના!
કોઇને ભૂલથી ખલેલ પહોંચાડી
ત્યારે
ખરા દિલથી Sorry કહ્યું,
એ પણ પ્રાર્થના!
કોઇ પર ઉપકાર કર્યા પછી
વાત ખાનગી રાખી,
એ પણ પ્રાર્થના!
કોઇ સજ્જનનો પક્ષ લેતી વખતે
મુસીબત વેઠીને પણ મક્કમતા બતાવી,
એ પણ પ્રાર્થના!
કોઇ જગ્યાએ વેરવિખેર પડેલું
પ્લાસ્ટિક વીણી લીધું,
એ પણ પ્રાર્થના!
અજાણ્યા માંદા માણસને
રાહત પહોંચાડી,
એ પણ પ્રાર્થના!
માંસાહાર કરવાનું ટાળ્યું,
એ પણ પ્રાર્થના!
ચાલતી વખતે મંકોડા પર
પગ ન પડે તેની કાળજી રાખી,
એ પણ પ્રાર્થના!
વાંદા મારવાની દવા છાંટવાને બદલે ઘરમાં
સ્વચ્છતા જાળવી,
એ પણ પ્રાર્થના!
પરનિંદા થતી હોય, ત્યારે તેમાં
રસ લીધા વિના મૌન જાળવ્યું,
એ પણ પ્રાર્થના!
પ્રાર્થના એટલે ભક્ત અને
ભગવાન વચ્ચેની હોટ લાઇન!
પ્રાર્થનામય હૃદય અને
હૃદયમય પ્રાર્થના
એ જ સાર્થક નિવૃત્તિ!
એ જ રળિયમણું ઘડપણ.
આવા દાદાનું જીવન એ જ ઉત્સવ
અને મૃત્યુ એ જ મહોત્સવ!
આવું મંગલમય મૃત્યુ એટલે
પશ્ચિમાકાશમાં આથમતી સંધ્યાનું
તેજોમય અજવાળું!
સાચા હૃદયની પ્રાર્થના જરૂર
ભગવાનને પહોંચે છે અને જે
નિર્મળ આનંદ પ્રાપ્ત થાય, એ જ
ભગવાન તરફથી મળતી પહોંચ-રસીદ!
પરનિંદા ન સાંભળવી એ
કાનનું તપ છે અને
કોઇનું બૂરું ન જોવું
એ આંખનું તપ છે.
કોઇના દુ:ખે દુખી થવું,
એ હૃદયમાં ઊગેલી પ્રાર્થના છે.
નિવૃત્ત થયા પછી નિજાનંદ શોધવાને બદલે ક્યાંક ને ક્યાંકથી પગાર રળતા ઉચ્ચાધિકારીઓ પોતે શું ગુમાવે છે, તે નથી જાણતા. તેઓ કોહિનુર ગુમાવીને ચિચૂકા એકઠા કરવામાં ‘વૃદ્ધ’ હોવાનું સૌભાગ્ય ગુમાવી દેતા હોય છે. ફાટેલા લેંઘાના ગજવામાં કોહિનૂર પડ્યો હોય, તોય કોઇ મનુષ્ય પાંચ-દસ પૈસાની ભીખ ફળિયે ફળિયે માગતો ફરે, તો એની દયા ખાવા માટે કોઇ નવરું નથી હોતું. નોકરીનો છેલ્લો દિવસ પૂરો થાય ત્યારથી મનુષ્યના સ્વરાજ્યની ખરી શરૂઆત થાય છે, પર઼તુ ઘાણીએ જોડાયેલા બળદને ખેતરમાં મળતું ખુલ્લું આકાશ નથી સોરવતું. એ નવી ઘાણી શોધી જ કાઢે છે. એની પુત્રવધૂ પણ એમનો આદર નથી કરતી. એનો દીકરો પણ પિતાનું માન નથી રાખતો. અને એની પત્ની? એ પત્ની તો નોકરી ચાલુ હતી, ત્યારથી જ એમને ઓળખી ગયેલી હોય છે.

આવા સ્વૈચ્છિક ગુલામનું મૃત્યુ થાય ત્યારે ડાઘુઓ અંદર અંદર વાત કરે ત્યારે વાતનો સાર એટલો જ હોય છે: ‘દાદા, જીવનભર કામ કરતા રહ્યા.’ અહીં કર્મ ત્યજવાની વાત નથી, પરંતુ કર્મ છોડ્યા વિના કર્મના ફળનો મોહ છોડવાની વાત છે. ગીતાનો સાર આવી જાય એવા એક જ વિધાન માટે વિશ્વમાં હરીફાઇ યોજાય, તો એ હરીફાઇમાં ગાંધીજી જરૂર વિજયી બને. એમનું મૂલ્યવાન વિધાન ‘અનાસક્તિયોગ’ નામે પ્રગટ થયેલી પુસ્તિકામાં પ્રગટ થયું છે. ગાંધીજી કહે છે:
‘કર્મ છોડે તે પડે
કર્મ કરતો છતાં
કર્મનાં ફળ છોડે
તે ચડે.’(‘અનાસક્તિયોગ’)
***
પાઘડીનો વળ છેડે
શેરીમાં પડેલાં ચીંથરાની
જેણે ગોદડી બનાવી હોય,
જેનો માર્ગ પુણ્ય કે પાપ વિનાનો હોય,
અને જેણે કેવળ
યોગમાં જ મન લગાડ્યું હોય,
એવો યોગી બાળક અથવા
ઉન્મત્તની પેઠે (આનંદમાં) રમે છે.
- શ્રીમદ્ શંકરાચાર્ય
(‘મોહમુદગર’માંથી)
નોંધ: મુદગર એટલે હથોડો, જે મોહને ચકનાચૂર કરે. ‘કોહિનૂર’ કેવળ ઝળહળતો હીરો જ નથી. ‘કોહિનૂર’નો બીજો અર્થ છે: ‘તેજનો પર્વત.’

X
Prayer is the festival of existence, death of a devotee? Certainly true!
COMMENT

Next Stories

    ની  સંપૂર્ણ વાંચનસામગ્રી