Home >> Magazines >> Sunday Bhaskar
  • દેશને કબીરનું ઓર્ગેનિક સેક્યુલરિઝમ ખપે, નેહરુનું સિન્થેટિક સેક્યુલરિઝમ ન ખપે
    દેશને કબીરનું ઓર્ગેનિક સેક્યુલરિઝમ ખપે, નેહરુનું સિન્થેટિક સેક્યુલરિઝમ ન ખપે અકબરના સમયમાં સંત તુલસીદાસ થઇ ગયા. વાત સાવ સાચી, પરંતુ સંત વિનોબાને એ વાત માન્ય નથી. તેઓ કહે છે: તુલસીદાસના સમયમાં અકબર થઇ ગયો એમ કહેવું યોગ્ય ગણાય. આ જ તર્ક આગળ ચલાવીને કહેવું છે કે: સેક્યુલર સંત કબીરદાસના સમયમાં સિકંદર લોદી જેવો (નાલાયક) બાદશાહ થઇ ગયો. એ સિકંદર લોદીએ કાજી શેખ બૂદની સાથે મતભેદ થયો તેથી એક બ્રાહ્મણને દેહાંતદંડની સજા ફરમાવી હતી. એ બ્રાહ્મણનું નામ બૂદન હતું. બૂદનનો અપરાધ શો હતો? એ બ્રાહ્મણે કહ્યું...
    April 22, 07:03 PM
  • સીતામાતાનું અનોખું મંદિર
    સીતામાતાનું અનોખું મંદિર અમે સીતામાતા અભયારણ્યની અંદર આવેલા સીતામાતાના મંદિરે જઇ રહ્યાં છીએ. સમગ્ર દુનિયામાં સીતામાતાનું એકમાત્ર મંદિર અહીં છે અને એટલે જ આ અભયારણ્યનું નામ પડ્યું છે, સીતામાતા અભયારણ્ય. આ જ સ્થળે સીતામાતા ધરતીમાં સમાઇ ગયાં હોવાની કિંવદંતી છે. મંદિર સુધી પહોંચવા માટેનો 23-24 કિમીનો રસ્તો એકદમ ઉબડખાબડ હતો. અભયારણ્યના વિસ્તારમાં માનવવસ્તી પણ છે, એટલે વચ્ચે વચ્ચે થોડાં ઝૂંપડાં પણ નજરે ચઢે. પાનખરના કારણે જંગલ પાંખું લાગે છે. સાગનાં પાંદડાં ખરી ગયાં છે, તો પાંદડાં વગરના...
    April 21, 09:35 PM
  • ઑલ ટાઇમ હિટ સાહિત્યકાર  શેક્સપિયર
    ઑલ ટાઇમ હિટ સાહિત્યકાર શેક્સપિયર વેર્ષનો ભાગ્યે જ કોઇ દિવસ એવો હશે જ્યારે વિશ્વમાં ક્યાંક ને ક્યાંક શેક્સપિયરનું નાટક ન ભજવાતું હોય. આ સિલસિલો સદીઓથી ચાલે છે. તો એવું તે કયું રહસ્ય છે જેણે શેક્સપિયરને આટલો મહાન નાટ્યકાર બનાવ્યો. મોટાભાગના નાટ્યકારો નાટકમાં નાયક અને ખલનાયકનું સર્જન કરે છે. જ્યારે શેક્સપિયર જેટલી લગન, ખંત, કાળજી અને પ્રેમથી ઓથેલોનું સર્જન કરે છે એટલી જ લગન અને પ્રેમથી તે ઇયાગોનું સર્જન કરે છે. એને મન આ નાયક અને આ ખલનાયક એવો ભેદ જ નથી એ પણ પ્રભુની જેમ જ પૂરી તટસ્થતાથી...
    April 21, 09:06 PM
  • સરસ્વતીચંદ્ર  ગુજરાતી સાહિત્યની અમર મહાનવલકથા
    ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી લિખિત ગુજરાતી સાહિત્યની અમર મહાનવલકથા 19મી સદીની પશ્ચાદ્્ભૂમાં લખાયેલી છે. તે 15 વર્ષના સમયગાળામાં લખાઈ હતી અને તેનો પ્રથમ ભાગ 1887માં અને છેલ્લો ચોથો ભાગ 1902ની સાલમાં પ્રકાશિત થયો હતો. અંદાજિત 2,200 પાનાંમાં વિસ્તરેલી આ નવલકથા સરસ્વતીચંદ્ર-કુમુદના પ્રણયભંગની કથા છે. તેમ છતાં તે માત્ર પ્રણયકથા નથી; પ્રણયકથા નિમિત્તે એ સંસ્કૃતિકથા છે. તેથી સરસ્વતીચંદ્ર-કુમુદ સાથે સંકળાયેલાં પાત્રોનાં જીવનમાં લઈ જઈને લેખકે દરેક ભાગમાં પ્રણયકથાની આસપાસ જુદીજુદી એકથી વધારે કથાઓ ગૂંથી છે....
    April 21, 09:04 PM
  • લોકશાહીનું ચોથું પરિમાણ અત્યારે કેટલું ગજું કાઢી શકે તેમ છે?
    લોકશાહીનું ચોથું પરિમાણ અત્યારે કેટલું ગજું કાઢી શકે તેમ છે? લોકપ્રતિનિધિ, નોકરશાહી અને ન્યાયતંત્ર એ ત્રણ લોકશાહી શાસનનાં ત્રણ અવિભાજ્ય અંગો ગણાય છે. પરંતુ આ ઉપરાંત નાગરિક સમાજની વિવિધ સંસ્થાઓ દાબ જૂથ બનીને, આંદોલન કરીને, લોકપ્રતિનિધિને ટેકો કરીને, સમાજના કોઈ એક અથવા વધુ હિત જૂથનાં (સ્ટેક હોલ્ડરના) હિતો રજૂ કરીને, લોકજાગૃતિ લાવીને, અને સરકારી કાર્યક્રમોનો અમલ કરીને એમ અનેક રીતે લોકશાહી શાસનને અસર કરે છે. નાગરિક સમાજનાં આ સંગઠનો આમ તો સ્વૈચ્છિક સંસ્થાઓ તરીકે ઓળખાતાં હોય છે. પ્રખ્યાત...
    April 21, 09:01 PM
  • એકલતાનો સાથી લતાજીનો અવાજ
    એકલતાનો સાથી લતાજીનો અવાજ તમારામાંના ઘણા લોકો એવા હશે જેમણે પરમેશ્વરસિંહજીનું નામ સાંભળ્યું હશે અને તેમણે આ વાર્તા સાંભળી હશે. આ વાર્તા ઉર્દૂ સાહિત્યકાર અહમદ નદીમ કાસમીએ લખી હતી. ભાગલા પર લખાયેલી વાર્તાઓમાંની આ મહત્ત્વની વાર્તા છે. 93 વર્ષ સુધી જીવેલા નદીમ કાસમીએ ફુનૂન નામે શાનદાર સાહિત્યનું સામયિક પ્રકાશિત કરેલું, જેમાં જેમની કૃતિ છપાતી તે ખુદને ખુશનસીબ ગણતા. કાસમી સાહેબે જિંદગીનાં છેલ્લાં વર્ષોમાં ખૂબ જ સારાં શાયરા મંસરા અહમદને વારસદાર બનાવી અને તેને ફુનૂનનું સંપાદન સોંપ્યું....
    April 21, 09:00 PM
  • નિષ્ફળતાએ ચખાડ્યો સફળતાનો સ્વાદ
    નિષ્ફળતાએ ચખાડ્યો સફળતાનો સ્વાદ સમયનો તકાજો છે કે તે ક્ષણે ક્ષણે રંગ બદલે છે. કોણ જાણે કયા સમયે જિંદગીમાં એવા રંગ ભરાઈ જાય કે આખા જમાનામાં એ રંગોની ધૂમ મચી જાય. બી.આર. ચોપરાની ફિલ્મ કરવટ (1949) સુપરફ્લોપ સાબિત થઈ, પણ એ પછી જ એમને અસલી રંગ મળવાનો હતો. બી.આર. ચોપરા પ્રથમ નિષ્ફળતા બાદ આઘાતમાં રહ્યા. ખાલી ખિસ્સાએ તેઓ જ્યાં ત્યાં ફરતા રહ્યા. એક દિવસ હિન્દુસ્તાન ટાઈમ્સની ઓફિસે પહોંચ્યા. મગજમાં એક જ વિચાર કે જૂના વ્યવસાયમાં ફરીથી પાછા ફરવું. અખબારના જોઈન્ટ એડિટર દુર્ગાદાસ તેમના અંકલ હતા એટલે આશા હતી...
    April 21, 08:58 PM
  • સત્યના પ્રયોગો  આઝાદીના સ્વપ્નદૃષ્ટા સત્યશોધકની કથા
    સત્યના પ્રયોગો એ આપણા દેશના રાષ્ટ્રપિતા મહાત્મા ગાંધીએ પોતાના જીવનમાં કરેલા પ્રયોગો અને મેળવેલા અનુભવો વિશેની કથા છે. તેમાં તેમના બાળપણથી લઈને 1920 સુધીની એમની જિંદગીને પ્રયોગો સ્વરૂપે વર્ણવી લીધી છે. સૌ પ્રથમ 1927માં આ પુસ્તક પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યું. જેરામદાસ, સ્વામી આનંદ જેવા નિકટના સાથીઓની માગણીઓને આખરે માન આપીને, ગાંધીજીએ દક્ષિણ આફ્રિકાના સત્યાગ્રહનો ઇતિહાસ પૂરો કર્યા પછી આત્મકથા લખવાની શરૂઆત કરી. મૂળ આ આત્મકથા 29 -11 -1925થી 3-2-1929 દરમિયાન નવજીવન માં હપ્તાવાર છપાયેલી. તેમાં લેખકે આ આત્મકથા...
    April 21, 08:56 PM
  • પુસ્તક વિના જરાય ચાલશે નહીં!
    પુસ્તક વિના જરાય ચાલશે નહીં! આશરે દસ-બાર હજાર વરસ અગાઉ માણસ જાતને લખતા અને લેખન સામગ્રી બનાવતા આવડ્યું ત્યારથી પુસ્તકો લખાવાની શરૂઆત થઇ. જગતનાં સૌથી જૂનાં પુસ્તકો ઇજિપ્તના મરણ ગ્રંથો છે અને મર્યા પછી માણસે ક્યાં ક્યાં જવું પડશે તેની સૂચનાઓ આપવામાં આવી છે. દરેક સમાજે ઘડી કાઢેલા નિયમો, રીતરિવાજો અને કાયદાઓની પોથીઓ પણ લગભગ સાથોસાથ લખાવા લાગી અને મેસોપોટેમિયન બાદશાહ હમ્મુરાબીની કાયદાપોથી દુનિયાની સૌથી જૂની ગણાય છે. દેવદેવીઓની પૂજાવિધિ એ તેમને રાજી રાખવા માટે કરવામાં આવતી સ્તુતિઓમાં...
    April 21, 08:48 PM
  • દુનિયાને દાટી ભિડાવતું  ઉત્તર કોરિયા ટક્યું છે શી રીતે?
    દુનિયાને દાટી ભિડાવતું ઉત્તર કોરિયા ટક્યું છે શી રીતે? સરમુખત્યારોની એ પ્રકૃતિ હોય છે કે પોતે ગમે તેટલા નાના કે નબળા દેશ પર રાજ કરતા હોય, પણ પોતાની જાતને-પોતાના રાજને તે બધાથી ઉપર ગણે. તેમની તુમાખી અને ઘાતકીપણાનો પાર ન હોય. વૈશ્વિક રાજકારણમાં આવા આપખુદશાહો અમેરિકા કે બીજા સાથીદેશોના મતને--તેમની નારાજગીને ગાંઠતા ન હોય અને તેમનાં સૂચનોને ઠેબે ચડાવતા હોય. બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી અમેરિકા-રશિયા વચ્ચે ઠંડું યુદ્ધ ચાલ્યું. તેમાં બન્નેએ પરમાણુશસ્ત્રોના ખડકલા કરીને વિશ્વને કાયમી ધોરણે જોખમી...
    April 21, 08:45 PM
  • માનવીની ભવાઈ  ગ્રામજીવનની વાસ્તવિકતાનો આલેખ
    પન્નાલાલ પટેલની યશસ્વી નવલકથા માનવીની ભવાઈ છે. તે 1947ના વર્ષમાં પ્રસિદ્ધ થયેલી આ નવલકથા કાળુ-રાજુના પ્રણયની આસપાસ ગૂંથાયેલી છે. તેમાં ગ્રામજનોનાં ભોળપણ, ઉલ્લાસ, આશા, સુખદુઃખ, વેરઝેર, રાગદ્વેષ, કજિયાકંકાસ, કુટિલ નીતિરીતિ અને વિટંબણાઓ; છપ્પનિયા દુકાળમાં કારમી ભૂખમાં પ્રજાનું ભીંસાવું ને પીંખાવું - એ સૌનું તળપદી ભાષાના રણકા સાથે હૃદયસ્પર્શી ચિત્ર મળ્યું છે. તેથી આ નવલકથા કાળુ-રાજુની પ્રણયકથા ઉપરાંત ગુજરાતના અને ભારતના ખેડૂજીવનની જાનદાર કથા બની રહે છે. પન્નાલાલની આ નવલકથામાં, પહેલીવાર...
    April 21, 08:43 PM
  • અજંતાની ગુફાઓ
    સંબંધોમાં આવતો બદલાવ આપણાં વિચારો અને ઇચ્છાઓ સમય પ્રમાણે બદલાતાં રહે છે. કોઇની સાથે ઘનિષ્ઠ સંબંધ હોય અને એમાં વિચ્છેદ પડે તો ઘણું કષ્ટદાયક હોય છે. તેમ છતાં ક્યારેક એવા સંજોગો ઊભા થઇ જાય છે જ્યારે આપણે પોતે જ જુદા થવા માગીએ. આવી સ્થિતિનું વર્ણન આ શેરમાં જાણીતા શાયર અહમદ ફરાઝ આ રીતે કરે છે. આ એ જ દિલ છે જે એક સમયે પ્રેમસંબંધ (મરાસિમ) બાંધવા માટે તરસતું હતું. આજે એ જ દિલ સંબંધ તોડવાની (તર્કે-તઅલ્લુક) તક શોધી રહ્યું છે. અન્ય વ્યક્તિ તરફથી થતી બેવફાઇ વિશે ઘણી જ શાયરી લખાઇ છે પણ અહીં સંબંધોમાં પડતી...
    April 21, 08:40 PM
  • તમે તમારું મૂલ્ય સમજો તમે જ તમારા બ્રહ્મ, વિષ્ણુ અને મૃત્યુંજય શિવ છો
    તમે તમારું મૂલ્ય સમજો તમે જ તમારા બ્રહ્મ, વિષ્ણુ અને મૃત્યુંજય શિવ છો વાગે છે ત્યાં રણઝણતી ઝાલરને, નગારાને તાલે થરથરતી જ્યોત પ્રભુના દીવા સાથે ઝળહળ થતી આરતી પછી વાળુ પાણી કરી ફળીમાં બેસે છે સૌ ફાનસ લઈ અલક મલકની વાતો અને ગાણાં પડઘાય હૃદયમાં પરોઢે ઘંટીના રવ મધુર ગોરસભર્યા વલોણે હૈયાના હરખા ઠાલવી પગરવ ઠલે પનઘટે ને સાંતીગાડાં ખડખડ જાય સીમમાં - કવિ માધવ રામાનુજ આજે ચાલો શબ્દ યજ્ઞ કરીએ. કાવ્ય તો યજ્ઞ છે જ. આપણે ઘરઘરાઉ કવિ સંમેલન ભરીને થોડાંક કાવ્યો માણવા કવિ માધવ રામાનુજના મંદિરની...
    April 21, 08:38 PM
  • આપણે જળનો માર્ગ રોકી દીધો છે
    આપણે જળનો માર્ગ રોકી દીધો છે ઉનાળો બેસતાં જ ગરમી પોતાનો પ્રકોપ બતાવવા લાગે છે અને આપણે ચોમાસાની વાટ જોવા લાગીએ છીએ. તે સાથે જ આ વરસે ચોમાસું કેવું જશે તેનાં અનુમાન અને ચર્ચા શરૂ થઈ જાય છે. વરસાદની અછત અને પૂર જેવી બે સ્થિતિઓ વચ્ચે આપણું જનજીવન ડોળાયેલું રહે છે. જળની અછત આપણો પ્રાણપ્રશ્ન છે. આપણા પૂર્વજો પાણીની છત અને અછત વિશે સજાગ રહેતા અને તે માટે એમણે કેટલાય વ્યાવહારિક ઉપાય અમલમાં મૂક્યા હતા. આધુનિકતાના નામે આપણે જળસંકટની સમસ્યાનો સામનો કરવાનું ભૂલી ગયા છીએ. આ સંદર્ભમાં જાણીતા...
    April 21, 08:36 PM
  • ગેરમાન્યતાઓ  આ રીતે કરો દૂર
    ગેરમાન્યતાઓ આ રીતે કરો દૂર મોટાભાગના લોકોમાં મહિલાઓની સેક્સ માણવાની ઉંમર અંગે વિવિધ પ્રકારના અને ખોટા ખ્યાલો કે માન્યતાઓ પ્રવર્તે છે. ગયા વખતે આપણે એની વાત કરી અને આજે એ વિશે વધુ વાત કરીએ. ગેરમાન્યતા- તમે સેક્સથી બહુ થાકી ગયા છો. સત્યઃ બની શકે કે તમે 20 વર્ષ અગાઉની સરખામણીએ અત્યારે સંતૃપ્ત થઈ ગયા હોવ. પરંતુ હું બહુ થાકી ગયો છું તે માત્ર સેક્સથી દૂર રહેવાનું બહાનું હોવાની શક્યતા વધારે છે. શરીરની ઊર્જામાં નિયમિત ઘટાડો થવાથી સેક્સ માટેની ઈચ્છા મંદ પડી જાય છે આથી તમારે તમારા ડોક્ટરની સલાહ લઈ...
    April 21, 08:30 PM
  • મોહનમય મીરાંનાં જીવન પૃષ્ઠ...
    મોહનમય મીરાંનાં જીવન પૃષ્ઠ... મિસ મેડલીન સ્લેડભારત એમને મીરાંબહેન તરીકે ઓળખે છે.મીરાંબહેનનો બ્રિટિશ નૌકાદળના એક અત્યંત ઉચ્ચ અધિકારીને ત્યાં 1892માં લંડન ખાતે જન્મ. મેડલીનના પિતાને સંગીતનો ભારે શોખ. સંગીતના આ શોખનો ચસકો મેડલીનને પણ લાગેલો. પિયાનો ઉપર એ કલાકો સુધી એકલી સંગીતના સૂર વગાડતી. ઓસ્ટ્રિયાના મહાન સંગીતકાર બીથોવનના સંગીત પાછળ મેડલીન રીતસર ઘેલી. ફ્રેન્ચ લેખક રોમાં રોલાંએ બીથોવનના જીવન ઉપર જોન ક્રિસ્તોફ નામની એક નવલકથા લખી હતી. રોમાં રોલાંએ સ્વામી વિવેકાનંદનું જીવનચરિત્ર પણ...
    April 21, 08:28 PM
  • વેવિશાળ  રાષ્ટ્રીય શાયર મેઘાણીની બહુ વખણાયેલી નવલકથા
    સોરઠના તળપદા સમાજજીવનને સ્પર્શતી આ નવલકથા છે. તેની પૃષ્ઠભૂમિ સૌરાષ્ટ્રની છે. શ્રીમંત ચંપકશેઠ પોતાના નાના ભાઈની દીકરી સુશીલાનું ગરીબ ઘરે સુખલાલ સાથે થયેલું વેવિશાળ ફોક કરવા મથે છે અને એમની ચાલને સુશીલા, સુખલાલ, ભાભુ અને ખુશાલ નિષ્ફળ બનાવે છે એવું રસવાહી કથાનક છે. વાર્તાની શરૂઆત કંઈક આવી રીતે થાય છે : શનિવારની અધરાત હતી. પેઢીના માલનો સ્ટૉક લેવાતો હતો. મોટા શેઠ ધૂંઆપૂંઆ થતા હતા. એક શનિવારે રાત્રે અગિયાર વાગ્યે દુકાન પરથી ઘેર ટેલિફોન આવ્યો કે સુખલાલને લોહીની સખત નાખોરી ફૂટી છે, બેશુદ્ધ જેવો...
    April 21, 08:25 PM
  • અવિરત ઉદ્યમી લેખક સ્વ. જનક નાયક
    અવિરત ઉદ્યમી લેખક સ્વ. જનક નાયક જનક નાયક (જન્મ તા. 13-08-1954, અવસાન 16-08-2017) માત્ર સુરતના જ નહીં દક્ષિણ ગુજરાતના કર્મશીલ સારસ્વત હતા. સાહિત્યના સર્જન-પ્રકાશન સાથે એનો પ્રસાર કરવાના વિવિધ ઉપાયો એ શોધી કાઢતા. પિતાશ્રી નાનુભાઇ નાયક અને ધર્મપત્ની જયશ્રીબહેન બેઉનો એવો સાથ હતો કે જનકભાઇ કદી થાકે નહીં. સાહિત્ય સંગમનું મકાન જાણે કે અંગત માલિકીનું નહીં પણ સહુનું શ્રદ્ધેય સરસ્વતી ભવન હોય એવી ઓળખ કાયમી થઈ. સુરતના ત્રણ પેઢીના લેખકો, પત્રકારો સાથે જનકની મૈત્રી વિકસતી રહી. જનક સુરતની પ્રતિષ્ઠિત નર્મદ સાહિત્ય...
    April 21, 08:18 PM
  • ભદ્રંભદ્ર  પ્રથમ પુરુષ નિરૂપણશૈલીમાં લખાયેલી હાસ્ય નવલકથા
    ગુજરાતી ભાષામાં પ્રશિષ્ટ (ક્લાસિક) ગણાય એવી આ હાસ્ય નવલકથા ભદ્રંભદ્ર સૌપ્રથમ જ્ઞાનસુધા નામના માસિક પત્રમાં હપ્તાવાર છપાયેલી અને પછી સળંગ નવલકથા તરીકે પ્રકાશિત થયેલી. સર્વાન્ટિસની કૃતિ ડૉન કિહોટેને અનુલક્ષીને અંબાલાલ અને ભદ્રંભદ્ર જેવાં બે હાસ્યપાત્રોને કેન્દ્રમાં રાખી આ કથા વિકસી છે. એનું નિરૂપણ અંબાલાલ દ્વારા થયું છે. પ્રથમ પુરુષ નિરૂપણશૈલીમાં લખાયેલી આ પહેલી નવલકથા છે. આ હાસ્ય નવલકથાનું કથાનક એવું છે કે, ભદ્રંભદ્રને ગુજરાતી ભાષા પ્રત્યે ખૂબ જ લગાવ હોય છે અને તે આ ગુજરાતી ભાષાને...
    April 21, 08:07 PM
  • પુસ્તકોને લેશમાત્ર અહમ્ હોતો નથી...
    એક માણસ બહુ વાંચે. આખો દિવસ, બસ વાંચ્યા જ કરે. વાંચવા આડે પત્ની સાથે પણ ખાસ બોલે નહીં. ખપ પૂરતી જ વાત. જવાબમાં જો ડોકું હકારમાં હલાવવાથી કે પછી નકારમાં ધુણાવવાથી પતતું હોય તો બોલીને એક પણ શબ્દ ન વેડફે. અરીસા સામે જોઇને પત્ની વિચાર્યા કરે કે ચોપડીમાં એવું તે શું બળ્યંુ છે તે મારા જેવી સુંદર પત્ની સામે આંખ માંડવાને બદલે આ મૂરખ આખો દિવસ પુસ્તકોનાં જંગલમાં જ રખડ્યા કરે છે! એક દિવસ પતિની ગેરહાજરીમાં તેણે કબાટમાંથી પુસ્તકો બહાર કાઢીને ઊથલાવવા માંડ્યાં. એક પછી એક પુસ્તક તેણે જમીન પર પટકવા માંડ્યું....
    April 21, 08:02 PM