Home >> Literature >> Navalika
  • માતૃભક્તિ
    માતૃભક્તિ ધડકતાં હૃદયે એણે ફોન ઉપાડ્યો હતો. ભાઈ, અત્યારે જ નીકળી જા, બા ઝાઝું ખેંચે એવું લાગતું નથી. શ્વાસ ઉપડ્યો છે. મોટા ભાઈની વાત સાંભળતાં જ એ દુકાન બંધ કરીને મારતી મોટરસાઇકલેભાગ્યો હતો. બાની માંદગી દરમિયાન બન્ને ભાઈઓ દુકાન સાંભળવાના વારાકરતા હતા. હજી દુકાન ખોલી જ હતી અને મોટા ભાઈનો ફોન આવ્યો હતો. કેટલી તકલીફો વેઠીને બાએ બન્ને ભાઈઓને મોટા કર્યા હતા. વિચારતાં વિચારતાં એની આંખે ઝળઝળિયાં આવી ગયાં. બા સાથે મોં મેળો તો થઈ જશેને કે પછી? વિચારમાત્રથી મોટર સાઇકલની ઝડપ વધી ગઈ. બસ, હવે ચાર...
    March 21, 07:49 PM
  • લોહીનો સંબંધ
    સયુક્ત કુટુંબમાં મમ્મી-પપ્પા અને અનેક વડીલોની છત્રછાયામાં ખૂબ જતનથી અને અદકા હેતથી ઉછરતા આઠ વર્ષના શિવમને આજકાલ ખૂબ અકળામણ થતી. ઘરમાં પહેલાં ક્યારેય એવું ન બનતું કે એ સવાલ પૂછે ત્યારે જવાબ ન મળે કે પછી એને સવાલ પૂછવાની જ ના પાડી દેવામાં આવે, પણ ગયા રવિવારથી આજ સુધીમાં એના એકને એક સવાલને કોઈ પૂરો સાંભળવા તૈયાર નહોતું કે, શિવાનીદીદી ક્યાં ગઈ અને એ ક્યારે આવશે..? ગયા રવિવારે ઘરના બધા વડીલોની હાજરીમાં માત્ર એક નાનકડી બેગ લઈને ઘરની બહાર નીકળી ગઈ હતી એની વહાલી ફોઈ શિવાનીદીદી. અલબત્ત, ખૂણામાં...
    March 21, 03:54 AM
  • સગપણનું બીજું નામ
    સગપણનું બીજું નામ ચકલીના માળા જેવા માધાપર ગામમાં કાળો કકળાટ વ્યાપી ગયો. ગામ આખું રડી પડ્યું. હજી તો જુવાનીનો ઉંબરો માંડ વળોટ્યો છે, ત્યાં મઘમઘતા ફૂલ જેવી રળિયાતને રંડાપો ભરખી ગયો. બે દીકરા સોતી તે નોંધારી ને નકોરડી થઇ ગઇ. ખરા ટાણે મોટોભાઈ પડખે આવીને કહે: બોન, તારી ચિંતા કાળજે ખટક્યા કરશે. નિંદર આવવા નંઇ દે! એક તો ઓછી ઉંમર, પંડ્યમાં બે પહુડા ને ઠીકઠીક કેવાય એટલી જમીન. વેરવીને પણ ચિંતા થાય એવું હતું. પણ રળિયાતે ધરપત આપતાં કહ્યું: ભાઈ, ભરોંહો રાખજ્યો, મું તમારી બેન છંવ. મોત આવે તોય આ માટીમાં પાણી...
    March 18, 07:37 PM
  • શરણાગતિ ઘરવાળાની પૂછપરછ કરતા કહ્યું છોકરી સગીર છે
    રાજનગરની મુખ્ય શાકમાર્કેટ પાસે જ જીવણલાલને જનતા ફ્લોર મિલ હતી. તેની ઉપર એમનું રહેણાક હતું. પરિવારમાં બે પુત્રો અને એક પુત્રી રિક્તા હતાં. પુત્રોમાં નાનો સુરત હીરામાં હતો અને મોટો કાળુ સાવ આળસુ. કંઈ કામ કરે નહીં. નગરમાં એના લુખ્ખા મિત્રો સાથે રખડે. આથી જીવણલાલની પત્ની અને પુત્રી રિક્તાને ઘણી વાર ફ્લોર મિલમાં અનાજ દળવું પડતું હતું. હવે રિક્તાએ પંદરમું પૂર્ણ કરીને જોબનમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. એ ખાસ બહુ ભણી ન હતી, પણ એને ફિલ્મનો જબરો શોખ હતો. એને પોતાને કોઈ સોહામણો હીરો જેવો ચાહનાર મળી જાય એવાં...
    March 14, 09:21 PM
  • સળગતી હોળીનો સવાલ...
    સળગતી હોળીનો સવાલ... ફાગણી પૂનમનો ચંદ્ર આભમાં સોળેય કળાએ ખીલ્યો હતો. ગામના પાદરમાં હોળી ખડકાણી હતી. ગામનું અઢારેય વરણ કીડિયારા જેમ ઊમટ્યું હતું. ગામમાંથી ગાડા ભરાઇને પાદરમાંથી પસાર થઇ રહ્યા હતા. ગાડામાં બેઠેલી સ્ત્રીઓના કંઠેથી નર્યા ફાગ પ્રગટી રહ્યાં હતાં. જ્યાં સુધી હોળીમાનાં દર્શન નહી થાય ત્યાં લગી ગાડા હમચી ખુંદતા રહ્યા હતા. હાંઉ સાવ છેવાડે રહેતા ગરીબ હરિયાએ દીવાસળી ચાંપીને હોળી ભડભડ સળગવા લાગી હતી. તે સાથે જ આખું પાદર ગાજવા લાગ્યું હતું. કોઈના મુંડા નો રંગાય એની ખેવના રાખવાની હતી,...
    March 10, 08:58 PM
  • બદલો-અહીં સારું હતું, બહાર જવું એ જ મારા માટે સજા છે
    બદલો-અહીં સારું હતું, બહાર જવું એ જ મારા માટે સજા છે વહેલી સવારે જેલના સંત્રીએ સૂચના આપી કે જગમાલ નહાઈને પછી ઓફિસમાં આવ જેલર સાહેબ બોલાવે છે. જગમાલ જ્યારે ઓફિસમાં આવ્યો ત્યારે જેલર સાહેબ રોહિતકુમાર ફાઇલમાં કશુંક લખી રહ્યા હતા, પણ જગમાલને જોતાં જ એ બોલ્યા, અરે જગમાલ! અત્યારે તું મુક્ત, આજનો દિવસ તારા માટે શુભ અને ખુશીનો દિવસ ખરુંને?, સાહેબ, મારી ખુશીનું સ્વપ્ન તો આજથી દસ વર્ષ પહેલાં જ ભસ્મીભૂત થઈ ગયું છે. અહીં સારું હતું, બહાર જવું એ જ મારા માટે સજા છે., અરે ભાઈ! મારી તને એક સલાહ છે કે બહાર જઈને...
    March 8, 12:16 PM
  • દર્શન-‘અરે બાપુજી! એક વાત સમજો. હવે તમારાથી મંદિરનાં પગથિયાં નહીં ચડાય.
    બેટા, ધીરે ધીરે પગથિયાં ચઢી જવાશે. આજે આટલા વખતે બહાર નીકળ્યા છીએતો ઠાકોરજીની આરતીની ઝાંખી પણ કરી લઉં, ફરી પાછો બહાર નીકળવાનો મેળ પડે ના પડે. થોડા ખચકાટ સાથે ચંદુભાઈ પોતાના દીકરાને કહી રહ્યા હતા. મોબાઇલ ફોનના સ્ક્રીન સામે જોઈ રહેલા જગદીશભાઈ, બાપુજીની વાત સાંભળીને ચોંક્યા. એમને પોતાની પત્ની સુધા પર ગુસ્સો આવી ગયો. એ પણ આ સમયે દર્શન કર્યા વગરની શું રહી ગઈ હતી? બાપુજીના ચેકઅપ માટેડોક્ટરની મુલાકાત પછી, સીધા ઘરે જઈને જગદીશભાઈ એક જવાબદારી પૂરી કરવા માગતા હતા, પણ સુધા? રસ્તામાં મંદિર આવતાં જ દર્શન...
    March 8, 12:14 PM
  • કેટાલિસ્ટ-દીકરા વ્યોમને રોકતાં ચૌલાબહેન બોલ્યા.
    કેટાલિસ્ટ બેટા, કેટાલિસ્ટ એટલે એવો પદાર્થ કે રસાયણ જે પ્રક્રિયાની ગતિ વધારવામાં ઉપયોગી થાય, પણ પ્રક્રિયાને અંતે બીજા કેમિકલ્સ સાથે ભળ્યા વગર પદાર્થ જેવો હતો એવો જ રહી જાય. હોમવર્ક દરમિયાનસ્માર્ટ ફોન ઉપર ગૂગલમાં કેટાલિસ્ટની વ્યાખ્યા જોવાનો પ્રયત્ન કરતાં દીકરા વ્યોમને રોકતાં ચૌલાબહેન બોલ્યા. વ્યોમને હોમવર્કમાંમદદ કરાવ્યા પછી રોટલી વણતાં વણતાં ચૌલાબહેન વિચારતાં હતાં, કોલેજ દરમિયાન તેઓએ પાર્ટટાઇમ જોબ કરીને નાના ભાઈને મેડિકલ કોલેજમાં મોકલવા માટે પપ્પાની મદદ કરી હતી, પણ વિદાય વખતે...
    February 28, 08:04 PM
  • અનુજા- એવું તે શું બન્યું કે મધુકરની બાઇક પાછળ બેસવાની ઓફર સ્વીકારી લીધી?
    અનુજા- પરંતુ એવું તે શું બન્યું કે અનુજાએ મધુકરની બાઇક પાછળ બેસવાની ઓફર સ્વીકારી લીધી? એક તો ઘેરથી જ મોડું નીકળાયું અને અત્યારે બસ આવી જવી જોઈતી હતી તે આવી નહોતી. પરીક્ષાનું ટેન્શન અને હવે કોલેજ પહોંચવાનું ટેન્શન. અનુજા થોડી અપસેટ થઈ ગઈ. રાત્રે મોડે સુધી વાંચવાને કારણે સવારે મોડું ઉઠાયું, તેમાં તૈયાર થઈને બહાર નીકળી, તો સ્કૂટરને પંક્ચર, હવે? તેણે ફળિયામાં આમતેમ તપાસ કરી, પણ શહેરમાં જનારા બધા કલાક પહેલાં જ નીકળી ગયા હતા. દરરોજ તેની સાથે આવતી કવિતા આજે કોલેજ પાસેની સોસાયટીમાં રહેતાં તેનાં...
    February 28, 12:00 AM
  • ભાદરના કાંઠે...બાવળના તલકછાંયડે વિસામો લીધો એટલે કામદારે કહ્યું:
    ભાદરના કાંઠે... વાસંતી વાયરો અલબેલી આવળને અડપલાં કરતો, વગડા વચ્ચે ચોમેર ઘૂમી રહ્યો છે. ઊઘડતા બપોરનો તડકો આકરો થાવા લાગ્યો છે. નરાળવી સીમમાં, નિરાંતે વિહરતાં પશુ-પંખીડાં છાંયડાની ઓથ લેવા અધીરાં થયાં છે. આવા કહુલા ટાણે નવાબ કમાલુદ્દીને એક બાવળના તલકછાંયડે વિસામો લીધો એટલે કામદારે કહ્યું: નામદાર! આયાં રહેવા દ્યો, કાંટા-કાંકરાને આ લલેડાનો કકળાટ.. સામે બાબીએ કહ્યું: કામદાર, અમલ ઊતરી ગયો છે. બીજી વાતો જાવા દ્યો ને ઝટ કસુંબો ઘોળો. કામદારે અફીણ ઘૂંટવાનું શરૂ કર્યું. નવાબની નજર અફીણ પર હતી. અફીણ વગર...
    February 19, 12:00 AM
  • દીક્ષા-ત્રણ વર્ષના અખિલેશ અને જશુબહેનને એકલાં મૂકીને
    ડેલીના કમાડ બંધ કરતી વખતે જશુબાની નજર કાટ ખાઈ ગયેલી ટ્રાઇસિકલ પર પડી.આજકાલ કરતાં અખિલેશત્રેવીસ વર્ષનો થઈ ગયો હતો. છેલ્લાં વીસવર્ષથી આ ત્રણ પૈડાંની સાઇકલ આંગણામાં પડેલી હતી. જશુબા જ્યારે પણ ટ્રાઇસિકલને કબાડીને આપી દેવાની વાત કરતાં ત્યારે અખિલેશ એમને રોકી દેતો. ત્રણ વર્ષના અખિલેશને જશુબાએ પોતાના પૈસે આ ટ્રાઇસિકલ લઈ આપી હતી. બે દાયકા પહેલાંનો સમય આજે પણ જશુબાના હૈયે તાજા જખ્મ જેવો જ દૂઝતો હતો. ત્રણ વર્ષના અખિલેશ અને જશુબહેનને એકલાં મૂકીને પતિ સુરેશભાઈસંસાર ત્યજી ગયા હતા. ગયા અઠવાડિયે બે...
    February 15, 12:00 AM
  • ધોખેબાજ-કડાક–ભડાકા સાથે વરસાદ શરૂ થયો. અનિતા મૂંઝાણી.
    સાંજના પાંચ થયા હતા. આકાશમાં ચોમાસાનાં કાળાં ભમ્મર વાદળાં છવાયાં હતાં. ત્યારે કે.ડી.ગર્લ્સ હાઈસ્કૂલમાં રજા પડી. બારમાં ધોરણમાં અભ્યાસ કરતી અનિતા બહાર આવી. આજે એણે એનું સ્કૂટી સર્વિસમાં આપેલું હતું, તેથી એણે અન્ય બહેનપણીઓની રાહ જોયા વગર ઘર તરફ ચાલવા માંડ્યું. કારણ વરસાદ માથે ઝળૂંબી રહ્યો હતો. એ અડધે રસ્તે પહોંચી ત્યાં જ કડાકભડાકા સાથે વરસાદ શરૂ થયો. અનિતા મૂંઝાણી. એણે જોયું તો ક્યાંય થોડી વાર ઊભું રહેવાય એવું સ્થાન ન દેખાયું. ત્યાં નરેશ એની બાઇક પર નીકળ્યો. અનિતાને જોતાં જ એણે બાઇક ઊભી...
    February 15, 12:00 AM
  • શબદનો ઘાવ-કાળિયાર ઉલાળવાની એષણાએ ઘોડાને ઈશારો
    શબદનો ઘાવ ભાવેણાના ભૂપ વજેસંગ ગોહિલ અડાબીડ અરણ્યને ખૂંદતા આગળ વધ્યે જાય છે પણ શિકાર ક્યાંય નજરે ચઢતો નથી. તેવામાં થોડાક આગળ વધ્યાને ધીંગામસ્તી કરતું હરણાંનું ટોળું દેખાણું. આંખમાં ચમક આવી ગઇ. પહુડા જેવા નમણાં ને નિર્દોષ મૃગલાં આપસમાં ગેલ કરી રહ્યાં હતાં. તેમાં કામદેવના દૂત જેવો કાળિયાર ટોળા વચાળે કાયાના કામણ પાથરતો ફરતો હતો. એક જ ભડાકે પતીરા જેવા કાળિયાર ઉલાળવાની એષણાએ ઘોડાને ઈશારો કર્યો. ઘોડો વાંભવા ઠેકવા લાગ્યો. વજેસંગનો શિકારશોખ ઘટવાના બદલે વધતો જાય છે. રજવાડી રસાલો શિકારે નીકળે...
    February 12, 12:00 AM
  • સોદો સારવાર થઈ પણ એ હોપિટલમાં જ ગુજરી ગયો.
    વતન છોડીને નોકરી કરવા રાજનગર આવેલા નટવરને બે વર્ષથી આઝાદ કોટન મિલમાં બોઇલર વિભાગમાં ફિટર તરીકે કામ મળી ગયું હતું. પગાર સારો હતો, તેથી એની પત્ની બબીતા અને 5 વર્ષના હર્ષ અને 4 વર્ષની પુત્રી જાગુને એક મકાન ભાડે રાખીને રાજનગર લઈ આવ્યો હતો. એક દિવસ બોઇલર ફાટતાં નટવર સખત દાઝી ગયો. તેની સારવાર થઈ પણ એ હોપિટલમાં જ ગુજરી ગયો. હવે એની પત્ની અને સંતાનો સાવ નોધારાં થઈ ગયાં. ત્યારે અસહાય બબીતાની મદદે નટવરનો કઝિન કુમાર આવ્યો. એણે અરજી તૈયાર કરી બબીતાને નોકરી અપાવવા જહેમત ઉપાડી. મિલના માલિકને મળ્યો. આખરે...
    February 7, 08:45 PM
  • ટકટક  નિર્મળાબહેને રોજિંદી પૂછતાછ શરૂ કરી દીધી.
    ટકટક વૈદેહી તો, પેલા બીજા હારે ભાગી જવાની હતીને? કે આ ઈ જ છોરો છે? ચાલુ ટીવી સિરિયલે નિર્મળાબહેને રોજિંદી પૂછતાછ શરૂ કરી દીધી. બા, આમ વચ્ચે પૂછ પૂછ કરીને અમને પણ ટીવી શાંતિથી જોવા નથી દેતાં. એક આ બપોરનો સમય માંડ શાંતિનો મળે છે, પણ એક આ સિરિયલ પણ ટકટકારાને કારણે નિરાંતે ના જોવાય. વૃદ્ધ સાસુમા પર માધુરી ચિડાઈ. આમેય, હવે આ ટીવીમાં એવું બધું બતાવે છે કે અમને તમારી સાથે બેસીને જોતાં પણ સંકોચ થાય. તમે તમારા રૂમમાં પડ્યાં રહેતાં હો તો? માધુરીનો મિજાજ આજે હદ બહાર ગયો હતો. બેટા, આંખે પૂરું કળાય નહીં, રૂમમાં...
    February 7, 08:34 PM
  • દર્શન પ્રોજેક્ટ એમાંય મંદિરો બહુએ ગમે, કામ તો થયા કરશે.
    દર્શન પ્રોજેક્ટ બૂ હુ કંટારો આવ છ ભૈસાબ. હેંડોન અલ્યા મંદિરે દર્સન કરવા જઈએ, કંકુમાસીએ પ્રસ્તાવ મૂક્યો. તે હેંડોને, આપડે તો તૈયાર જ છીએ, મારો સ્વભાવ તો પહેલેથી જ ભક્તિભાવવાળો, દર પૂનમે એકાદા મંદિરનો વારો કાઢ્યો જ હોય! હંસાકાકીએ જાણે ભગવાનને કોઈ ગુનાસર રિમાન્ડ પર લેતાં હોય એમ જાહેરાત કરી પોતાના સ્વભાવ વિશે માહિતગાર કર્યા. તે મારીય ક્યાં ના છે? મને તો ફરવાનો સોખ જ બહુ, એમાંય મંદિરો બહુએ ગમે, કામ તો થયા કરશે. હેંડો, નક્કી કરો ક્યારે નીકળવું છે? કલાકાકીએ મંદિરને પિકનિક પ્લેસ ગણાવ્યું. કેવી રીતે...
    February 7, 03:01 AM
  • વેન્ટિલેટર-ગોરા ગોરા ગુલાબી ગાલ ઉપર શરમની રતાશ સ્પષ્ટ હતી.
    દરિયાકિનારાની ઊછળતી છોળો બે યુવાન હૈયાંઓને ભીંજવી ગઈ. જૂહુના દરિયાકિનારાની ભીની રેતીમાં બંનેનાં પગલાં સમાંતરે પડતાં હતાં. વિકાસ, આપણા પાંગરતા પ્રેમને એક નામ...! બોલતાં બોલતાં સ્ટર્લિંગ હોસ્પિટલનાં ટ્રેઇની ડૉ. નેહાની આંખો ઝૂકી ગઈ હતી. સૂર્યનાં કુમળાં કિરણોની હળવી ગુલાબી ઝાંયના પારદર્શક આવરણથી તેના ગોરા ગોરા ગુલાબી ગાલ ઉપર શરમની રતાશ સ્પષ્ટ હતી. કેટલીક પળો બંને વચ્ચે મૌનની એક પાતળી રેખા હતી. કેટલાક દિવસો બાદ વહેલી સવારમાં લોંગ ડ્રાઇવ ઉપર નીકળેલા વિકાસે અચાનક એ આંચકા સાથે કાર રોકી લીધી....
    February 6, 11:14 PM
  • શહાદતને સલામ !
    શહાદતને સલામ ! અંગ્રેજ જનરલ ચટ્ટનના હુકમ સાથે જ ફાયરિંગ શરૂ થઈ ગયું. સ્ત્રીઓ સહિત સૌએ સામી છાતીએ ગોળીઓ ઝીલી લીધી. જોતજોતામાં લાશોનો પથારો થઈ ગયો અરવલ્લીની ગિરિમાળાના ઈશાનિયા ખૂણે આવેલા પાલ-દઢવાવ વિસ્તારમાં, આદિવાસીઓ અંગ્રેજ સામે અવાજ ઉઠાવવા એકઠા થયા છે. જેના આગેવાન છે, રાજસ્થાનના મેવાડ-કુલિયારી ગામના વણિક મોતીલાલ તેજાવત. કુદરતનો ખોળો ખૂંદતીને અભાવોમાં ઊછરતી આ ભોળી પ્રજા, ગાઢ અરણ્ય વીંધતી ને ડુંગરે ડુંગરેથી ગાતી-નાચતી એકઠી થઇ રહી છે. આજ કાંઇક જુદી રીતનો રંગ તેમનામાં દેખાઈ રહ્યો છે. કોઈ...
    February 4, 08:13 PM
  • મેંદી-પૂર્વીને મેંદી મૂકવાવાળી પણ આવી
    મેંદી ઝીંણકી, અત્યાર સુધી ક્યાં મરી ગઈ હતી? તને ખ્યાલ નથી, લગ્નવાળું ઘર છે. ફટાફટ આ વાસણો ઊટકી નાખ, પૂર્વીને મેંદી મૂકવાવાળીપણ આવી ગઈ છે. રોમા શેઠાણીએ ઝીણકીને ઝાટકી નાખી. ચોકડીમાં વાસણ ઘસી રહેલી, પૂર્વીથી એક જ વર્ષ નાનીઝીણકી સહેજ ઊંચી થઈને રૂમની બારીમાનું દૃશ્ય જોઈ રહી. પૂર્વી અને તેની પૈસાદાર સહેલીઓના હાથ પર મેંદીની નકશીદાર ડિઝાઇન ઉપસી રહી હતી અને ઝીણકીના હાથ વાસણમાંના એંઠવાડથી ખરડાયેલા હતા. ઝીણકીના હાથ યંત્રવત્ રીતે તપેલી ઉપર ફરી રહ્યા હતા અને મન બે દાયકા પાછળ જતું રહ્યું હતું....
    February 1, 11:09 AM
  • એક ઘેનની ગોળી
    એક ઘેનની ગોળી તીર્થભવનમાં પુત્ર પીયૂષ અને અંજલિનાં લગ્નની પાર્ટી પૂર્ણ થઈ ત્યારે પુત્રને ધામધૂમથી પરણાવ્યાના સંતોષ સાથે અરવિંદભાઈને ગાઢ ઊંઘ આવી. અરવિંદ શેઠ પૂજા કોટન વિવિંગ મિલના માલિક હતા. પીયૂષ એમનો એકનો એક પુત્ર હતો. એક વાર અરવિંદ શેઠ અને તેમનાં પત્ની સરલાબહેનને તીર્થયાત્રાએ ગયા, પણ કુદરતના કહેરનો બન્ને પતિ-પત્ની ભોગ બન્યાં. પરત જ ન આવ્યાં. પીયૂષને હજી હરવા ફરવાના દિવસો હતા. ત્યાં મિલની જવાબદારી એના માથે આવી. મિલ અને અન્ય સંપત્તિનો માલિક એમ માત્ર પીયૂષ જ રહ્યો. પીયૂષ થોડા દિવસ બાદ...
    February 1, 11:01 AM