Home >> Abhivyakti >> Editorial Article
  • વિરોધ પક્ષો અને સામાજિક સંગઠનોની ગેરહાજરી
    ઉત્તર પ્રદેશમાં ભાજપની ભવ્ય જીત ફક્ત રાજ્ય પૂરતી મર્યાદિત ન બનતાં, તેને આવનારાં વર્ષોની સૂચક ગણવામાં આવે છે. વડાપ્રધાન મોદી તો હવે 2019ની પણ નહીં, 2022માં આવનારાં ભારતની આઝાદીનાં 75 વર્ષની ઉજવણીની વાત કરે છે. એ તો એમની વાત કરવાની રીત છે. કોઈ પણ બાબતને તે ઉત્સવ સાથે સાંકળી શકે છે અને કોઈ પણ ઉત્સવને તે સામાજિકને બદલે સરકારી બનાવી શકે છે. પરંતુ વડાપ્રધાનના ટીકાકારો પણ એ વાતે સંમત છે કે હાલના વિપક્ષોમાં વડાપ્રધાનને હરાવી કે હંફાવી શકે એવી ક્ષમતા જોવા મળતી નથી. આ હકીકતનો વિસ્તાર કરીને એવું ચિત્ર ઊભું...
    03:55 AM
  • ‘નગરવધુ’ નદીઓને ફરી ‘લોકમાતા’નો દરજ્જો
    ન્યૂઝીલેન્ડના માઓરી આદિવાસીઓ 140 વર્ષથી એક નદીને પોતાના પૂર્વજ તરીકે સ્થાપિત કરવા અને તે નદીને જીવતાજાગતા મનુષ્ય જેવો દરજ્જો આપવા કોશિશ કરી રહ્યા હતા. આખરે તેમના પ્રયત્ન ફળ્યા અને ગયા સપ્તાહે અદાલતે નદીને માણસ ગણવાનો ચુકાદો આપ્યો. (અગાઉ એક નેશનલ પાર્કને પણ આવો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો હતો.) ન્યૂઝીલેન્ડના માઓરી આદિવાસીઓ પોતાને પહાડ, નદી અને દરિયાની સમકક્ષ, આ સૃષ્ટિનો એક ભાગ ગણે છે. કહેવાતા સુધરેલા માણસોની જેમ તે પોતાને આ જગતના માલિક માનતા નથી. તેમના માટે પર્યાવરણનું મૂલ્ય ફક્ત ભાવનાત્મક નહીં,...
    March 22, 04:52 AM
  • આશાવાદ અને આંખ આડા કાન વચ્ચેનો ફરક
    ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્યમંત્રી તરીકે યોગી આદિત્યનાથની પસંદગી વિશે અનેક થિયરી સૂચવાઈ છે. તેમાં રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘના પ્રભાવથી માંડીને અમિત શાહે તેમની પસંદગી કરી હોવાથી માંડીને 2019ની ચૂંટણી જીતી લેવાના વડાપ્રધાનના માસ્ટર સ્ટ્રોક સુધીની અટકળો ચાલે છે. આવી બાબતોમાં એકથી વધુ થિયરી પણ ઓછેવત્તે અંશે સાચી હોઈ શકે છે. પરંતુ એકેય થિયરી યોગી આદિત્યનાથના વિવાદાસ્પદ અને કોમવાદી ભૂતકાળને ઢાંકી શકે તેમ નથી. યોગી આદિત્યનાથ જે પ્રકારના હિંદુ ધર્મમાં માને છે, એ મારો હિંદુ ધર્મ નથી- એમ કહીને છૂટી...
    March 21, 04:33 AM
  • ઇરોમ શર્મિલાની હાર આદર્શ અને વ્યવહાર
    છેલ્લા દોઢેક દાયકામાં બીજાં અનેક સામાજિક-રાજકીય આંદોલનો આવ્યાં અને ગયાં, તેમાં ભરતી ચઢી ને ઓટ આવી, પણ એક આંદોલન અડીખમ અણનમ રહ્યું. તેના માટે આંદોલન જેવો શબ્દ મોટો લાગે, તો તેને વ્યક્તિગત સત્યાગ્રહ પણ કહી શકાય. એ સત્યાગ્રહ કરનારનું નામ ઇરોમ ચાનુ શર્મિલા. રાજ્ય મણિપુર. આર્મ્ડ ફોર્સીસ સ્પેશ્યલ પાવર્સ એક્ટ (AFSPA)નો ભારતીય સૈન્યના કેટલાક જવાનો દ્વારા થતો દુરુપયોગ અને તેની આડમાં મણિપુરના લોકો પર, ખાસ કરીને મહિલાઓ પર થતા અત્યાચારના વિરોધમાં શર્મિલાએ ઉપવાસ શરૂ કર્યા. તેમની લડત આ અન્યાયી કાયદો નાબૂદ...
    March 18, 02:37 AM
  • હાર એકલી પડી જાય છે જીતનો પરિવાર બની જાય છે
    (કલ્પેશ યાગ્નિક) હારવું, શરૂઆત છે. પછી હારવું, ખતરનાક છે. હારતા જ જવું દર્દનાક છે. જીતવું, શાનદાર છે. ફરી જીતવું, કળા છે. જીતતા જ જવું, આશ્ચર્યજનક છે.- અજ્ઞાત સંસાર આવો જ છે. આપણે બધા જીતની સાથે ઊભા રહીએ છીએ. હારની નજીક જવા પણ ઇચ્છતા નથી. હાલ ઉત્તરપ્રદેશ સહિત પાંચ રાજ્યોનાં ચૂંટણી પરિણામો બાદ જે પ્રકારની ચર્ચા થઇ રહી છે તે આપણા આ સ્વભાવને દર્શાવે છે. પણ શું આપણે હારનારાઓને સ્વીકાર કરવા જ નથી ઇચ્છતા? શું આ સ્વાર્થ નથી? શું આ સામાન્ય માનવીય પ્રવૃત્તિ વાસ્તવમાં અમાનવીય નથી? ચૂંટણી હોય કે અન્ય...
    March 18, 02:27 AM
  • EVM વિરુદ્ધ બખાળા વિપક્ષોનું શાહમૃગી વલણ
    (તસવીર પ્રતિકાત્મક) પાંચ વિધાનસભાનાં ચૂંટણીપરિણામો અને ખાસ કરીને ઉત્તર પ્રદેશમાં ભાજપ સામે વિપક્ષોના થયેલા ધોવાણ પછી કારણો તો શોધવાં રહ્યાં. તેની એક રીત છે ચૂંટણીપંચ દ્વારા પ્રગટ થતા બેઠકવાર આંકડાનો અભ્યાસ કરીને, હારેલા-જીતેલા પક્ષના સાચાખોટા દાવાની ખરાઈ કરવી તથા ટીવી સ્ટુડિયોમાં અને નેતાઓનાં ભાષણોમાં ચર્ચાતી વાતોને બદલે જમીની વાસ્તવિકતાઓ તરફ કાન માંડવા. આ રીત બધા રાજકીય પક્ષોને ખાસ અનુકૂળ આવે એમ નથી. કેમ કે, વાસ્તવિકતાની સામે, પોતાને મનગમતું- જે રજૂ કરવું છે તે ચિત્ર દર્શાવી...
    March 17, 02:30 AM
  • કૉંગ્રેસની જીત પછી હાર વહી ધનુષ, વહી બાણ
    પાંચ રાજ્યોની ચૂંટણીમેચમાં પરિણામ પછી 3-2નો સ્કોર હતોઃ ત્રણ રાજ્યોમાં ભાજપની જીત અને બે રાજ્યોમાં કૉંગ્રેસ સૌથી વધુ બેઠકો ધરાવતો પક્ષ બન્યો. પરંતુ કૉંગ્રેસની અક્ષમ્ય મંદ ગતિ, ભાજપની ચીલઝડપ અને રાજ્યપાલોની રાબેતા મુજબની ભૂમિકા પછી હવે પાંચ રાજ્યોની ચૂંટણીનો સ્કોર 4-1 છે. કૉંગ્રેસ પાસે ફક્ત પંજાબ રહી ગયું છે અને મણિપુર-ગોવામાં સૌથી વધુ બેઠકો ધરાવતો પક્ષ હોવા છતાં, બન્ને રાજ્યોમાં ભાજપનું રાજ સ્થપાયું છે. ચૂંટણીમાં કોઈ પણ પક્ષને સ્પષ્ટ બહુમતી ન મળે તો રાજ્યપાલે શું કરવું તેનાં ધારાધોરણ...
    March 16, 03:15 AM
  • અમિત શાહ સ્કૂલ ઑફ ઇ-મેનેજમેન્ટ
    કહેવાની ભાગ્યે જ જરૂર હોય કે અહીં ઇ.નો અર્થ ઇલેક્શન થાય છે. ઉત્તર પ્રદેશ વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં ભાજપને મળેલા ઐતિહાસિક વિજયમાં મોદી-પરિબળ કે મોદી-કરિશ્મા જેટલું જ કે તેનાથી પણ બે દોરા વધારે મહત્ત્વનું પરિબળ અમિત શાહની વ્યૂહકારી છે, એવા અહેવાલ આવી રહ્યા છે. પરિણામ પછી કારણો આપવાનું બહુ સહેલું હોય છે - પછી તે હાર હોય કે જીત, પરંતુ અમિત શાહની વ્યૂહકારીને સાવ પચ્છમ-સમજૂતી તરીકે ખપાવી શકાય તેમ નથી. ચૂંટણીમાં રાજનેતાની અપીલની સાથે વિનેબિલિટી- જીતક્ષમતાનું પરિબળ દાયકાઓથી મહત્ત્વનું ગણાતું...
    March 15, 05:19 AM
  • જાણો 10 પ્રશ્નો દ્વારા, ઉત્તર પ્રદેશમાં આ શું થઈ ગયું? કેમ થયું?
    ઉત્તર પ્રદેશ વિધાનસભા ચૂંટણીની મતગણતરીમાં બીજેપીને ત્રણ ચતુર્થાંશ બહુમત મળી ચૂક્યું છે. યૂપીની સત્તામાં બીજેપીની 15 વર્ષ બાદ વાપસી કરશે. 37 વર્ષ પછી યુપીમાં કોઈ પક્ષને 300+ બેઠક મળી છે. આવું ક્યાં કારણસર થયું?, હવે શું થશે? વગેર જેવા 10 પ્રશ્નોના જવાબ જાણીએ.. પ્રશ્ન 1: ઉત્તર પ્રદેશમાં આ શું થઈ ગયું? ઉત્તર: ચમત્કાર! સૌથી વધારે આશ્ચર્ય ખુદ ભાજપને છે. પ્રશ્ન 2: ભાજપની આવી અકલ્પનિય જીતનું કારણ શું? ઉત્તર: ત્રણ કારણ છે: નરેન્દ્ર મોદી, નરેન્દ્ર મોદી, નરેન્દ્ર મોદી. પ્રશ્ન 3: શું પાર્ટી, પૉલિસી,...
    March 12, 04:17 PM
  • કોઈ જેહાદ નહીં, આ તો ભાડે લીધેલા આતંકી છે, બસ- ખરીદનારા આ વખતે ઈસ્લામિક સ્ટેટ છે
    (કલ્પેશ યાગ્નિક) અમેરિકાએ 9/11 પછી દહેશત ફેલાવનારા તમામ લોકોનાં બેન્ક ખાતાં, જમીન-મિલકત જપ્ત કરી લીધાં. એટલું ધ્યાન રાખ્યું કે આ પૈસા તેમના સુધી ન પહોંચે. આજે પણ ત્યાં મોસ્ટ વોન્ટેડ ટેરેરિસ્ટ્સની યાદી ટ્રેઝરી ડિપાર્ટમેન્ટ બહાર પાડે છે. સ્પષ્ટ છે દહેશત તે પછી ફરકી સુદ્ધા નથી. એક માહિતી છેવટે લોહિયાળ હિંસાથી વિરોધનો તખતો બુલંદ કરવાના નાપાક ઈરાદે બનેલા ઈસ્લામિક સ્ટેટે આપણા હિન્દુસ્તાનમાં પણ ઘૂસણખોરી કરી જ નાખી. અને જે નવયુવાનો અંગે ખબર પડી છે કે તેઓ દહેશતખોરો બનીને, વિસ્ફોટો કરવા અને...
    March 12, 02:42 AM
  • વ્યાપક અસર ધરાવતાં પરિણામ
    (તસવીર પ્રતિકાત્મક) ઉત્તર પ્રદેશ સહિત પાંચ રાજ્યોની વિધાનસભા ચૂંટણીનાં પરિણામ આજે જાહેર થશે. 2014ની લોકસભાની ચૂંટણી પછી દિલ્હી અને બિહારની વિધાનસભામાં ભાજપને અનુકૂળ પરિણામ મળ્યાં નથી. એ જોતાં ભાજપ સહિત સૌ સંબંધિત પક્ષો માટે આ ચૂંટણીઓનાં પરિણામ આગવું મહત્ત્વ ધરાવે છે. સૌથી પહેલાં ઉત્તર પ્રદેશની વાત કરીએ તો, તમામ એક્ઝિટ પોલ ભાજપની જીત અથવા તેને સૌથી વધુ બેઠક ધરાવનારા પક્ષ તરીકે રજૂ કરી રહ્યા છે. એક્ઝિટ પોલના અંદાજ પ્રમાણે ભાજપની જીત થાય તો ફક્ત સંસદમાં જ નહીં, બે-અઢી વર્ષ પછી થનારી...
    March 11, 02:38 AM
  • H1-B વિઝા સામે ટ્રમ્પ સરકારની ઝુંબેશ
    ભારતની મેક ઇન ઇન્ડિયા ઝુંબેશની જેમ અમેરિકામાં પણ જુદા રાહે સ્વદેશી ઝુંબેશ ચાલી છે. અમેરિકનોની નોકરી પરદેશથી આવેલા લોકો છીનવી રહ્યા છે, એવું સમુહગાન પ્રમુખ ટ્રમ્પની આગેવાની હેઠળ તારસપ્તકમાં પહોચ્યું છે. ભારતની અને અમેરિકાની ઝુંબેશ વચ્ચે પાયાનો તફાવત એ છે કે ભારતમાં મેક ઇન ઇન્ડિયાની વાતો બહુ થાય છે ને અમલનાં ઠેકાણાં નથી, જ્યારે ટ્રમ્પ સરકારે તેમની રક્ષણાત્મક નીતિ અમલમાં મૂકી દીધી છે. અંગ્રેજીમાં પ્રોટેક્શનિઝમ તરીકે ઓળખાતી આ રક્ષણવાદી નીતિમાં કૌશલ્ય ધરાવતા પરદેશી લોકોને અપાતા H-1 B વિઝા...
    March 10, 04:28 AM
  • ઉત્તર પ્રદેશ: સાત કોઠાના ચૂંટણીજંગ પછી
    ગઈ કાલે થયેલા સાતમા અને છેલ્લા તબક્કાના મતદાન સાથે ઉત્તર પ્રદેશ વિધાનસભાની ચૂંટણીની કાર્યવાહી પૂરી થઈ. હવેના ત્રણ દિવસ રાજકીય અભ્યાસીઓ માટે નખ કરડી ખવાય એવા સસ્પેન્સ અને આતુરતાના છે. ભારતની કોઈ પણ ચૂંટણીમાં પરિણામોની આગાહી કરવાનું કામ જોખમી છે. પણ ઉત્તર પ્રદેશ માટે વિશેષ. કારણ કે તેની રાજકીય આંટીઘૂંટી અને પરિસ્થિતિજન્ય વિષમતાઓ ઘણી છે. ઉત્તર પ્રદેશ એવું રાજ્ય છે, જ્યાંથી ભારતના શરૂઆતના વડાપ્રધાનો આવ્યા. તેની વિશાળતા અને તેને કારણે સંસદમાં મોટા પ્રમાણમાં પ્રતિનિધિત્વને કારણે રાજ્યની...
    March 9, 03:28 AM
  • ઉચ્ચ શિક્ષણમાં ખાડા, ગુંડાગીરીના અખાડા
    (તસવીર પ્રતિકાત્મક) ભૂતકાળમાં અનેક વાર લૂંટફાટના ઇરાદે કોઇ ગુજરાતી કે ભારતીયની અમેરિકામાં હત્યા થઈ હોય ત્યારે તેને ભારતીય પરના હુમલા તરીકે અહીંનાં પ્રસાર માધ્યમોમાં રજૂ કરવામાં આવતી હતી. પરંતુ છેલ્લા થોડા વખતમાં થયેલા ત્રણ ભારતીયો પરના હુમલા દેખીતા રંગદ્વેષી પ્રકારના છે. એ ખૂની હુમલા માટે લૂંટફાટનો આશય નહીં, ધિક્કાર કારણભૂત છે. આવો ધિક્કાર વ્યક્તિગત હોય તે એક વાત છે અને સુઆયોજિત પ્રચારથી તેની હવા જમાવવામાં આવે તથા અમેરિકાના સર્વોચ્ચ સત્તાધીશ એવા પ્રમુખને તેનું સમર્થન હોય, તે વધારે...
    March 7, 04:42 AM
  • વિદ્યાર્થી રાજકારણમાં પક્ષકારણનું પ્રદૂષણ
    (તસવીર પ્રતિકાત્મક) ઉત્તર પ્રદેશની ચૂંટણીનાં છેલ્લા તબક્કાના પ્રચાર વચ્ચેે મથાળાંમાં આવતા સમાચાર દિલ્હી યુનિવર્સિટીમાં થયેલી ધાંધલ અને વિરોધ પ્રદર્શનોના છે. તેનાં બીજ આમ જુઓ તો કનૈયાકુમાર અને જવાહરલાલ નેહરુ યુનવર્સિટીથી શરૂ થયેલા ઘટનાક્રમમાં છે અને બીજી રીતે જુઓ તો તેનાં મૂળ કોલેજ કેમ્પસમાં રાજકારણની દખલગીરીની પરંપરામાં છે. યુનિવર્સિટીમાં શું શીખવવું ને શું નહીં, ત્યાંથી શરૂ કરીને યુનિવર્સિટીના કાર્યક્રમોમાં કોને બોલાવવા ને કોને નહીં, એ બધી બાબતો રાજકારણનો નહીં, શિક્ષણનો વિષય...
    March 4, 02:04 AM
  • હું સામાન્ય માનવી છું, મારી કોઇ વિચારધારા નથી અને હોવી પણ ન જોઇએ
    (કલ્પેશ યાગ્નિક) આકાશ-પહાડ સ્થિર છે, સમુદ્ર-નદીની સીમા પણ નક્કી છે, હવા પણ ક્યાંક ઉપર જઇને રોકાઇ જાય છે. નહીં રોકાતો તો હું, માનવી. તમે મને શા માટે રોકવા માગો છો.- અજ્ઞાત મારી કોઇ વિચારધારા નથી. મારા તો વિચાર છે અને ઘણા બધા છે અને બદલાતા પણ રહે છે. કેટલાક બદલાતા જ નથી અને ઘણા બધા છે અને બદલાતા પણ રહે છે. કેટલાક નહીં જ બદલાતા અને મને એના પર ગર્વ છે. એ જ મને માનવી બનાવે છે. એક સામાન્ય માનવી. શૂન્ય વિચારધારા. અનંત વિચાર. દેશ ફરી મૂંઝાઇ ગયો છે. કે રાષ્ટ્રવાદ વિરુદ્ધ ઉદારવાદ. વિરુદ્ધ અભિવ્યક્તિની...
    March 4, 12:59 AM
  • જાહેર ચર્ચાનો નાદુરસ્ત પ્રકારઃ ટ્રોલિંગ
    સમસ્યા હવે જૂની ને ગવાયેલી-વગોવાયેલી છે, પણ તેનું તાજું ઉદાહરણ દિલ્હી યુનિવર્સિટીના વિવાદ વખતે જોવા મળ્યું. અખિલ ભારતીય વિદ્યાર્થી પરિષદના કેટલાક લોકો દ્વારા થયેલી ગુંડાગીરીનો વીસ વર્ષની ગુરમેહર કૌરે સોશિયલ નેટવર્ક પર વિરોધ કર્યો. ગુરમેહર જ્યારે બે વર્ષની હતી ત્યારે તેના ફૌજી પિતા કાશ્મીરમાં તહેનાત હતા અને એ સમયે થયેલા કારગીલ યુદ્ધમાં શહીદ થયા હતા. તેથી તે થોડા સમયથી યુદ્ધનો પણ વિરોધ કરતી હતી. તેણે એ મતલબનું લખ્યું કે તેના પિતાનો ભોગ પાકિસ્તાને નહીં, યુદ્ધે લીધો છે. માટે એ યુદ્ધનો જ...
    March 2, 05:00 AM
  • રાષ્ટ્રપ્રેમ અને ગુંડાગીરી વચ્ચેની જાડી ભેદરેખા
    રાષ્ટ્રપ્રેમ અને ગુંડાગીરી વચ્ચેની જાડી ભેદરેખા દિલ્હીની જવાહરલાલ નેહરુ યુનિવર્સિટી વર્ષોથી ડાબેરીઓનો ગઢ ગણાવાની સાથોસાથ બૌદ્ધિકતાનું ઠેકાણું પણ ગણાતી રહી છે. ત્યાંના અધ્યાપકો અને વિદ્યાર્થીઓ રાજકીય રીતે અત્યંત જાગ્રત હોય છે. ગુજરાતના સામાન્ય-સરેરાશ વિદ્યાર્થીઓમાં જોવા મળતી રાજકીય અને જાહેર જીવનની બાબતો અંગેની નિર્દોષતા સારી કોલેજ-યુનિવર્સિટીના વિદ્યાર્થીઓનું લક્ષણ નથી હોતી. એટલે એનડીએની સરકારના શાસનમાં, વિદ્યાર્થીઓનાં વિરોધઆંદોલન વધી પડ્યાં લાગે છે. दिल्हीદિલ્હી...
    February 28, 09:46 PM
  • ઉચ્ચ શિક્ષણમાં ખાડા, ગુંડાગીરીના અખાડા
    ઉચ્ચ શિક્ષણમાં ખાડા, ગુંડાગીરીના અખાડા વિદ્યાર્થી રાજકારણ, તેમાં વિચારધારાઓની તીવ્ર સ્પર્ધા, કેચ ધેમ યંગ-ન્યાયે કૉલેજમાંથી જ નેતાગીરીના ગુણો પારખીને વિદ્યાર્થીઓમાંથી નવી કેડર મેળવવા માટે રાજકીય પક્ષોના સક્રિય પ્રયાસ, તેમાંથી પેદા થતો જૂથ-ટકરાવ, હિંસા, શિક્ષણના સત્તાધીશોની રાજકીય વફાદારી, તેમની વિદ્યાકીય સજ્જતા અને વૃત્તિના ગંભીર પ્રશ્નો... આ બધાની વર્ષો થયે નવાઈ મટી ચૂકી છે. કોંગ્રેસના લાંબા શાસનકાળ દરમિયાન અને ત્યાર પછી પણ દેશની પ્રતિષ્ઠિત ઉચ્ચ શિક્ષણસંસ્થાઓમાં વિદ્યાર્થી...
    February 28, 02:27 AM
  • વ્યક્તિત્વ વિકસાવવા માટે એકાગ્રતાપૂર્વક કામ કરો
    વ્યક્તિત્વ વિકસાવવા માટે એકાગ્રતાપૂર્વક કામ કરો હમણાં હમણાં નેતૃત્વ કૌશલ્ય અને બોલચાલની ભારે ચર્ચા થાય છે અને વ્યક્તિત્વ વિકાસ કાર્યક્રમોના કેન્દ્રમાં પણ આ જ વાતો હોય છે, પરંતુ બીજાને નેતૃત્વ આપતા પહેલાં વ્યકતિએ પોતાના સ્વને ઓળખવું, પારખવું અને સમજવું અત્યંત જરૂરી છે. એકાગ્રતાથી કામ કરવાથી વ્યાવહારિક કૌશલ્ય આપોઆપ જ વિકસિત થાય છે. આજકાલ શિક્ષણ સંસ્થા હોય કે કોર્પોરેટ હાઉસ, બધે જ નેતૃત્વ કૌશલ્ય વિકસાવવાની વાત કરવામાં આવે છે, એટલા માટે નેતૃત્વ વિકાસ કાર્યક્રમનું ચલણ વધ્યું છે....
    February 27, 12:38 AM