Home >> Abhivyakti >> Aas-Pass
  • દેશદેશાવરમાં ફેલાયેલી કેસર-હાફુસ કેરીની સોડમ
    સૌરાષ્ટ્રમાં એક લગ્નગીત ગવાય છે: સોના વાટકડી રે, કેસર ધોળ્યા વ્હાલમીયા, લીલો તે રંગનો છોડ, રંગમાં રોળ્યા વ્હાલમીયા. સૌરાષ્ટ્રના જામનગર નજીક મુકેશ અંબાણીએ દરિયાકિનારે જબ્બર આંબાવાડી ઊભી કરી તે મેં અમેરિકાથી આવેલા ડૉ. ભાસ્કર સવાણી સાથે જોઈ. હવે કેસર કેરીએ પણ દિગ્વિજય કરવા માંડ્યો છે. કચ્છના હવે સમજદાર ખેડૂતો અને જમીનદારોએ જમાનાને અને લોકોના આરોગ્યને લક્ષ્યમાં લઈને ઓર્ગેનિક આંબા ઉપર દેશી કેરી કે કેસર કેરી કે હાફુસ કેરી પકવવા માંડી છે. તેનાં ઋતુ પ્રમાણે ગીત ગાઈએ: આપણે સૌ પ્રથમ 2017ની કેરીની...
    05:04 AM
  • જીવનને આશાથી મઢનારાં કલાકારની જીવનકથની
    આફ્રિકાના અમુક પ્રદેશો જગતને અમર સત્યો આપી ગયા છે. કેમેરૂન ટાપુમાં 1100 જણ સહકારથી જીવતા હતા અને ગરીબ કે અમીરી સાથે ભોગવતા. એની એક કહેવત હતી કે રેઈન ડઝ નોટ ફોલ ઓન વન રૂફ અલોન. વરસાદ સ્વભાવે સમાજવાદી છે. ઝૂંપડા કે મહેલ ઉપર વરસાદ સરખી ધારે વરસે છે. આજે મારે આશા પ્રાણલાલ પારેખ વિશે લખવું છે. આશા પારેખ યુનિવર્સલ છે પણ અમને ગુજરાતીઓને ગૌરવ લેવુ છે કે આશા પારેખ ગુજરાતી છે અને તેમાંય મહુવાના કપોળો જે જગતભરમાં ફેલાયેલા છે તે પણ ગૌરવ લઈ શકે કે આશા પારેખ કપોળ છે. વિકિપિડિયાએ તેની ભૂલ સુધારી લેવી જોઈએ. તેણે...
    March 24, 04:28 AM
  • જીવનમાં અનેકરૂપે વણાઈ ગયેલો ભ્રષ્ટાચાર
    હું 1956માં મલેશિયા ગયો ત્યારે મારા કાકાની આયાત નિકાસની પેઢીમાં કસ્ટમ અને બીજા ખાતાનાં માણસો આવતા. ત્યારે પ્રથમવાર મેં કોફી મની શબ્દ સાંભળ્યો. ત્યારે લાંચના પૈસાને કોફી મની કહેવાતા. ખરેખર તો લાંચ અગર બ્રાઇબ એ ફ્રેંચ શબ્દ છે અને ફ્રેંચ ભાષામાં બ્રાઇબ એટલે એ મોર્સેલ ઓફ બ્રેડ (એક રોટીના ટુકડાનો કોળીયો). આ કમાલનો શબ્દ છે. મને હવે ખૂબ જાણીતો લાગે છે. બી.કોમ. થયા પછી મંે રાજકોટના ગેસ્ટહાઉસમાં 1953માં ઈન્ટરવ્યૂ આપ્યો. તે વખતે બી.કોમની સંખ્યા સૌરાષ્ટ્રમાં 20-25ની હશે. બે જણની અરજી આવી. મારા ઉપરાંત એક ઈન્ટર...
    March 23, 03:50 AM
  • પીડાથી દૂર ન ભાગો, તેને આલિંગન આપો
    ડૉ.વિક્ટર ફેન્કલ નામના ફિલોસોફર જેના પુસ્તક મેન્સ સર્ચ ફોર મીનિંગની 90 લાખ નકલો વેચાઈ છે તેણે માનવીને મળતી પીડાનું બહુમાન કર્યું છે. તેણે અંગ્રેજીમાં કહ્યું છે કે સુખ કે પીડામુક્ત જીવન માટે ફાંફા ન મરાય તેને ગોતવા ન જવાય. હેપ્પિનેસ કેન નોટ બી પરસ્યુડ ઇટ મસ્ટ એનસ્યુ. બહુ સરસ અંગ્રેજી વાક્ય છે. સુખની પાછળ પડો તે ભાગે છે, સુખને પડતું મૂકો એટલે તે તમને શોધતું આવે છે. ડૉ. વિક્ટર ફેન્કલ કહે છે કે તમે પીડાનું બહુમાન નહીં કરો, તો પણ તમારા નસીબ હશે તો મળશે, નહીંતર પછી આવતા ભવે. સિવાય તમે તમારા સગાવહાલા...
    March 22, 04:50 AM
  • જીવનમાં એકાંતને પચાવતા શીખવું જરૂરી છે
    મારી સામે સોલિટ્યુડ નામનું ડો. એન્થની સ્ટોરનું પુસ્તક પડ્યું છે. તેનું પેટામથાળુ છે- અ રિટર્ન ટુ ધ સેલ્ફ માણસે પોતાની જાત તરફ વળી જવું. અંગ્રેજીમાં બે શબ્દો છે. લોનલીનેસ આમાં પીડા સમાયેલી છે. બીજો શબ્દ છે. સોલિટ્યુડ. એ ઉમદા શબ્દ છે. માનવીની એકલતાને ઉમદા પણ બક્ષે છે. મોટા ભાગના લેખકો કે ફિલોસોફરો ચારેકોર ઘેરાયેલા હોય તો પણ એકલા છે. નંદીગ્રામ રહેવા ચાલ્યા ગયેલા કવિ મકરંદ કહેતા કે આપણે ચારેકોર ઘેરાયેલા હોઈએ તો પણ એકલા છીએ. આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇને કહેલું કે એ કેવી કઢંગી વાત છે કે તમે દુનિયામાં...
    March 21, 04:23 AM
  • વાત એક ક્રાંતિકારી લેખકના જીવનની
    (વિલ્હેમ રેશ ) આજે એવા બળવાખોર અને વિવાદાસ્પદ વિષયો ઉપર લેખો-પુસ્તકો લખનારા ફિલસૂફ વિલ્હેમ રેશ વિશે લખવું છે. તેણે કહેલું કે સેક્સ માત્ર શારીરિક નથી. તે બે આત્માને મળવાનો એક રિયલ ઇમોશનલ એક્સપિરિયન્સ છે. બે માનવોના લાગણીતંત્રને હલબલાવી નાખે તેવો અનુભવ છે. બે હૈયા પોતાના અહમને નેવે મૂકે છે અને પોતાની સ્પિરિચ્યુઅલ ઓળખ ખુલ્લી કરે છે.આવા વિવાદાસ્પદ વિધાનો માટે લેખક જેલમાં પણ ગયેલા અને પછી ત્યાં 3-11-1957ના રોજ તે જેલમાં જ મરી ગયેલા કે મારી નખાયેલા. પણ 60 વરસની ઉંમરમાં તેઓ આવતાં 600 વર્ષ ચાલે તેવી...
    March 18, 02:59 AM
  • અખિલ બ્રહ્માંડમાં એક તું શ્રીહરિ
    જેગમે જગતગુરુ દેવ જગદીશને/ તે તણો ખરખરો ફોક કરવો/ આપણો ચિંતવ્યો અર્થ કંઈ નવસરે/ ઊગરે એક ઉદ્વેગ ધરવો/ હું કરું હું કરું એ જ અજ્ઞાનતા/ શકટનો ભાર જેમ શ્વાન તાણે/ સૃષ્ટિ મંડાણ છે સર્વ એણી પેરે/ જોગી જોગેશ્વરા કોઈક જાણે- નરસિંહ મહેતા એમિલી ડિકિન્સને 1879માં લખેલું કે તમારો ઓપિનિયન (મત) કે તેમનંુ સત્ય ક્ષણિક છે, પરંતુ જે ખરું સત્ય છે તે સૂર્ય જેટલું કાયમી છે. આવી જ વાત અમારા સૌરાષ્ટ્રના ભક્ત કવિ જે સેંકડો વર્ષ પહેલાં લખી ગયેલા. તેમણે ભજન દ્વારા આ સૃષ્ટિને નિયંત્રિત કરતું કાયમી સત્ય લોકોને સમજાવ્યું હતું....
    March 17, 05:06 AM
  • ઇશ્વરે આપેલી આત્માની બારી એટલે આંખ
    મારી આંખોમાં 87ની ઉંમરે હજી મોતિયો આવ્યો નથી. માત્ર ભગવાન મને પેરેલિસીસ આપીને અટકી ગયો છે. પણ મારા શરીરનાં આંખોરૂપી રતનને યથાવત રાખ્યા છે. શેક્સપિયરે કહેલંુ કે આય્ઝ આર વિન્ડો ટુ ધ સાઉલ. આંખ એ આત્માની બારી છે. મહાન રશિયન ફિલોસોફર સીસેરોએ કહેલું કે માનવીનો ચહેરો તેના મનનો આખો નકશો બતાવે છે અને આંખ એ તમારા મનના ચહેરાની વાત ખુલ્લી કરે છે. ડૉ. અન્ના ગિથેન્સે રિન્યૂ અમેરિકા મેગેઝિનમાં 18-10-2014ના લખ્યું છે કે ધ આય્ઝ આર લેમ્પ્સ ઑફ ધ બોડી. આચાર્ય રજનીશ કહેતા કે કોઈની સાથે આંખ મિલાવશો નહીં. આંખની શક્તિ...
    March 16, 03:10 AM
  • બર્મામાં મોરારિબાપુની રામકથા પૂર્વેની કથા
    મારી મેના રે બોલે ગઢને કાંગરે/ મેનાને મેકરણ બન્ને એક છે/ તેને તમે જુદા ન જાણો રે!/ કાયાના કુડારે ભરોસા/ બેઉના જુઠારે ભરોસા!મોરારિબાપુ ટૂંક સમયમાં બર્મા જેનુ બીજું નામ મ્યાંમાર છે ત્યાં કથા કરવા જઈ રહ્યા છે. 5.1 કરોડની વસતિમાં હવે માત્ર 45000 કે 50000 ગુજરાતી બાકી રહ્યા છે. બર્મામાં જગતમાં સૌથી દુર્લભ આને શુદ્ધ રૂબી પાકે છે. મેં થાઇલેન્ડના બેંગકોક શહેરમાંથી રૂ. 6000ના રૂબી લીધેલો તે બર્માથી આયાત થયેલો હતો. જગતને મળતા રૂબીમાં 90 ટકા રૂબી બર્મામાં પાકે છે. સંસ્કૃતિ, સંસ્કાર અને ઇતિહાસની દૃષ્ટિએ અતિ સમૃદ્ધ એવા...
    March 11, 02:47 AM
  • ભાજપે સાંખી લેવા પડે તેવા એક રાજકારણીની વાત
    પોલિટિક્સ અને પોલિટિશિયન વિશે બરાબર 100 વર્ષ પહેલાં એક વિદ્વાને કહેલું કે પોલિટિક્સ ઇઝ અ પ્લેસ ઑફ હંબલ હોટ્સ એન્ડ મોડેસ્ટ એક્સ્પેક્ટેશન વ્હેર ઓલ આર ગુડ. તે વિદ્વાનનું નામ હતું, ડૉ. ફ્રેન્ક મૂર કોલબે. રાજકારણના તખ્તા ઉપર ડો. સુબ્રમણ્યમ સ્વામી નામના મેધાવાન અને જગતને ખૂબ જાણેલાં - પ્રોફેસરી કરી ચૂકેલા બુદ્ધિમંત માણસને દરરોજ કોઈ પણ દેશની આદરણીય વ્યક્તિ પ્રત્યે બખાળા કાઢતા. જોકે, તેમની કારકિર્દીની ફેરિસ્ત જોતાં આ માણસને બખાળા કાઢવાની છૂટ હોવી જોઈએ અને છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી પણ સ્વામીને...
    March 10, 04:18 AM
  • દેવભાષા સંસ્કૃતને જાળવી રાખવાનો યજ્ઞ
    કૉમનસેન્સ નામના પુસ્તકમાં લખ્યું છે કે માણસને અને ખાસ કરીને સ્ત્રીને તેના સ્વરૂપનું કે તેની કૃતિનું કે સૌંદર્યના વખાણ ન કરીએ તો સ્ત્રીના જીવનની મોટામાં મોટી નિરાશા બને છે. આજે હું સંસ્કૃત ભાષાની બ્યૂટી વિશે લખવાનો છું. તેના સૌંદર્યને ભારતમાં કર્ણાટક જિલ્લાના માત્ર મત્તુર ગામમાં વખાણાય છે, એટલું જ નહીં, પણ ત્યાં સંસ્કૃત ભણાવાય છે અને બોલાય પણ છે, પરંતુ અત્યારે ઉત્તર ભારતમાં જ્યાં સંસ્કૃતમાં મોટાં મોટાં ખંડકાવ્યો રચાયાં અને ગ્રંથો પ્રગટ થયાં ત્યાં સંસ્કૃત ભાષા લુપ્ત થઈ રહી છે અને...
    March 9, 03:24 AM
  • લાલ ચટ્ટક રૂબીની રંગબેરંગી વાતો
    બ્રિટનનાં એલેકઝાન્ડર પોપે ખોટી શિખામણ અંગ્રેજો અને અમેરિકનોને આપેલી ગેટ વેલ્થ, ઈફ પોસિબલ વિથ ગ્રેસ, ઈફ નોટ બાય એની મીન્સ ગેટ વેલ્થ! ગમે તેમ કરીને યેન કેન પ્રકારેણ મિલ્કત, ધન કે કીમતી નંગો, રૂબી, શેફાયર મેળવો કારણ કે ધનિકની જ આ દુનિયામાં કિંમત છે. આવી શિખામણને બર્મા ઉર્ફે મ્યાંમાર ઉર્ફે બ્રહ્મદેશની જનતાએ માની નથી. અને આજે હું ફરી કહુ઼ છું કે, હે ભગવાન, મને આવતો જન્મ બર્મામાં આપજો. જ્યારે બર્મા જેને હવે હું આ લેખમાં મ્યાંમાર જ કહીશ તે દેશને યાદ કરું છું ત્યારે પત્રકાર તરીકેની 65 વર્ષની...
    March 7, 04:50 AM
  • આધુનિક શહેરોની ગ્રામ્યજીવન ભણી દોટ
    (તસવીર પ્રતિકાત્મક) જ્હોન એફ. કેનેડીએ 20-9-1963ના રાષ્ટ્ર સંઘને સંબોધતા કહેલું કે માનવીએ ઘોંઘાટ અને દોડધામવાળું જીવન શહેરોમાં પેદા કર્યું અને અંતે તેને શાંતિની ભૂખ જાગી છે. ગ્રામ્ય જીવનનું આકર્ષણ લાગ્યું છે. ભલે આ શાંતિ એક દિવસની હોય કે શનિ-રવિની હોય કે મહિનાની હોય, જાણ જગત આખું જ્હોન એફ. કેનેડીની વાત સાંભળી હોય તેમ આજે ગામડામાં, મુંબઈમાં રહેતા ધનિકો માટે ગ્રામ્ય રિઝૉર્ટ ઉભા કર્યા છે. ભગવદગીતામાં ભલે કહ્યું કે જેણે ઈચ્છાઓ કે અબળખા ત્યજી દીધી છે તે શાંતિનો પરમ અનુભવ કરે છે. પરંતુ ગીતાનો આ ઉપદેશ...
    March 4, 02:17 AM
  • પરિવર્તન એ સંસારનો નિયમ છે
    ત્રીજી સદીમાં હિરાક્લિટસ નામના રોમન ફિલસૂફ અને દિવ્યપુરુષે કહેલું કે નથિંગ ઇઝ પરમેનન્ટ બટ ધ ચેન્જ. અર્થાત્ કશું જ કાયમી કે અમર નથી. પરિવર્તન કાયમ આવ્યા જ કરવાનું છે. જેમ અમેરિકામાં રિપબ્લિકન પક્ષના નેતા તરીકે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ બહુમતિથી ચૂંટાઈ આવ્યા અને હિલેરી ક્લિન્ટનને ફેંકી દીધાં, તો પણ અમુક અમેરિકનો ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને ચાર મહિના પછી પણ સ્વીકારી શક્યા નથી. તેવી જ રીતે હિન્દુસ્તાનમાં જાણે ભ્રષ્ટાચાર માટે કોંગ્રેસ વગોવાઈ અને ભાજપ સત્તા ઉપર આવ્યો તે ભાજપને અમુક લોકો સ્વીકારી શક્યા નથી....
    March 2, 10:08 PM
  • દુ:ખનું સુખ અને વધુ પડતા સુખનું દુ:ખ
    તારક મહેતાને વાચનારો વાચક વર્ગ જગતભરમાં બે કરોડથી વધુ હશે. તેમણે મૃત્યુના ઘણા સમય પહેલાં દેહદાનની જાહેરાત કરેલી. આજે 1-3-2017નાં આખી દુનિયા જે તારક મહેતાને ચાહે છે તે તેમના વિશે લખશે. મારી પુત્રી શક્તિ શરદી મટાડવા માટે કોઈએ ચીંધેલા દેશી ઉપચારમાં જીવતી માછલી ગળી ગઈ. માછલી જીવતે જીવતી શક્તિના ગળામાં તરફડીને મરી ગઈ. આ પ્રસંગને યાદ કરીને હું પોતે દેહદાન કરતો નથી. મારા મૃતદેહને દરિયાની અધવચ્ચે ફેંકી દઈને તમામ માછલીઓ મને ખાઈ જાય. તેવી મારા મિત્ર જયેશ સોની વ્યવસ્થા કરશે. અચ્છા આજે દરેક લખનારો કે...
    March 2, 04:55 AM
  • ડાયાબિટીસને જેર કરવો હોય, તો સૂર્યસ્નાન કરો
    ડાયાબિટીસને જેર કરવો હોય, તો સૂર્યસ્નાન કરો શાયર અસગર ગોંડવાની એક શાયરીમાં જીવનની ફિલસૂફી કહે છે કે માનવી પોતે જ પોતાના દુ:ખો દર્દો પેદા કરે છે. તે પોતે જ તેના કર્તા છે અને તેનો ઈલાજ પોતે કરી શકે છે. આ વાત ડાયાબિટીસ દરદીને લાગુ પડે છે. કોઈ પણ લેખક માટે ડાયાબિટીસ એક એવરગ્રીન વિષય છે. મારી પાસેના પુસ્તક સોલ્ટ સુગર એન્ડ ફેટમાં લેખક માયકલ મોસેએ ખાંડનો ઉધડો લેતા કહ્યું છે કે ગઈ કાલ સુધી પશ્ચિમના યુરોપ-અમેરિકાના લોકો હૃદયરોગને પાટે બેસાડતા હતા. હવે યુરોપ-અમેરિકા કરતાં હિન્દુસ્તાનમાં ડાયાબિટીસનો...
    February 28, 10:58 PM
  • દેશના ભવિષ્યને ભરડો લેતો વ્યાધિ : ડાયાબિટીસ
    દેશના ભવિષ્યને ભરડો લેતો વ્યાધિ : ડાયાબિટીસ કવિ ટી. એસ. ઈલિયટે 87 વર્ષ પહેલાં કહેલું કે આજના ખાઉધરા માણસ અને ગળ્યું ખાનારા માણસને ખબર પડતી નથી કે તે અડધો મરેલો છે, તે જીવે છે પણ તે અડધો મરેલો અને અડધંુ જ જીવે છે. આ વાત ડાયાબિટીસના આજના યુગના મોડર્ન રોગને લાગુ પડે છે. મારે ઘરે મહેમાન આવે છે તેને માટે ચા બનાવું તો 10માંથી 6 જણ કહે છે કે મને ડાયાબિટીસ છે- મારી ચામાં ખાંડ નહીં નાખશો. આપણી દેશી કહેવત હતી કે જેણે ન ખાધું ગળ્યું તેનું જીવતર બળ્યંુ. કોઈને ઘરે વહુને પહેલા ખોળાનો દીકરો જન્મે ત્યારે સાકરના પડા...
    February 28, 02:40 AM
  • ગુસ્સો માણસની સૌથી બળવાન લાગણી છે
    (તસવીર પ્રતિકાત્મક) પ્રજ્ઞાચક્ષુ હેલન કેલરે સહિષ્ણુતા વિશે સરસ સૂત્ર આપેલું ધ હાઇએસ્ટ રિઝલ્ટ ઓફ એજ્યુકેશન એન્ડ ગુડ બિહેવિયર ઈઝ ટોલરન્સ. અર્થાત્ માનવી જ્યારે શિક્ષણની ઉચ્ચત્તમ ઊંચાઈ આંબી જાય છે ત્યારે માનવ ઘણી વસ્તુ સ્વીકારનારો અને સહિષ્ણુ થાય છે મગજ શાંત રાખે છે. ગુસ્સે થતો નથી. ગુસ્સો કરવાથી નુકસાન જ છે. આજે મૂળ મધ્યપ્રદેશના ઝાંસી ગામે 1969માં જન્મેલા અને નાની ઉંમરે જાણીતા બનેલા લેખક ડો. પંકજ મિશ્રાનાં પુસ્તક એઈજ ઓફ એંગર વિશે વાત કરવી છે. ગુસ્સો કરવાને બદલે ટોલરન્સ રાખ્યું હોય કે માનવે...
    February 25, 03:16 AM
  • તારલા : આકાશને ઈશ્વરનો શણગાર
    સ્ટાર! કેટલા બધા અર્થ અને ઉપનામો ખોળામાં લઈ બેઠા છે. સ્ટાર? સ્ટાર એટલે ફેઇટ, સ્ટાર એટલે હેવન્સ, સ્ટાર એટલે આકાશના ચંદરવાનો ટીમ ટીમ શણગાર સાદા અર્થમાં બે અક્ષરો એટલે તારો. અક્ષર માત્ર બે પણ આકાશ સામે તાકો તો અગણિત. અગણિત એટલે કેટલા? ગણ્યા ગણાય નહીં એટલા બધા તારા. આકાશના અતિ લાડકા પુત્રને ધરતીના લોકોએ કંઈક જુદો મોભો આપ્યો છે. સ્ટાર એટલે ફેઇટ. સ્ટાર એટલે ભવિષ્ય. કવિ ઈમરસને એક જ લીટીમાં કહ્યું કે માનવની તાકાત, બડાઈ, મોટાપણું, માનવજાતની મર્યાદા આંકે તેનું નામ ફેઈટ. અથવા તો માનવ લાચાર થઈ જાય છે તેનું નામ...
    February 23, 11:31 PM
  • જ્ઞાનની ક્ષિતિજો વિસ્તારવા અંતરિક્ષને જાણો
    યુનિવર્સ વિશે મહાન ફિલસૂફ હેન્રી ડેવિડ થોરોને લખવાનું તેના મિત્રોએ કહ્યું ત્યારે તેણે કહ્યું કે આપણા કરતાં ઈન્ડિયનો- ભારતીયો યુનિવર્સ માટે ઉમદા શબ્દ વાપરે છે. હિન્દુસ્તાનીઓ યુનિવર્સને બ્રહ્માંડ કહે છે. એટલી હદ સુધી હિન્દુસ્તાનીઓ માનવજાતનું મૂલ્યાંકન કરે છે કે માનવને જ બ્રહ્માંડનો એક અંશ કહે છે. તે અંગેની એક સાચી મુંબઈની ઘટના તમને કહું છું: મુંબઈના એક ધનિક ગુજરાતી વેપારીની મુગ્ધાવસ્થામાં આવેલી 18 વર્ષની પુત્રીને તેના પ્રેમીએ દગો દીધો. પ્રેમમાં નિષ્ફળ ગયેલી આ મુગ્ધાએ પ્રેમની...
    February 23, 04:32 AM