Home >> Abhivyakti >> Aas-Pass
  • સ્કિઝોફ્રેનિયા: લાગણી સાથે ખેલતો મનોરોગ
    આજે એવા રોગ વિશે લખવું છે જે દર્દીને જ નહીં પણ તેનાં સગાંવહાલાને દુ:ખી અને પરેશાન કરી મૂકે છે. નામ સ્કિઝોફ્રેનિયા છે. તે મનનો રોગ છે. ખરી રીતે 21મી સદીમાં આજે આ મલ્ટિપલ માનસિક બોજ વેંઢારનારા આપણે બધા જ થોડા ઘણા સ્કિઝોફ્રેનિક છીએ. મનના ગાંડપણનો રોગ હોય છે. મનની ભ્રમણાનો આ રોગ છે. છેલ્લાં એક દાયકામાં મનના રોગીઓની સંખ્યા જગતમાં કૂદકે ને ભૂસકે ખૂબ વધી છે. ભણતર અને ગણતર, વાંચન, ફિલ્મ-ટીવી, કમ્પ્યૂટરની દોસ્તી વધી છે. સ્ત્રીઓને આજે મનના રોગ વધુ છે. સ્ત્રીઓ કમ્પ્યૂટરનો વધારે ઉપયોગ કરે છે. કેટલાક દાખલા મેં...
    03:28 AM
  • કુંજ અને કબૂતર: કુદરતનાં સંદેશાવાહક
    આજે ઘણાને કુંજલડી જેવું વહાલસોયું પક્ષી શું છે, તેની કદાચ ખબર નહીં હોય. તમે વિકિપીડિયા જુઓ કે ગમે તે જુઓ ક્યાંય કુંજલડી નહીં જોવા મળે. દિવાળી પછીની ઋતુમાં કુંજલડીઓ લાઈનબંધ કતારમાં ઉડીને આવતી તે સૌપ્રથમ તો ભાવનગરના બોર તળાવમાં ઊડીને આવતી. તેને લગતો રાસ પણ ઘડાઈ ગયેલો. ક્યાંક તળાવડાં હોય તો કદાચ કુંજલડી ગઈ પછી સૌરાષ્ટ્રમાં હોય. માત્ર બોટાદમાં જન્મેલા ઝવેરચંદ મેઘાણી કુંજલડીનુ લોકગીત ઘડ્યું છે પણ તે કુંજલડી જુદી હતી. અમારા પંથકની કુંજલડી, વાલમા કે પિયુને સંદેશા નહીં મોકલતી. અમારી બહેનની ખાસ...
    April 19, 02:51 AM
  • ભાષા કદાચ લુપ્ત થાય, પણ ગાળ નહીં!
    અમારા સૌરાષ્ટ્રમાં તો હાલતાં-ચાલતાં ગાળો બોલાય છે. ઝવેરચંદ મેઘાણી અને કવિ ત્રિભુવન ગૌરીશંકર વ્યાસે લખેલું કે શેરીમાં છોકરો થોડો મોટો થઈને જાય પછી પ્રથમ ગાળ બોલતા (અપશબ્દ) શીખે છે. હવે તો પીએચ.ડી. છોકરો કે છોકરી રીસ પડે ત્યારે સહેજમાં ગાળ બોલી નાખે છે. સૌરાષ્ટ્રમાં હોળી-ધૂળેટીનો તહેવાર આવે પછી ગામડામાં હોળી પ્રગટાવે પછી નાની વયના કુમારો અને બહેનો હોળીની પૂજા કરીને ચાલ્યા જાય પછી યુવાનીયાઓ અપશબ્દો-ગાળોની બઘડાટી બોલાવે છે. દર વર્ષે નવી નવી ગાળો શોધાય છે. સૌરાષ્ટ્રના કાંઠાના પ્રદેશના લોકો...
    April 18, 01:45 AM
  • રિલિજિયન ગણાતા ક્રિકેટનું વ્યાવસાયિકરણ
    (તસવીર પ્રતિકાત્મક) અંગ્રેજો આપણી રાષ્ટ્રીય બનેલી રમત હોકીને બદલે આપણને ક્રિકેટની રમત ગળામાં પહેરાવી ગયા. માત્ર ક્રિકેટ જ નહીં પણ અંગ્રેજી ભાષા પણ ગળે ભરાવી. ક્રિકેટ ઇઝ અ રિલિજિયન એમ અંગ્રેજીમાં કહીએ તો જ મજા પડે! ધાર્મિક ભાવનાથી ભારતીય ક્રિકેટરો મેદાનમાં જાય છે. પ્રથમ ક્રિકેટ મેદાનને નમસ્કાર કરે છે. ઘણા શ્રીલંકન ક્રિકેટરો ક્રિકેટના મેદાનની ધૂળ માથે ચઢાવે છે! માત્ર ક્રિકેટરો નહીં પણ ટીનેજર પ્રેક્ષક તરીકે અમે સુપર ધાર્મિક ભાવનાથી ક્રિકેટ મેચ જોવા જનારા ટીનેજર પ્રેક્ષકો મહુવામાં હતા,...
    April 15, 02:47 AM
  • માહિતી કઢાવવા એલએસડીનો ઉપયોગ કરાતો
    (કયુબાના બળવાખોર નેતા ફિડેલ કેસ્ટ્રોને પણ એલએસડી અપાયેલું) લગભગ પચાસ વર્ષ પહેલાં અમેરિકાનું જાલીમ જાસૂસી ખાતુ નામે સેન્ટ્રલ ઈન્ટેલીજન્સ એજન્સીએ એક ભેદી ડ્રગનો ઉપયોગ તેના લગભગ 40 જેટલા કેદીઓ પર જ નહીં, પણ પોતાના એજન્ટો અને દુશ્મન રાજકારણીઓ ઉપર પણ કરેલો. આ દ્રવ્યનો પાઉડર સૂંઘવાથી કે પીણાંમાં પીવાથી કેદીઓ પોતાની સેન્સ ઓફ જજમેન્ટ ભૂલી જતા અને અત્યાનંદમાં આવીને મનફાવે તે સત્ય કે અર્ધસત્ય બોલી નાખતા. પછી માલૂમ પડ્યું કે કેદીઓ પાસેથી ગુપ્ત બાતમી કઢાવવા કેદીઓને એલએસડી ઉર્ફે લિસર્જિક એસિડ...
    April 14, 02:17 AM
  • મૃત્યુ માણસે પોતાના હાથમાં રાખવું જોઈએ
    વિઝ્ડમ ઓફ ધ હાર્ટ નામના પુસ્તકમાં ડો. હેન્રી મિલરે સુંદર શબ્દોમાં જીવન વિશે લખ્યું છે- માણસે જીવનને કોકટેલ બનાવીને જીવવું. સતત જાગૃત રહીને, આનંદ-પ્રમોદનો નશો કરીને, શાંત બનીને અને સમગ્ર જીવનને દિવ્ય બનાવીને જીવવું. જીવન અને મોતે વિશે લખનારા પશ્ચિમના ફિલોસોફરોએ પુસ્તકોના થોથા લખ્યા છે, પરંતુ ભાગ્યે જ કોઈ પશ્ચિમી લેખક કે વિચારક આ વિધાતાએ હેન્ડલ કરવાનો પ્રશ્ન કે જવાબદારી વિધાતાને સોંપે છે. અમેરિકાના પૂર્વ પ્રમુખ બરાક ઓબામા તેમના ગજવામાં હનુમાનની નાનકડી મૂર્તિ રાખતા. એક સભામાં તે વખતે હજી...
    April 13, 04:32 AM
  • ગાંજા અને હથિયારો માટે બાળકોનો ઉપયોગ
    વૉશિંગ્ટનમાં એટલે કે અમેરિકાની રાજધાનીના શહેરમાં લોકો ઘરના વાડામાં ગાંજો કાયદેસર ઉગાડી શકે છે, તે 100 ટકા કાનૂની કૃત્ય છે ઘણા તો પોતે વાપરે નહીં પણ ઉગાડી શકે છે એટલે ઉગાડે છે. એક જણે પોતાની જગ્યા યોગ માટે રિઝર્વ રાખેલી, પણ ત્યાં હવે તે ગાંજો ઉગાડે છે. ચાર મહિને ગાંજાના રીતસર પાક યોગ સાધે છે અને ગાંજાના પેકેટ બનાવે છે અને વેચે છે. હવે ગાંજાને ઉગાડવા માટે ખેતી કેમ કરવી તેના વર્ગો ચાલે છે. તેમાં ગાંજો, ચરસ વગેરે નશીલી ચીજો સાથે સ્વાદિષ્ટ વાનગી કેમ બનાવી તે પણ શીખવાય છે! એક ગાંજાના છોડનું નામ ઓબામા...
    April 12, 02:44 AM
  • માણસને બરબાદ કરી નાખતાં નશીલાં દ્રવ્યો
    (તસવીર પ્રતિકાત્મક) જૂના કવિએ યુવાનો અને અર્ધયુવાની ઓળંગી ગયેલાને શિખામણ આપેલી કે પ્રેમનો નશો બહુ જોખમકારક છે. અત્યારે તું પ્રેમ કરીને સૌંદર્યના ઘૂંટડા પીવે છે પણ પછી આ પ્રેમ કરવા બદલ કોઈ વાર જાન જોખમમાં આવી જશે. જિંદગીમાં માત્ર પ્રેમનો જ નશો નહીં પણ બીજા નશા પણ કુદરતે સજર્યા છે. તેના વિશે અઢળક પુસ્તકો લખાયા છે. સેન્સુઅલ ડ્રગ્ઝથી માંડીને મારી પુત્રીનાં પતિ અને પત્રકાર જીત થેઈલે નર્કોટિક્સ નામનું પુસ્તક પણ લખ્યુ છે અને ઈનામ મેળવ્યું છે. જીત થેઈલે માત્ર પુસ્તક લખ્યું નહોતું. પણ...
    April 11, 02:10 AM
  • તિરુપતિ મંદિરને વાળ વેચવાથી થતી આવક
    કેરળના પદ્મનાભ સ્વામીના મંદિરની આવક સૌથી મોટી છે. તેના સોનાના ભંડાર સૌથી વધુ છે. બીજે નંબરે તિરુમલા-તિરુપતિ મંદિરની આવક છે. તે પણ લગભગ રૂ. 500 કરોડની છે. મેં જોયેલું કે 2013-14નું મંદિરનું તિરુપતિનું બજેટ રૂ. 2248 કરોડ થયેલું એટલે કે આગલા વર્ષ કરતાં રૂ. 258 કરોડ વધુ! મંદિરની સામે ધોતીની જોળીમાં બાંધેલી હુંડી હોય છે તેમાં ભક્તો ભેટ મંદિર ધરે છે તેની આવક રૂ. 800 કરોડ 2014માં થઈ હતી. એક્ઝિક્યુટિવ ઓફિસર એલ.બી. સુબ્રમણ્યમે કહ્યું કે આ ઉપરાંત રૂ. 200 કરોડની આવક વાળ વેચવામાંથી થઈ હતી. લંડનના અંગ્રેજી દૈનિક ધ...
    April 8, 05:08 AM
  • કુદરતે સૃષ્ટિના દરેક સર્જનને અનોખી વાચા આપી છે
    હેન્રી બીચર સ્ટો નામના નવલકથાકાર અને ફિલસૂફે કૂતરાને બહુમાન આપ્યું છે. તેણે કૂતરાને ગોડ ઑફ ફ્રોલિક કહ્યો છે. ફ્રોલિક એટલે ઉત્સાહ, આનંદ, પ્રફુલ્લતા, ચપળતા, કિલ્લોલ, નાચવું-કૂદવું વગેરે. કૂતરાં, ગાય, ભેંસ એ તમામ પ્રાણીઓ પ્રેમથી ભરેલાં હોય છે એ રીતે ફૂલોના છોડ પણ જિવંત હોય છે. આપણે જાણતા નથી પણ તેને મુંગી વાણી હોય છે. મારી અગાસીમાં કબૂતરો આવે છે તે જોઈ વિચારીને આવે છે. તેને ખોરી જુવાર કે ખોરો બાજરો રિજેક્ટ કરવાની ખબર પડે છે. તમે કબૂતરને ધારીને જોયું છે. ઘણી વખત એવી રીતે ઠોક રાખે કે જાણે ફિલોસોફરની...
    April 6, 02:02 AM
  • એક સસ્તું અને હાથવગું ઔષધ: તકમરિયાં
    સંત બેનીવેની સેલેનીએ છેક 1566ની સાલમાં નિસાસાવાળો ઉદ્ગાર કાઢીને કહેલું કે ઓહ સી ધ પાવર ઓફ નેચર. નેચર નોઝ વ્હોટ વી નીડ, બટ ડોક્ટર્સ નો નથિંગ. જોઈ લો દુનિયાના ખેલ આજકાલ કુદરતની શક્તિ જોઈ લો. કુદરત જાણે છે કે આપણા શરીરને કયું ઔષધ કે કયો કુદરતી ખોરાક જરૂરી છે? પણ ડોક્ટર કંઈ જ જાણતા નથી તેના હાથમાં આપણું આરોગ્ય સોંપીએ છીએ. 451 વર્ષ પહેલાં આ ઉદ્ગાર સંત સેલેનીએ કાઢેલા તે આજે 2017માં પણ સાચા છે. મુંબઈ સહિત દેશનાં અનેક શહેરોમાં સખત તાપ પડે છે. સખત તાપ એ કોઈ નવી વાત માટે નથી. અમુક લોકો વધુ પડતા સુંવાળા થઈ ગયા છે. તે...
    April 5, 05:21 AM
  • વસ્ત્રો : વ્યક્તિનું ‘કદ’ નક્કી કરવાનો આધુનિક માપદંડ
    સાયકોલોજી ટુડે નામના મનોવિજ્ઞાનના મેગેઝિને માનવીના રોજિંદા પોષાક કે મેળાવડામાં જવાના પોષાકની ચર્ચા કરી છે. તેનું પ્રથમ વાક્ય છે તમે કોઈને મેળાવડામાં કે તમારે ઘરે શેરીમાં જુઓ છો ત્યારે પ્રથમ તે સ્ત્રી-પુરુષના ડ્રેસને જુઓ છો અને તુરંત તેના વિશે સ્નેપ-જજમેન્ટ આપણે બાંધીએ છીએ! અમે સૌરાષ્ટ્રમાં લઘરવઘર કપડાં પહેરનારને ઓઘડદાસ કહેતા. માનવીએ રોજ બહાર જતી વખતે કેવાં વસ્ત્રો પહેરવાં અને સંતો, મહંતો કે અમુક ફિલોસોફરો કેસરી વાઘા પહેરે છે તેની ચર્ચા બ્રિટન અને તુર્કીમાં થયેલી. તુર્કીના ડ્રેસ...
    April 4, 05:01 AM
  • રાષ્ટ્રધ્વજના રંગોનું આધ્યાત્મિક ગુણદર્શન
    જીન જેકસ રૂસો જેને જાણકાર અને વાંચનારો ગુજરાતી વાચક માત્ર રૂસો તરીકે જાણે છે. 1758માં રૂસો એ એક સુંદર સૂત્ર અગર આદેશ લખેલું કે શું તમે તમારા દેશના સામાન્ય નાગરિક કે ધનિકને ગુણવાન થાય તેમ ઈચ્છો છો? તો પ્રથમ તે માણસ તેના દેશ માટે ગૌરવ લે અને તેના દેશને માટે કુરબાની કરે તેવો હોવો જોઈએ. દેશપ્રેમી માણસ ગમે તે ભૂમિમાં જાય પણ તેની માતૃભૂમિ માટે તેને ગૌરવ હોવંુ જોઈએ. નેપોલિયને કહેલું કે પેટ્રિઓટિઝમ ઈઝ વન કાઈન્ડ ઓફ રિલિજિયન- દેશ દાઝ કે દેશ પ્રેમ એ એક જાતનો ધર્મ છે. જ્યારે ક્રિકેટ રમાય કે તમારી સોસાયટીમાં...
    April 1, 05:06 AM
  • કલાપિ અને સ્વિડનબોર્ગ: બે પ્રેમપૂર્ણ કવિઓ
    લંડનના પ્રાણીસંગ્રહાલયનો એક સફાઈ કામદાર મેરીઓ આખી જિંદગી જિરાફ સહિતના પશું-પંખીઓનાં પાંજરા સાફ કરતો હતો. તે ઝૂમાં જ મરી ગયો ત્યારે તે જે જિરાફનું પાંજરુ સાફ કરતો હતો તે જિરાફ કામદારના શબ પાસેથી હટતું જ નહોતું. તેને પ્રીત બંધાઈ ગઈ હતી. પશુ, પક્ષીઓ અને ખાસ કબૂતરોને આપણી સાથે પ્રીત બંધાઈ જાય છે. ગાયો તેના અમુક જ ગોપાલકને દોહવા દે છે, તેને હથવાર કહેવાય છે. આજે આ પશુ-પંખીઓની વાત કેમ ઉખેળી? આજે મુંબઈના અંગ્રેજી અખબારમાં સમાચાર છે કે મુંબઈના બાંદરા વિસ્તારમાં ગુજરાતીઓની એક સોસાયટીમાં 80 જેટલાં...
    March 31, 04:29 AM
  • જાપાનીઓને લાગ્યો કેસર-હાફુસ કેરીનો ચટાકો
    ઇજિપ્તના રાજા જે કિંગ ફારૂક તરીકે ઓળખાતા હતા તે થોડી સાહિત્યકાર જેવી ભાષા પણ બોલતા. તેમણે 10-4-1950ના કહેલું કે આ જગતમાં માત્ર પાંચ રાજાઓ રહેશે. એક તો ઇંગ્લેન્ડના રાજા કે રાણી હંમેશાં રહેવાના છે અને પછી ગંજીપાના ચાર એક્કા-હુકમના પાનાના કિંગ રહેવાના છે. પણ રાજા ફારૂકને કહેવાની જરૂર હતી કે હજી એક રાજા બાકી રહે છે અને તે છે કિંગ ઑફ ફ્રૂટ ફળોનો રાજા કેરી છે અને તેમાં હાફુસ અને કેસર કેરી સદાય ફળના રાજા તરીકે જીવતી રહેશે. જાપાની લોકો જેમણે વર્ષો સુધી ભારતની કેરી માટે દરવાજા બંધ કર્યા હતા તેમણે હાફુસ...
    March 30, 04:17 AM
  • રોમાન્સ ઑફ મેંગો : કેરીના મધુર ગુણગાન
    જ્યારે પણ હું કેરી વિશે લખું ત્યારે ડો. કુસુમ બુધવારનાં પુસ્તક રોમાન્સ ઓફ મેંગોઝનો અચુક ઉલ્લેખ કરું છું. કેરીનો રોમાન્સ રિયલ રોમાન્સ છે. ઘણાં યુગલોને સંતાન ન થતાં હોય તેના ઉપચારમાં અન્ય આયુર્વેદિક દવા સાથે હાફુસ (રત્નાગીરી) કે કેસર કેરીનું ખાનપાન વૈદો ચીંધે છે તેમ ભાવનગરના વૈદ્ય અશોક શેઠ કહે છે. કેરી એ ઉત્તર-દક્ષિણ ભારતનું ફળ છે પણ તેમાં સૌરાષ્ટ્રમાં કેસર કેરી તો રાજા છે. કેરીને હિન્દીમાં આમ કહે છે. ઉર્દૂમાં આંબ કહે છે. કન્નડ ભાષામાં માવિના હન્નુ અને અરબી ભાષામા ઉબજ તેમજ તામિલ ભાષામાં...
    March 29, 05:42 AM
  • દેશદેશાવરમાં ફેલાયેલી કેસર-હાફુસ કેરીની સોડમ
    સૌરાષ્ટ્રમાં એક લગ્નગીત ગવાય છે: સોના વાટકડી રે, કેસર ધોળ્યા વ્હાલમીયા, લીલો તે રંગનો છોડ, રંગમાં રોળ્યા વ્હાલમીયા. સૌરાષ્ટ્રના જામનગર નજીક મુકેશ અંબાણીએ દરિયાકિનારે જબ્બર આંબાવાડી ઊભી કરી તે મેં અમેરિકાથી આવેલા ડૉ. ભાસ્કર સવાણી સાથે જોઈ. હવે કેસર કેરીએ પણ દિગ્વિજય કરવા માંડ્યો છે. કચ્છના હવે સમજદાર ખેડૂતો અને જમીનદારોએ જમાનાને અને લોકોના આરોગ્યને લક્ષ્યમાં લઈને ઓર્ગેનિક આંબા ઉપર દેશી કેરી કે કેસર કેરી કે હાફુસ કેરી પકવવા માંડી છે. તેનાં ઋતુ પ્રમાણે ગીત ગાઈએ: આપણે સૌ પ્રથમ 2017ની કેરીની...
    March 28, 05:04 AM
  • જીવનને આશાથી મઢનારાં કલાકારની જીવનકથની
    આફ્રિકાના અમુક પ્રદેશો જગતને અમર સત્યો આપી ગયા છે. કેમેરૂન ટાપુમાં 1100 જણ સહકારથી જીવતા હતા અને ગરીબ કે અમીરી સાથે ભોગવતા. એની એક કહેવત હતી કે રેઈન ડઝ નોટ ફોલ ઓન વન રૂફ અલોન. વરસાદ સ્વભાવે સમાજવાદી છે. ઝૂંપડા કે મહેલ ઉપર વરસાદ સરખી ધારે વરસે છે. આજે મારે આશા પ્રાણલાલ પારેખ વિશે લખવું છે. આશા પારેખ યુનિવર્સલ છે પણ અમને ગુજરાતીઓને ગૌરવ લેવુ છે કે આશા પારેખ ગુજરાતી છે અને તેમાંય મહુવાના કપોળો જે જગતભરમાં ફેલાયેલા છે તે પણ ગૌરવ લઈ શકે કે આશા પારેખ કપોળ છે. વિકિપિડિયાએ તેની ભૂલ સુધારી લેવી જોઈએ. તેણે...
    March 24, 04:28 AM
  • જીવનમાં અનેકરૂપે વણાઈ ગયેલો ભ્રષ્ટાચાર
    હું 1956માં મલેશિયા ગયો ત્યારે મારા કાકાની આયાત નિકાસની પેઢીમાં કસ્ટમ અને બીજા ખાતાનાં માણસો આવતા. ત્યારે પ્રથમવાર મેં કોફી મની શબ્દ સાંભળ્યો. ત્યારે લાંચના પૈસાને કોફી મની કહેવાતા. ખરેખર તો લાંચ અગર બ્રાઇબ એ ફ્રેંચ શબ્દ છે અને ફ્રેંચ ભાષામાં બ્રાઇબ એટલે એ મોર્સેલ ઓફ બ્રેડ (એક રોટીના ટુકડાનો કોળીયો). આ કમાલનો શબ્દ છે. મને હવે ખૂબ જાણીતો લાગે છે. બી.કોમ. થયા પછી મંે રાજકોટના ગેસ્ટહાઉસમાં 1953માં ઈન્ટરવ્યૂ આપ્યો. તે વખતે બી.કોમની સંખ્યા સૌરાષ્ટ્રમાં 20-25ની હશે. બે જણની અરજી આવી. મારા ઉપરાંત એક ઈન્ટર...
    March 23, 03:50 AM
  • પીડાથી દૂર ન ભાગો, તેને આલિંગન આપો
    ડૉ.વિક્ટર ફેન્કલ નામના ફિલોસોફર જેના પુસ્તક મેન્સ સર્ચ ફોર મીનિંગની 90 લાખ નકલો વેચાઈ છે તેણે માનવીને મળતી પીડાનું બહુમાન કર્યું છે. તેણે અંગ્રેજીમાં કહ્યું છે કે સુખ કે પીડામુક્ત જીવન માટે ફાંફા ન મરાય તેને ગોતવા ન જવાય. હેપ્પિનેસ કેન નોટ બી પરસ્યુડ ઇટ મસ્ટ એનસ્યુ. બહુ સરસ અંગ્રેજી વાક્ય છે. સુખની પાછળ પડો તે ભાગે છે, સુખને પડતું મૂકો એટલે તે તમને શોધતું આવે છે. ડૉ. વિક્ટર ફેન્કલ કહે છે કે તમે પીડાનું બહુમાન નહીં કરો, તો પણ તમારા નસીબ હશે તો મળશે, નહીંતર પછી આવતા ભવે. સિવાય તમે તમારા સગાવહાલા...
    March 22, 04:50 AM